Màn trình diễn múa võ robot nhân dịp chào năm mới 2026 tại Trung Quốc đang nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội toàn cầu, thu hút hàng chục triệu lượt xem chỉ trong vài ngày. Những cỗ máy hình người thực hiện các động tác kung fu uyển chuyển, phối hợp nhịp nhàng theo nhạc lễ hội, tạo ra một hình ảnh mang tính biểu tượng: robot không còn chỉ là ‘cánh tay’ trong nhà máy, mà đã có thể bước lên sân khấu như một “đại sứ công nghệ”.
Bí mật đằng sau những chuyển động mượt mà như nước chảy mây trôi ấy nằm ở bộ não AI tiên tiến và hệ thống cảm biến nhạy bén. Trong suốt quá trình biểu diễn, hệ thống điều khiển phải liên tục tính toán tâm khối của cơ thể, lực quán tính từ những cú vung kiếm, giới hạn mô-men xoắn của từng khớp và lực ma sát với mặt đất. Những vòng phản hồi thời gian thực cực kỳ chặt chẽ giúp robot giữ thăng bằng đa trục ngay cả khi đang di chuyển với tốc độ cao.
TRỤ CỘT KINH TẾ
Theo Financial Times, Bắc Kinh đã xác định robot - đặc biệt là robot hình người (humanoid robot) và robot công nghiệp thế hệ mới - là trụ cột chiến lược trong kế hoạch nâng cấp sản xuất và tự chủ công nghệ. Từ năm 2023, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT) đã công bố lộ trình phát triển robot hình người, coi đây là “công nghệ đột phá mang tính chiến lược” tương tự trí tuệ nhân tạo và bán dẫn. Mục tiêu là đạt được sản xuất quy mô lớn và hệ sinh thái hoàn chỉnh vào cuối thập kỷ này.
Hiện nay, Trung Quốc là thị trường robot công nghiệp lớn nhất thế giới. Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), được Reuters dẫn lại, Trung Quốc chiếm hơn một nửa số robot công nghiệp lắp đặt mới toàn cầu trong những năm gần đây. Các nhà máy tại Thâm Quyến, Thượng Hải và Trùng Khánh ngày càng tự động hóa để đối phó với chi phí lao động tăng và dân số già hóa nhanh chóng.
Tuy nhiên, robot công nghiệp truyền thống chỉ là một phần của câu chuyện. Điều gây chú ý gần đây là sự bùng nổ của robot hình người và robot dịch vụ tích hợp AI. Những công ty như Unitree Robotics, Fourier Intelligence và các startup được hậu thuẫn bởi quỹ đầu tư nhà nước đang chạy đua phát triển robot có khả năng di chuyển linh hoạt, nhận diện môi trường và tương tác với con người. Giới chuyên gia nhận định rằng Trung Quốc đang cố gắng lặp lại “kịch bản xe điện”: đầu tư lớn, chấp nhận lỗ ban đầu, trợ cấp nhà nước và mở rộng sản xuất để chiếm lợi thế quy mô trước khi các đối thủ phương Tây kịp tăng tốc.
Tham vọng này không diễn ra trong khoảng trống địa chính trị. The Wall Street Journal phân tích rằng khi Mỹ siết xuất khẩu chip và công nghệ bán dẫn tiên tiến, Trung Quốc chuyển trọng tâm sang các lĩnh vực nơi họ có thể tận dụng lợi thế sản xuất và chuỗi cung ứng trong nước. Robot, đặc biệt khi kết hợp với AI nội địa và linh kiện sản xuất trong nước, được xem là con đường giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.
Màn múa võ robot năm mới vì thế không chỉ là tiết mục giải trí, mà còn là thông điệp mềm về năng lực kỹ thuật. Nó thể hiện khả năng điều khiển chuyển động phức tạp, đồng bộ nhiều đơn vị robot và tích hợp phần mềm AI - những yếu tố cốt lõi trong robot thế hệ mới. Theo Reuters, các công ty Trung Quốc đang tăng cường nghiên cứu thuật toán điều khiển và hệ thống cảm biến, nhằm thu hẹp khoảng cách với các đối thủ như Boston Dynamics của Mỹ.
Tuy vậy, khoảng cách công nghệ vẫn tồn tại. Financial Times cho biết nhiều robot Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào chip và linh kiện cao cấp nhập khẩu. Giống như ngành bán dẫn, lĩnh vực robot cũng chịu tác động từ căng thẳng thương mại và hạn chế xuất khẩu. Nhưng khác với chip, robot tận dụng được thế mạnh sản xuất hàng loạt và chuỗi cung ứng linh hoạt của Trung Quốc - điều từng giúp nước này thống trị thị trường tấm pin mặt trời và xe điện.
Một yếu tố thúc đẩy mạnh mẽ là nhu cầu nội địa. Dân số trong độ tuổi lao động của Trung Quốc đã bắt đầu giảm, theo dữ liệu được The Economist phân tích. Robot được xem là giải pháp bù đắp thiếu hụt nhân công trong sản xuất, logistics và thậm chí chăm sóc người cao tuổi.
Song song đó, chính phủ Trung Quốc đã thiết lập các quỹ đầu tư hàng tỷ USD để hỗ trợ doanh nghiệp robot, tương tự mô hình hỗ trợ bán dẫn. Reuters cho biết nhiều địa phương đưa ra ưu đãi thuế, trợ cấp đất đai và hỗ trợ nghiên cứu nhằm thu hút startup robot. Sự kết hợp giữa vốn nhà nước và đầu tư tư nhân tạo ra hệ sinh thái cạnh tranh mạnh mẽ.
