Tỷ phú Bill Gates dự đoán AI có thể mở ra một kỷ nguyên thịnh vượng chưa từng có, khi phần lớn hàng hóa và dịch vụ không còn phụ thuộc vào sức lao động của con người. Tuy nhiên, trước khi viễn cảnh đó trở thành hiện thực, nhân loại có thể phải trải qua khoảng 20 năm đầy biến động, với những thay đổi sâu sắc trên thị trường lao động và cách con người tìm kiếm ý nghĩa trong công việc.
Trong tập mới nhất của podcast Decoder, nhà đồng sáng lập Microsoft cho biết điều khiến ông lo ngại nhất là giai đoạn chuyển tiếp kéo dài hai thập kỷ, khi xã hội phải đối mặt với sự phân hóa giữa người hưởng lợi và người chịu thiệt hại từ AI, cùng những xáo trộn trên diện rộng.
Theo Gates, nhiều công việc văn phòng như tiếp thị, chăm sóc khách hàng qua điện thoại và kế toán có nguy cơ biến mất khi AI có thể thực hiện chúng nhanh hơn, chính xác hơn và với chi phí thấp hơn đáng kể. Trong khi đó, các công việc chân tay cũng có thể chịu tác động khi robot hình người ngày càng phát triển.
“Nếu chúng ta không chủ động giảm tốc độ hoặc tạm dừng đáng kể, chúng ta sẽ có những robot có thể xây nhà, làm nông nghiệp và phẫu thuật”, Gates nhận định. Khi công nghệ tiếp tục tiến bộ, phần lớn hàng hóa và dịch vụ có thể được tạo ra mà không cần nhiều lao động con người.
Kịch bản này đặt ra những câu hỏi không chỉ về việc làm mà còn về vai trò của con người trong xã hội. Gates cho rằng công việc không đơn thuần là phương tiện kiếm sống, mà còn mang lại mục đích, tạo cơ hội xây dựng quan hệ đồng nghiệp, phát triển ý tưởng mới và giải quyết vấn đề.
Ngay cả với một người có nguồn lực tài chính dồi dào như Gates, viễn cảnh AI có thể đảm nhiệm những nhiệm vụ mà con người từng dành cả đời theo đuổi cũng đặt ra nhiều suy ngẫm. Ông hiện tham gia các nỗ lực giải quyết những vấn đề toàn cầu như bệnh sốt rét và các cuộc khủng hoảng nhân đạo. Gates đặt câu hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu AI có thể thực hiện những công việc này tốt hơn con người.
Trong tương lai, một số lĩnh vực như nghệ thuật, thể thao, nấu ăn và chăm sóc trẻ em có thể trở thành những hoạt động mà con người tiếp tục lựa chọn vì giá trị trải nghiệm, ngay cả khi AI có khả năng làm tốt hơn. Tuy nhiên, Gates cho rằng xã hội cần cân nhắc các giải pháp để giảm tác động của quá trình chuyển đổi, chẳng hạn như nghỉ hưu sớm hoặc rút ngắn thời gian làm việc.
Ông cũng hình dung một bộ phận người dân có thể lựa chọn cách tiếp cận thận trọng với AI, chỉ sử dụng công nghệ trong một số lĩnh vực nhất định để duy trì sự tương trợ giữa con người và khả năng sáng tạo độc lập.
Đề xuất giảm giờ làm việc cũng được một số lãnh đạo doanh nghiệp ủng hộ. Nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos và CEO JPMorgan Chase Jamie Dimon từng đề cập đến phương án này như một cách giúp xã hội thích nghi với AI, ít gây xáo trộn hơn so với tình trạng thất nghiệp trên diện rộng.
Gates không phải lãnh đạo công nghệ duy nhất cảnh báo về những tác động của AI đối với việc làm. Elon Musk dự đoán quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra gập ghềnh và đề xuất trợ cấp phổ quát do chính phủ chi trả để hỗ trợ người dân. Ông cho rằng AI và tự động hóa có thể kéo chi phí sản xuất xuống thấp, giúp con người tiếp cận nhiều hàng hóa, dịch vụ hơn và khiến việc làm trở thành lựa chọn thay vì nhu cầu bắt buộc.
Trong khi đó, Dario Amodei, CEO Anthropic, nhận định AI có tiềm năng cải thiện chất lượng cuộc sống trên diện rộng, nhưng quá trình chuyển đổi trước mắt có thể tạo ra cú sốc chưa từng có. Trái lại, CEO OpenAI Sam Altman hồi tháng 5 cho biết AI chưa loại bỏ nhiều việc làm văn phòng như ông từng dự đoán và ông không còn quá lo ngại về một cuộc khủng hoảng việc làm nghiêm trọng.
Dù các tập đoàn công nghệ liên tục cảnh báo về nguy cơ AI thay thế lao động, đồng thời nhiều doanh nghiệp lớn như Amazon và Meta tiến hành cắt giảm nhân sự, tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ chưa tăng đáng kể trong giai đoạn bùng nổ công nghệ này.
Những diễn biến trái chiều cho thấy tác động dài hạn của AI đối với thị trường lao động vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Viễn cảnh thịnh vượng mà công nghệ hứa hẹn có thể đi kèm một giai đoạn chuyển tiếp đầy bất ổn, buộc chính phủ, doanh nghiệp và người lao động phải tìm cách thích nghi với một thế giới mà vai trò của con người trong sản xuất ngày càng thay đổi.
Theo Business Insider
.png "Chuyên gia: “Lãi suất hạ nhiệt, người mua nhà cần cân nhắc giữa chờ đợi và nắm bắt cơ hội”")
.png "Xếp hạng tín nhiệm trái phiếu ngân hàng Việt Nam còn hạn chế, nhà đầu tư khó định giá rủi ro")
