Xe điện có thực sự tiết kiệm hơn xe xăng?: Con số từ Bộ Năng lượng Mỹ gây bất ngờ

Theo dữ liệu mới được công bố, trong tháng 3/2026, người tiêu dùng tại Pháp, Đức và Anh đã mua 206.200 xe điện, tăng 44% so với cùng kỳ năm 2025. Xu hướng tương tự cũng diễn ra tại châu Á. 

Tại Hàn Quốc, số giao dịch xe điện tăng hơn gấp đôi, trong khi tại Italy, 16.000 xe chạy bằng pin được bán ra trong tháng trước, tăng 67% so với năm trước. Những con số này cho thấy xe điện không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đang dần trở thành phương án thực tế khi người dân phải tính toán kỹ hơn chi phí nhiên liệu.

Khác với xe xăng, vốn sử dụng động cơ đốt trong để biến nhiên liệu hóa thạch thành chuyển động, xe điện vận hành bằng pin và mô-tơ điện. Ở xe xăng, quá trình đốt cháy nhiên liệu trong xi-lanh tạo ra nhiệt lượng lớn, sau đó mới chuyển hóa một phần thành lực kéo bánh xe. 

Chính vì vậy, phần lớn năng lượng trong xăng bị thất thoát dưới dạng nhiệt. Ngược lại, xe điện đưa năng lượng dưới dạng điện trực tiếp vào hệ truyền động, giúp giảm đáng kể lượng năng lượng bị lãng phí.

Giáo sư Jan Rosenow, chuyên gia về năng lượng và chính sách khí hậu tại Đại học Oxford, cho rằng xe sử dụng động cơ đốt trong có thể lãng phí tới 80% năng lượng chứa trong nhiên liệu. Theo ông, xe điện hoạt động theo một cơ chế hoàn toàn khác, điện năng đi vào xe và trực tiếp cấp cho hệ truyền động, nhờ đó hiệu quả sử dụng năng lượng cao gấp ba đến bốn lần nếu xét từ góc độ năng lượng cuối cùng.

Bộ Năng lượng Mỹ cũng đưa ra các số liệu cho thấy xe điện chuyển hóa năng lượng hiệu quả vượt trội so với xe xăng. Theo cơ quan này, xe điện có thể chuyển hơn 77% điện năng từ lưới điện thành công suất tại bánh xe. Trong khi đó, xe xăng thông thường chỉ chuyển được khoảng 12-30% năng lượng có trong nhiên liệu thành công suất thực sự giúp xe di chuyển. Nói cách khác, với cùng một lượng năng lượng đầu vào, xe điện tận dụng được nhiều hơn đáng kể để tạo ra chuyển động.

Sự khác biệt còn thể hiện rõ ở mức hao hụt trong hệ truyền động. Hệ thống truyền động điện của xe điện chỉ làm mất khoảng 15-20% năng lượng, trong khi động cơ xăng có thể thất thoát tới 64-75%. Đây là lý do xe điện thường đem lại cảm giác vận hành mượt, phản hồi nhanh, đồng thời tiêu thụ ít năng lượng hơn trên cùng quãng đường.

Một lợi thế quan trọng khác của xe điện là phanh tái tạo năng lượng. Ở xe xăng, năng lượng sinh ra trong quá trình phanh thường bị mất đi dưới dạng nhiệt. Trong khi đó, xe điện có thể thu hồi một phần năng lượng này và đưa trở lại pin để sử dụng tiếp. Cơ chế này đặc biệt hữu ích khi xe di chuyển trong đô thị, nơi người lái thường xuyên phải dừng, giảm tốc rồi tăng tốc trở lại do đèn đỏ, ùn tắc hoặc mật độ giao thông cao.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ, hiệu suất năng lượng của xe điện thay đổi tùy chu trình vận hành. Nếu chỉ tính năng lượng truyền tới bánh xe, hiệu suất của xe điện đạt khoảng 60-66% khi chạy trong đô thị và 71-73% trên cao tốc. 

Tuy nhiên, nếu tính cả phần năng lượng thu hồi từ phanh tái tạo, hiệu suất có thể vượt 94% trong điều kiện đô thị và đạt khoảng 77% trên cao tốc. Điều này lý giải vì sao xe điện thường phát huy ưu thế rõ rệt trong các thành phố đông đúc, nơi xe phải phanh và tăng tốc liên tục.

Về phát thải, xe điện chạy hoàn toàn bằng điện không tạo ra khí thải tại ống xả. Song, điều đó không có nghĩa xe điện hoàn toàn không phát thải. Quá trình sản xuất xe, đặc biệt là pin, vẫn tạo ra khí nhà kính do cần khai thác và chế biến các khoáng sản quan trọng như lithium, nickel hay kẽm. Ngoài ra, lượng phát thải còn phụ thuộc vào nguồn điện dùng để sạc xe, chẳng hạn điện than, khí đốt hay năng lượng tái tạo.

Dù vậy, EV Magazine trích dẫn đánh giá của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ cho thấy, khi tính cả các yếu tố này, xe điện nhìn chung vẫn tạo ra lượng khí nhà kính thấp hơn một mẫu xe xăng mới trung bình. Đây là điểm quan trọng trong tranh luận về lợi ích môi trường của xe điện, không chỉ nhìn vào ống xả, mà cần xét toàn bộ vòng đời, từ sản xuất, vận hành đến xử lý sau sử dụng.

Trong tương lai, lợi thế phát thải của xe điện có thể còn lớn hơn nếu ngành công nghiệp pin cải thiện khả năng tái chế. Việc tái chế pin giúp giảm nhu cầu khai thác nguyên liệu mới, từ đó giảm phát thải trong khâu sản xuất. 

Một số hãng xe lớn như BMW và Renault đã bắt đầu triển khai các chương trình tái chế pin, coi đây là một phần trong chiến lược phát triển xe điện bền vững hơn.

Tại Việt Nam, xu hướng điện hóa giao thông cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ trong vài năm gần đây, với sự tham gia tích cực của cả Nhà nước và doanh nghiệp. Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi như miễn lệ phí trước bạ trong giai đoạn đầu, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ô tô điện, đồng thời khuyến khích phát triển hạ tầng trạm sạc trên toàn quốc.

Đáng chú ý, VinFast đang đóng vai trò tiên phong khi chuyển hướng hoàn toàn sang sản xuất xe điện từ năm 2022. Hãng đã bàn giao hàng chục nghìn ô tô điện ra thị trường nội địa và mở rộng ra quốc tế, đồng thời xây dựng mạng lưới hơn 150.000 cổng sạc tại 34 tỉnh, thành. Bên cạnh đó, xe máy điện cũng ghi nhận mức tăng trưởng nhanh, đặc biệt trong các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, nơi nhu cầu di chuyển ngắn và thường xuyên rất phù hợp với đặc tính của phương tiện điện.

Theo EV Magazine