Các hãng xe phương Tây, từ nhóm Big Three đến các công ty chuyên sản xuất xe điện, đều đang đưa ra cùng một lời cảnh báo: các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc có thể đe dọa sự tồn tại của họ nếu sản xuất trong nước không được bảo vệ.
“The Big Three” (Ba ông lớn Detroit) là ba hãng sản xuất ô tô truyền thống lớn nhất của Mỹ, gồm: General Motors, Ford và Stellantis (trước đây là Chrysler, sau sáp nhập với Fiat thành Fiat Chrysler, rồi hợp nhất thành Stellantis).
"Trung Quốc đang đặt ra một mối đe dọa rõ ràng và hiện hữu đối với ngành công nghiệp ô tô tại Mỹ," Liên minh Đổi mới Ô tô (Alliance for Automotive Innovation - AAI), một nhóm thương mại đại diện cho ba nhà sản xuất ô tô lớn nhất và các nhà sản xuất ô tô khác, đã viết như vậy trước phiên điều trần của Hạ viện Mỹ về xe hơi Trung Quốc vào tháng 12 năm ngoái.
Hiệp hội này cho rằng Quốc hội cần duy trì lệnh cấm từ thời chính quyền Tổng thống Biden của Bộ Thương mại Hoa Kỳ đối với việc nhập khẩu một số công nghệ và phần mềm từ Trung Quốc, điều này trên thực tế khiến xe của các nhà sản xuất Trung Quốc khó được nhập vào Mỹ hơn.
Trong những phát biểu gần đây, các lãnh đạo doanh nghiệp tiếp tục nhấn mạnh thông điệp này.
Hãng xe điện Rivian đang chuẩn bị cho một năm quan trọng với mẫu xe phổ thông R2. Dù những vấn đề ngắn hạn như kiểm soát chi phí và nhu cầu xe điện đang được quan tâm nhiều hơn, mối đe dọa từ Trung Quốc vẫn không hề xa.
CEO RJ Scaringe thì cho biết, về dài hạn cần nhìn nhận hai yếu tố quan trọng.
“Không có phép màu nào trong cấu trúc chi phí của Trung Quốc. Có hai điều rất rõ ràng,” ông nói với Yahoo Finance tuần trước. “Thứ nhất là chi phí vốn của họ thấp hơn rất nhiều, trong nhiều trường hợp gần như bằng 0. Đây là ngành được trợ cấp mạnh, khi nhà máy và khu sản xuất được chi trả bởi chính quyền địa phương tương đương với chính phủ liên bang.”
Yếu tố thứ hai là lao động, với chi phí của các hãng xe Trung Quốc chỉ bằng khoảng 1/4 đến 1/5 so với các công ty Mỹ.
Scaringe cho biết hiện tại các mức thuế đang giúp “cân bằng” chi phí xe, bảo vệ sản xuất tại Mỹ, nhưng chỉ là tạm thời.
Ngay cả khi có lớp đệm thuế quan này, CEO Jim Farley của Ford vẫn cho rằng sự trỗi dậy của Trung Quốc là mối đe dọa lớn.
“Chúng tôi đã quan sát đối thủ Trung Quốc trong một năm qua. Họ ngày càng nổi bật trên toàn cầu. Không nhiều ở Mỹ, nhưng nếu đến châu Âu hay bất kỳ nơi nào khác, Trung Quốc là một thế lực lớn,” Farley nói hồi tháng 1.
Các hãng xe Trung Quốc đã chiếm khoảng 6,1% thị phần ô tô tại châu Âu năm ngoái, tăng 99% so với năm 2024. Điều này xảy ra dù Liên minh châu Âu áp thuế 35,3% với xe điện Trung Quốc nhập khẩu, nhưng xe hybrid cắm sạc và hybrid thường không bị áp thuế.
Trước đây, Farley từng gọi xe sản xuất tại Trung Quốc là “mối đe dọa sống còn” đối với thị trường ô tô Mỹ, không chỉ vì công nghệ mà còn do hệ thống lao động giúp họ sản xuất giá rẻ.
"Họ gây ra mối đe dọa lớn cho người lao động địa phương, họ nhận được trợ cấp khổng lồ từ chính phủ và đang xuất khẩu những sản phẩm đó ra nước ngoài," Farley nói. "Với tư cách là một quốc gia, chúng ta cần phải quyết định thế nào là một sân chơi công bằng."
Tuy vậy, Farley vẫn để ngỏ nhiều lựa chọn. Ford được cho là đã đàm phán với Xiaomi về hợp tác xe điện, có thể mở đường vào thị trường Mỹ, dù cả hai bên đều phủ nhận. The Wall Street Journal cũng đưa tin Ford và BYD từng thảo luận về thỏa thuận pin.
