Hãng tin CNN cho hay hàng triệu sinh viên và phụ huynh tại Mỹ đang rơi vào một trạng thái tiến thoái lưỡng nan chưa từng có.
Nếu như trước đây, việc sở hữu một tấm bằng cử nhân được coi là "tấm vé vàng" để bước vào tầng lớp trung lưu, thì sự trỗi dậy thần tốc của trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến định nghĩa về một "khoản đầu tư giáo dục có lãi" bị lung lay dữ dội.
Không còn đảm bảo tương lai
Bà Mary Akkerman, một phụ huynh tại Sioux Falls, South Dakota, người đã cùng con ghé thăm hơn 30 khuôn viên đại học, thừa nhận bà đang phải vật lộn với câu hỏi: Đâu mới là giá trị thực sự của giáo dục?
Nỗi lo của bà không hề mơ hồ khi AI đang tái định nghĩa lại cấu trúc thị trường lao động. Ngay cả những ngành học từng được coi là "hái ra tiền" như khoa học máy tính cũng đang đứng trước áp lực lớn khi AI bắt đầu đảm nhận các công việc lập trình sơ cấp.
Đồng quan điểm, bà Brianna Angelucci, một chuyên gia tư vấn tại mạng lưới Access to College Experts, nhận định rằng sự mơ hồ hiện nay đang ở mức cao kỷ lục. Phụ huynh không còn dám chắc ngành học nào sẽ an toàn trong 5 hay 10 năm tới.
Một tấm bằng có chi phí lên tới hàng chục nghìn USD mỗi năm nhưng lại có nguy cơ bị "lỗi thời" ngay khi vừa tốt nghiệp là cơn ác mộng tài chính mà không gia đình nào muốn đối mặt.
Dữ liệu từ College Board cho thấy gánh nặng tài chính đang ngày càng đè nặng. Trong năm học 2025 - 2026, học phí trung bình tại các trường công lập hệ 4 năm đối với sinh viên ngoài bang đã tăng lên mức 31.880 USD mỗi năm, trong khi các trường tư thục phi lợi nhuận chạm mốc 45.000 USD.
Đây là những con số chưa điều chỉnh theo lạm phát, cho thấy chi phí để có được cái gật đầu từ các giảng đường danh giá là không hề rẻ.
Đi kèm với học phí leo thang là sự gia tăng chóng mặt của các khoản vay sinh viên. Theo Education Data Initiative, dư nợ vay sinh viên trung bình khi tốt nghiệp đã tăng 41% kể từ năm 2007, đạt mức khoảng 39.457 USD mỗi người (khoảng 1 tỷ đồng).
Giáo sư Daniel A. Collier từ Đại học Memphis cảnh báo rằng người học cần phải cực kỳ thông minh trong việc vay nợ, đặc biệt là khi các kế hoạch trả nợ đang trở nên kém ưu đãi hơn đối với người đi vay.
Trong bối cảnh đó, AI xuất hiện như một "biến số" làm đảo lộn mọi dự tính. Kate Hilgenberg, một phụ huynh tại New York, chia sẻ rằng bà cảm thấy may mắn khi các con chọn theo đuổi khối ngành STEM, vì bà tin rằng đây là lĩnh vực khó bị AI thay thế hơn cả.
"Tôi sẽ không để con mình đi học để trở thành một họa sĩ minh họa vào thời điểm này, vì AI đang chiếm lĩnh mọi thứ," bà Hilgenberg thẳng thắn bày tỏ.
Theo CNN, sự bất định về lợi nhuận từ bằng cấp đang thay đổi hoàn toàn cách cha mẹ định hướng nghề nghiệp cho con cái. Lucy Hughes, một phụ huynh tại North Carolina, không ngần ngại khuyến khích con chọn những ngành học mang tính thực dụng cao và có khả năng tạo ra thu nhập tốt ngay lập tức.
Thậm chí, bà Hughes còn tuyên bố sẽ từ chối chi trả nếu con muốn theo đuổi ngành sư phạm (ngành mà chính bà từng theo đuổi) do lo ngại về khả năng hoàn vốn đầu tư.
Xu hướng này đang mở đường cho những lựa chọn thay thế được coi là "chống lại AI" (AI-proof) tốt hơn. Các chương trình đào tạo nghề, bằng cao đẳng 2 năm hoặc gia nhập quân đội đang dần trở nên bình thường hóa trong cộng đồng. Những ngành nghề đòi hỏi kỹ năng tay nghề trực tiếp hoặc sự hiện diện vật lý đang được đánh giá là an toàn hơn trước làn sóng tự động hóa.
Tuy nhiên, các chuyên gia như Giáo sư Collier vẫn nhắc nhở về những lợi ích lâu dài của một tấm bằng đại học 4 năm.
Thống kê của College Board cho thấy những người có bằng cử nhân vẫn kiếm được nhiều hơn khoảng 60% so với những người chỉ tốt nghiệp trung học và có khả năng chịu đựng tốt hơn trong các giai đoạn suy thoái kinh tế.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có nên đi học đại học hay không, mà là các cơ sở giáo dục sẽ thích nghi như thế nào với nhu cầu của lực lượng lao động trong tương lai. Sự đứt gãy giữa giáo dục truyền thống và thực tế thị trường do AI tạo ra chính là "chiếc gậy chọc bánh xe" khiến hành trình tìm kiếm tấm bằng đại học của thế hệ GenZ trở nên gian nan và thực dụng hơn bao giờ hết.
*Nguồn: CNN