BONG BÓNG
Tuy nhiên, bất chấp sự quan tâm nhiệt tình của công chúng, có những lo ngại đang ngày càng gia tăng rằng ngành công nghiệp robot của Trung Quốc đang phát triển quá nhanh. Robot có thể bắt chước chuyển động của con người và thậm chí hoàn thành các nhiệm vụ cơ bản. Nhưng chúng chưa đủ kỹ năng để xử lý nhiều công việc hiện đang do con người thực hiện. Với quá nhiều công ty đang đổ xô vào ngành này, Bắc Kinh đang cảnh báo về nguy cơ bong bóng kinh tế.
Chính phủ Trung Quốc từng cho biết hơn 150 nhà sản xuất đang cạnh tranh giành thị phần, đồng thời cảnh báo rằng ngành công nghiệp này có nguy cơ bị tràn lan các sản phẩm có tính tương đồng cao.
“Trung Quốc có cách tiếp cận ‘tấn công trước’ khi nói đến việc áp dụng công nghệ mới,” Lian Jye Su, nhà phân tích chính tại Omdia, một công ty nghiên cứu công nghệ, cho biết. “Nhưng điều này thường dẫn đến việc một số lượng lớn các nhà cung cấp cạnh tranh gay gắt để giành lấy những phần nhỏ của thị trường.”
Giống như với xe điện, Trung Quốc đã sớm dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực sản xuất robot. Trung Quốc sử dụng nhiều robot trong các nhà máy hơn cả phần còn lại của thế giới cộng lại, bỏ xa Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc và Đức. Robot đã làm thay đổi dây chuyền sản xuất của các nhà máy Trung Quốc, thực hiện các công việc như hàn xe hơi và nâng thùng hàng lên băng chuyền.
Bắt gặp robot ở Bắc Kinh không phải là điều lạ. Máy móc robot phục vụ phòng trong khách sạn và đánh bóng sàn ở sân bay. Robot bốn chân giúp giao hàng trong khuôn viên trường đại học. Robot còn biết nấu và phục vụ thức ăn trong các căng tin Thế vận hội mùa đông 2022.
Hiện nay, Trung Quốc đang nghiên cứu lĩnh vực tiên tiến tiếp theo của robot: robot không chỉ trông giống mà còn suy nghĩ và hành động như con người. Các nhà đầu tư công và tư nhân đã chi hơn 5 tỷ đô la trong năm nay cho các công ty khởi nghiệp sản xuất robot hình người - con số tương đương với tổng số tiền đã chi trong 5 năm trước đó cộng lại.
Các nhà sản xuất robot Trung Quốc có những lợi thế đáng kể. Họ có thể tận dụng lợi thế của ngành sản xuất mạnh nhất thế giới và sự hỗ trợ từ nhiều cấp chính phủ. Họ ngày càng giỏi hơn trong việc sản xuất các bộ phận như động cơ và ốc vít chuyên dụng trong khớp robot.
Tuy nhiên, điều mà các công ty khởi nghiệp robot Trung Quốc chưa làm được là chế tạo robot hình người có khả năng cách mạng hóa nền kinh tế. Các chuyên gia cho rằng những robot hình người được đưa vào sử dụng cho đến nay gặp khó khăn trong việc xử lý các tình huống khó lường. Chúng có thể được lập trình để tuân theo các khuôn mẫu, nhưng lại khó phản ứng kịp thời với các sự kiện xảy ra.
Các công ty Trung Quốc đang nhận ra rằng chỉ sản xuất robot thôi là chưa đủ, theo PK Tseng, quản lý nghiên cứu tại TrendForce, một công ty nghiên cứu thị trường ở Đài Bắc, Đài Loan. Ông nói: “Nếu không có các trường hợp sử dụng cụ thể, ngay cả khi họ có thể xuất xưởng sản phẩm, họ cũng không biết bán chúng ở đâu”.
Mặc dù không ai chắc chắn được rằng robot hình người sẽ hữu ích đến mức nào, nhưng Trung Quốc đã đưa vào sử dụng 2 triệu robot sản xuất. Các nhà máy ở Trung Quốc đã lắp đặt gần 300.000 robot mới vào năm 2024, trong khi các nhà máy của Mỹ chỉ lắp đặt 34.000 con, tức chỉ bằng 1/9.
Các nhà máy Trung Quốc đã cải thiện đáng kể khả năng sản xuất robot, một lợi thế lớn so với các công ty nước ngoài đang gặp khó khăn trong việc sản xuất chúng với số lượng lớn. Công ty khởi nghiệp Unitree Robotics thì công bố kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), điều có thể cung cấp nguồn vốn cần thiết để giúp công ty trở thành nhà sản xuất robot hình người hàng đầu đại lục. Các robot hình người cơ bản mới nhất có giá khoảng 6.000 USD tại Trung Quốc, chỉ bằng một phần nhỏ so với giá của robot do Boston Dynamics sản xuất, vốn là công ty hàng đầu của Mỹ trong ngành này.
Theo: Financial Times, The NY Times, Forbes
.png "Xe Hydro mất 80% doanh số tại Nhật Bản, khách hàng mua xong đắp chiếu, canh bạc tỷ USD liệu có thành ‘bom xịt’?")
