Giữa những năm 1990, trong căn hộ một phòng ngủ chật hẹp tại Kolkata, tương lai của Rajdeep Palchowdhury luôn là chủ đề chính trong mọi bữa cơm gia đình. Cha mẹ anh, cũng như hàng triệu phụ huynh Ấn Độ khác thời bấy giờ, chỉ có một niềm tin duy nhất: Con mình phải làm việc trong ngành phần mềm.
Giờ đây ở tuổi 44, sau nhiều năm làm việc tại Mỹ, Malaysia và Singapore, Palchowdhury thầm cảm ơn quyết định đi theo "tiếng gọi của lý trí" thay vì đam mê kinh tế thuở nhỏ.
Tuy nhiên, khi nhìn vào tương lai của cậu con trai 12 tuổi, sự tự tin đó đã biến mất. Trong kỷ nguyên AI, con đường dẫn đến sự thịnh vượng từng được coi là "mặc định" cho giới trung lưu Ấn Độ đang trở nên mờ mịt hơn bao giờ hết.
Nghịch lý công nghệ
Suốt hơn ba thập kỷ qua, các tập đoàn xuất khẩu phần mềm khổng lồ như Tata Consultancy Services (TCS) và Infosys đã đóng vai trò là những "hiệp sĩ trắng", giải cứu hàng triệu gia đình Ấn Độ khỏi cảnh nghèo khó. Những công việc tại đây là hiện thân của giấc mơ: văn phòng hiện đại, khu giải trí tiện nghi, mức lương nghìn USD và những suất công tác nước ngoài hào nhoáng.
Thế nhưng, mô hình kinh doanh cốt lõi dựa trên "thâm dụng nhân lực" của các đại gia này đang bị lung lay dữ dội bởi Trí tuệ nhân tạo (AI). Khả năng tự động hóa việc viết mã (coding) và kiểm thử phần mềm, vốn là "cần câu cơm" của phần lớn lực lượng lao động, đang khiến khách hàng thay đổi cách chi trả: họ muốn trả tiền cho hiệu quả đầu ra thay vì số giờ làm việc của nhân viên.
Ông Francisco D'Souza, cựu CEO của Cognizant, nhận định rằng một doanh nghiệp sẽ gặp rắc rối lớn trong việc mở rộng quy mô nếu vẫn tính phí theo giờ trong khi nỗ lực để thực hiện công việc đó đã giảm đi một nửa nhờ AI.
Tờ Nikkei Asian Review cho hay lãnh đạo các công ty phần mềm hàng đầu Ấn Độ không còn giữ vẻ lạc quan thái quá. Ông K. Krithivasan, CEO của TCS, thừa nhận rằng các doanh nghiệp truyền thống sẽ dần thu hẹp, dù hy vọng mảng việc làm liên quan đến AI sẽ bù đắp được phần nào. Thực tế, doanh thu của TCS trong năm tài chính vừa qua đã ghi nhận mức giảm 2,4%.
Tương tự tại Infosys, CEO Salil Parekh cũng xác nhận sự sụt giảm đang diễn ra mạnh mẽ tại những mảng mà các mô hình nền tảng AI có thể xử lý hiệu quả. Đáng báo động hơn, ông C. Vijayakumar từ HCL Technologies dự báo khoảng 40% ngành công nghiệp này có nguy cơ bị gián đoạn và có thể sụt giảm từ 3% đến 5% tỷ lệ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) trong vài năm tới.
Sự đình trệ này đã bắt đầu hiện rõ trên các biểu đồ nhân sự. Lần đầu tiên sau nhiều năm, số lượng nhân viên tại các công ty top đầu không còn tăng trưởng nóng. Tại TCS, lực lượng lao động đã thu hẹp 3,9% trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3, trong khi tại Infosys, tốc độ tăng trưởng nhân sự cũng chậm lại đáng kể.
Theo Phil Fersht, CEO của HFS Research, AI đang "phá hủy cấu trúc" mô hình kim tự tháp truyền thống, vốn dựa trên một đội ngũ khổng lồ các nhân viên cấp thấp.
Thay vào đó, ngành công nghiệp cần chuyển dịch sang mô hình "hình kim cương", ít nhân viên sơ cấp hơn, tập trung vào những chuyên gia trung cấp được đào tạo về AI, những người có thể giám sát quy trình, giải quyết các trường hợp phức tạp và chuyển đổi ý tưởng của ban lãnh đạo thành thực tế vận hành.
"Phần đáy của kim tự tháp không phải đang thu hẹp dần, nó đang sụp đổ", Fersht cảnh báo.
Điều này kéo theo hệ lụy dây chuyền khi các quản lý cấp trung cũng mất đi vai trò giám sát nếu đội ngũ bên dưới không còn nữa.
Sự chuyển đổi này là tin xấu cho khoảng 6 triệu lao động công nghệ tại Ấn Độ và hàng triệu sinh viên đang theo học tại 6.000 trường kỹ thuật trên khắp cả nước.
Theo ước tính, có khoảng 8,36 triệu sinh viên đã ghi danh vào các trường kỹ thuật trong 5 năm qua. Khi các "ông lớn" phần mềm tắt vòi ròng tuyển dụng, cánh cửa cho sinh viên mới tốt nghiệp đang hẹp lại một cách tàn nhẫn.
Sự khan hiếm việc làm trong ngành công nghệ đang làm trầm trọng thêm vấn đề thất nghiệp ở thanh niên có học vấn tại Ấn Độ. Số liệu từ Đại học Azim Premji cho thấy 11 triệu cử nhân trong độ tuổi 20-29 thất nghiệp vào năm 2023, tăng vọt so với con số 4 triệu của năm 2011. Tỷ lệ cử nhân trong tổng số thanh niên thất nghiệp đã tăng từ 44% lên 67%.
Bên cạnh đó, vì mức lương trung bình tại các công ty phần mềm hàng đầu thường cao gấp nhiều lần so với GDP bình quân đầu người, sự sụt giảm thu nhập trong ngành này sẽ trực tiếp giáng đòn mạnh vào tiêu dùng tư nhân, động lực chính của tăng trưởng kinh tế.
Quay trở lại với Palchowdhury, người đàn ông này đang tạm hoãn việc mua một ngôi nhà lớn dù đó là dự định từ lâu. Quan trọng hơn, anh không còn ép con trai mình phải theo đuổi ngành công nghệ bằng mọi giá.
*Nguồn: Nikkei
.jpg "Điểm mặt \"công thần\" khiến đỉnh 1.900 điểm trở thành dĩ vãng với VN-Index"){kind=avatar}
