Vấn đề này cho thấy mặt trái ít được chú ý của quá trình điện hóa giao thông. Xe điện giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hỗ trợ mục tiêu khí hậu, nhưng chúng không làm biến mất nhu cầu bảo trì đường sá. Thậm chí, khi trọng lượng xe tăng, chi phí duy trì mặt đường, cầu, hầm và các tuyến đô thị có thể còn cao hơn trước.
Theo thống kê, thiếu hụt trong quỹ bảo trì đường bộ của Trung Quốc đã lên tới khoảng 50%. Bộ Giao thông Trung Quốc cho biết khoảng 40% đường địa phương cần được sửa chữa, nhưng ngân sách hiện có không đủ để đáp ứng toàn bộ nhu cầu.
Áp lực này xuất hiện đúng lúc thị trường ôtô Trung Quốc bước vào giai đoạn chuộng xe lớn. Dữ liệu từ Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc cho thấy trong nửa đầu năm 2026, khoảng 60% mẫu xe mới ra mắt dài hơn 5 mét. Ngược lại, chỉ 2% mẫu xe mới có chiều dài dưới 4,5 mét, thấp hơn nhiều so với mức 13% cùng kỳ năm 2025.
Xu hướng này phản ánh thị hiếu người tiêu dùng muốn xe rộng hơn, tiện nghi hơn và có tầm hoạt động dài hơn. Với xe điện và xe hybrid sạc ngoài, yêu cầu đó thường đồng nghĩa với bộ pin lớn hơn.
Pin càng lớn, xe càng nặng. Một số mẫu xe năng lượng mới hiện có thể vượt 3 tấn, tương đương hoặc thậm chí nặng hơn nhiều xe thương mại cỡ nhỏ trước đây.
Trọng lượng là yếu tố quan trọng với độ bền mặt đường. Xe càng nặng, áp lực dồn xuống lốp và mặt đường càng lớn, làm tăng tốc độ xuống cấp của lớp nhựa, nền đường và các điểm nối trên cầu. Nếu mật độ xe nặng tăng nhanh trong đô thị, chu kỳ sửa chữa có thể phải rút ngắn, kéo theo chi phí bảo trì lớn hơn.
Tuy nhiên, phần khó hơn không chỉ nằm ở mặt đường, mà còn ở cách nhà nước thu tiền để sửa đường. Trong nhiều thập kỷ, một phần chi phí bảo trì hạ tầng giao thông được bù đắp bằng thuế đánh vào xăng, dầu và các loại nhiên liệu. Người lái xe càng sử dụng nhiều đường và tiêu thụ nhiều nhiên liệu, họ càng đóng góp nhiều hơn qua cơ chế này.
Xe điện lại thay đổi logic đó. Một tài xế chuyển sang xe điện vẫn sử dụng đường như trước, thậm chí có thể đi nhiều hơn do chi phí vận hành thấp hơn, nhưng không còn đóng thuế xăng dầu. Khi số lượng xe điện tăng nhanh, nguồn thu truyền thống giảm, trong khi chi phí bảo trì không giảm theo.
Đây là nghịch lý mà Trung Quốc đang đối mặt. Nước này là thị trường xe điện lớn nhất thế giới, đồng thời cũng có mạng lưới đường bộ khổng lồ cần duy trì.
Số liệu chính thức cho thấy xe điện thuần pin và hybrid sạc ngoài đã chiếm khoảng 12% tổng số phương tiện lưu hành vào cuối năm 2025. Bắc Kinh đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 30% vào năm 2030, tức quy mô tác động tới nguồn thu nhiên liệu và bảo trì đường bộ sẽ còn lớn hơn.
Để ứng phó, Trung Quốc bắt đầu điều chỉnh một số chính sách từng thúc đẩy thị trường xe năng lượng mới tăng trưởng nhanh. Từ năm 2026 đến 2027, xe năng lượng mới không còn được miễn hoàn toàn thuế mua xe như trước, mà chỉ được giảm một nửa, với mức giảm tối đa 15.000 nhân dân tệ mỗi xe du lịch.
Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng siết tiêu chuẩn tiêu thụ năng lượng với ôtô điện. Các quy định mới đặt ra giới hạn bắt buộc về mức tiêu hao điện của xe điện, tính đến trọng lượng và đặc tính của từng nhóm phương tiện.
Điều này tạo ra thách thức kỹ thuật lớn hơn cho các hãng xe. Họ phải cân bằng giữa tầm hoạt động, không gian nội thất, tiện nghi, độ an toàn và trọng lượng. Nếu tiếp tục chạy theo xe lớn, pin lớn, chi phí hạ tầng xã hội có thể tăng. Nhưng nếu giảm kích thước pin, người tiêu dùng có thể lo ngại về quãng đường di chuyển và trải nghiệm sử dụng.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc gần đây cũng bắt đầu nhắc đến xu hướng xe ngày càng lớn. Các bài viết trên báo đảng và truyền hình trung ương cho rằng nhiều mẫu xe cỡ lớn không phù hợp với hạ tầng đô thị, chiếm nhiều diện tích, tiêu thụ nhiều năng lượng hơn và gây thêm áp lực lên đường phố.
Theo CPG