Tại General Motors, CEO Mary Barra đang phải đối mặt với thỏa thuận thương mại của Canada với Trung Quốc, cho phép nhập 49.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc mỗi năm.
“Tôi không thể giải thích vì sao quyết định đó được đưa ra,” bà nói trong một sự kiện nội bộ. “Đó là một con dốc trơn trượt,” bà nói, ám chỉ rủi ro cạnh tranh từ các thương hiệu Trung Quốc. Một bước đi nhỏ ban đầu có thể dẫn đến hàng loạt hệ quả ngày càng nghiêm trọng, khó kiểm soát. Việc cho phép nhập khẩu một số xe Trung Quốc sẽ dẫn đến cạnh tranh tăng, thị phần nội địa giảm, sản xuất trong nước suy yếu…
GM - vốn có hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc thông qua các liên doanh với các hãng như SAIC - hiểu rõ mức độ cạnh tranh khốc liệt tại thị trường nội địa Trung Quốc và lo ngại việc Canada mở cửa có thể thay đổi cục diện ngành.
Ngoài Mỹ, Trung Quốc được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng và gia tăng ảnh hưởng toàn cầu.
Center for Automotive Research - viện nghiên cứu ngành đặt tại Michigan cảnh báo sự “bão hòa” của thị trường nội địa Trung Quốc đang buộc các hãng xe nước này mở rộng mạnh ra quốc tế, đặc biệt tại Canada và các nước Nam Mỹ như Brazil.
Stellantis, hãng có định hướng châu Âu rõ nhất trong nhóm Big Three, cũng cảnh báo về những gì đang diễn ra tại EU sau khi xe Trung Quốc đổ bộ.
CEO Antonio Filosa cùng các đối tác châu Âu đang tích cực vận động chính sách nhằm tăng sản xuất và tiêu thụ nội địa để đối phó cạnh tranh giá rẻ từ Trung Quốc.
Filosa và CEO Porsche Oliver Blume lập luận trong một bài viết đầu tháng này rằng EU nên sử dụng ưu đãi carbon hoặc khuyến khích xanh cho xe sản xuất tại châu Âu để vừa đạt mục tiêu khí hậu vừa bảo vệ việc làm.
“Châu Âu đang chứng kiến sự nổi lên của các đối thủ địa chính trị mới,” họ viết. “Thương mại, công nghệ và năng lực công nghiệp đang được huy động hơn bao giờ hết để phục vụ lợi ích quốc gia. Liên minh châu Âu phải nhanh chóng chọn con đường của mình.”
Trung Quốc đang trở thành đối thủ chiến lược, không chỉ là đối thủ giá rẻ
Các hãng xe phương Tây như Ford, General Motors hay Stellantis không còn coi các hãng Trung Quốc là đối thủ nhỏ hoặc chỉ cạnh tranh về giá.
Họ nhìn nhận Trung Quốc là đối thủ có khả năng thay đổi cấu trúc toàn ngành, nhờ: chi phí sản xuất rất thấp, trợ cấp nhà nước mạnh, chuỗi cung ứng và lao động rẻ, phát triển nhanh trong xe điện. Điều này khiến cạnh tranh trở nên mang tính hệ thống, không chỉ là cạnh tranh sản phẩm.
Xe điện đang trở thành “chiến trường chính” của ngành ô tô toàn cầu. Thị trường đang cho thấy, ai dẫn đầu xe điện có thể dẫn đầu ngành ô tô tương lai. Các hãng Trung Quốc đang mở rộng nhanh ra châu Âu, Nam Mỹ, Canada… trong khi phương Tây lo bị mất lợi thế công nghệ và thị phần. Nói cách khác, cuộc chuyển đổi sang xe điện đang làm đảo ngược trật tự quyền lực cũ trong ngành ô tô.
Chính sách thương mại đang trở thành công cụ bảo vệ ngành công nghiệp. Ngành ô tô giờ gắn chặt với chính sách quốc gia. Mỹ hạn chế công nghệ và xe Trung Quốc, EU áp thuế, doanh nghiệp thì vận động chính phủ bảo vệ sản xuất nội địa. Ô tô không còn chỉ là ngành kinh tế, mà là ngành chiến lược quốc gia.
Theo Center for Automotive Research, thị trường nội địa Trung Quốc đang bão hòa, nên các hãng buộc phải đẩy mạnh xuất khẩu. Điều này sẽ khiến cạnh tranh toàn cầu gay gắt hơn, gây áp lực phải giảm giá xe khiến nhiều hãng xe truyền thống gặp khó. Xu hướng này có thể định hình lại thị trường ô tô trong những thập kỷ tới.
