80% ca tử vong tại Việt Nam đến từ các bệnh không lây nhiễm: Con người có đang chăm sóc sức khoẻ đúng cách?

Không ít người Việt vẫn đang đồng nhất khái niệm "chăm sóc sức khỏe" với "đi chữa bệnh". Chỉ khi cơ thể xuất hiện triệu chứng rõ rệt, cơn đau kéo dài hoặc bệnh tái phát, bệnh viện mới trở thành điểm đến.

Trong khi đó, việc khám sức khỏe định kỳ hay tầm soát bệnh lại thường xuyên bị trì hoãn vì suy nghĩ "chưa thấy bệnh thì chưa cần khám".

Đây là một trong những nguyên nhân khiến gánh nặng bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng tại Việt Nam, đồng thời khiến nhiều trường hợp bỏ lỡ "thời điểm vàng" để điều trị.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính hiện chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam, trong đó nhiều trường hợp hoàn toàn có thể phòng ngừa hoặc phát hiện sớm để điều trị hiệu quả hơn.

WHO cũng cho biết, 70-80% người mắc tăng huyết áp hoặc đái tháo đường tại Việt Nam chưa được phát hiện hoặc chưa được điều trị hiệu quả, phần lớn do không khám sức khỏe định kỳ.

Đây là thực trạng đáng lo ngại bởi nhiều bệnh lý nguy hiểm gần như không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng.

Thực tế, nhiều căn bệnh phổ biến hiện nay đều có "khoảng lặng" trước khi bộc lộ dấu hiệu. Tăng huyết áp được ví như "kẻ giết người thầm lặng" vì người bệnh có thể sống nhiều năm mà không hề nhận ra bất thường.

Nhiều bệnh không lây nhiễm diễn tiến âm thầm trong giai đoạn đầu. Theo WHO, đái tháo đường tuýp 2 thường phát triển trong nhiều năm và nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xuất hiện biến chứng. 

Trong khi đó, gan nhiễm mỡ cũng thường không có dấu hiệu đặc hiệu ở giai đoạn sớm, còn một số bệnh ung thư chỉ được phát hiện khi xuất hiện các triệu chứng như sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài hoặc đau.

Điều này khiến việc khám sức khỏe định kỳ và tầm soát trở thành yếu tố quan trọng để phát hiện bệnh từ sớm.

Điều đó cho thấy khám sức khỏe định kỳ không đơn thuần là tìm bệnh mà còn giúp phát hiện các yếu tố nguy cơ để điều chỉnh lối sống, ngăn bệnh tiến triển ngay từ sớm.

Những con số trên phản ánh một nghịch lý: y học ngày càng hiện đại, khả năng phát hiện bệnh sớm ngày càng cao nhưng không ít người vẫn lựa chọn chờ đến khi cơ thể phát tín hiệu báo động mới tìm đến bác sĩ.

Khi đó, chi phí điều trị, thời gian hồi phục và nguy cơ biến chứng đều tăng lên đáng kể.

Người trẻ đang đánh đổi sức khỏe dài hạn lấy hiệu suất trước mắt

Không chỉ người lớn tuổi, xu hướng trì hoãn chăm sóc sức khỏe đang ngày càng phổ biến ở người trẻ. Áp lực học tập, công việc, thức khuya, ăn uống thất thường và ít vận động khiến việc chăm sóc bản thân bị xếp xuống cuối danh sách ưu tiên.

Nguyễn Văn Tuân (20 tuổi, Hà Nội) cho biết bản thân chỉ đi khám khi bệnh tái phát hoặc triệu chứng trở nên nghiêm trọng.

"Thường bệnh tái phát mới đi chữa. Cũng từng nghĩ đến khám định kỳ nhưng lại ngại vì sợ phát hiện bệnh gì đó sẽ càng lo lắng hơn. Nhiều hôm thức khuya, ngủ không đủ giấc, ăn uống thất thường nên cũng chưa thực sự quan tâm đến việc chăm sóc sức khỏe."

Chia sẻ của Tuân phản ánh tâm lý khá phổ biến ở nhiều người trẻ hiện nay. Không ít người chấp nhận làm việc quá sức, ngủ ít, ăn uống qua loa để đổi lấy hiệu suất học tập và công việc trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, sự đánh đổi này lại âm thầm làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm ngay từ khi còn trẻ.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phát hiện sớm và điều trị kịp thời là chìa khóa để quản lý hiệu quả các bệnh không lây nhiễm.

WHO cho biết việc tích hợp quản lý các bệnh không lây nhiễm vào chăm sóc sức khỏe ban đầu giúp tăng cường phòng bệnh, giảm chi phí điều trị và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, cắt cụt chi hay mù lòa.

Theo Bộ Y tế, bệnh không lây nhiễm hiện không chỉ gia tăng ở người cao tuổi mà đang có xu hướng trẻ hóa do lối sống thiếu lành mạnh, bao gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, dinh dưỡng không hợp lý, ít vận động và căng thẳng kéo dài.

Xu hướng mới của y tế hiện đại

Thay vì chỉ tập trung chữa bệnh, hệ thống y tế hiện đại đang chuyển mạnh sang mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động, lấy phòng bệnh và phát hiện sớm làm trọng tâm.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của các gói khám sức khỏe tổng quát, tầm soát chuyên sâu, hồ sơ sức khỏe điện tử, trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán và các ứng dụng theo dõi sức khỏe, người dân có thêm nhiều công cụ để kiểm soát tình trạng sức khỏe ngay từ khi chưa xuất hiện triệu chứng. 

Đây cũng là xu hướng được nhiều bệnh viện và cơ sở y tế tại Việt Nam đẩy mạnh nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, rút ngắn thời gian chẩn đoán và cá thể hóa việc chăm sóc sức khỏe cho từng người.

Theo định hướng của Bộ Y tế, khám sức khỏe định kỳ và quản lý sức khỏe theo vòng đời đang là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm, giảm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Ở góc độ kinh tế và xã hội, chăm sóc sức khỏe chủ động cũng mang lại nhiều lợi ích lâu dài. Chi phí dành cho dự phòng và phát hiện sớm thường thấp hơn rất nhiều so với điều trị các biến chứng của bệnh mạn tính. 

Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý sức khỏe giúp người dân theo dõi các chỉ số sức khỏe thường xuyên hơn, hỗ trợ bác sĩ đưa ra khuyến nghị điều trị chính xác và giảm áp lực cho hệ thống y tế.

Khi công nghệ y tế, các dịch vụ khám sức khỏe và mô hình quản lý sức khỏe cá nhân ngày càng phát triển, việc chăm sóc sức khỏe không còn là câu chuyện chỉ diễn ra khi bước vào bệnh viện. Điều quan trọng hơn là hình thành thói quen khám sức khỏe định kỳ, duy trì lối sống khoa học và chủ động phát hiện nguy cơ từ sớm.

Bởi khi bệnh đã xuất hiện, y học có thể điều trị. Nhưng chỉ có chăm sóc sức khỏe chủ động mới giúp mỗi người giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần xây dựng một xã hội khỏe mạnh, năng suất hơn trong dài hạn./