VIS Rating: Nghị định 200 khôi phục niềm tin thị trường trái phiếu riêng lẻ sau giai đoạn biến động 2022–2023

Hải Sơn | 15:34 24/06/2026

Nghiêm cấm dùng cổ phiếu, trái phiếu tự thân làm tài sản bảo đảm là bước đi mạnh mẽ của Nghị định 200 nhằm loại bỏ “rác” tài sản khi bán cho nhà đầu tư cá nhân. Tuy nhiên, để cơ chế bảo vệ này vận hành trơn tru, thị trường đang nín thở chờ đợi động thái tháo gỡ quy định đại lý quản lý tài sản bảo đảm từ phía Ngân hàng Nhà nước trong tháng 6/2026 này.

VIS Rating: Nghị định 200 khôi phục niềm tin thị trường trái phiếu riêng lẻ sau giai đoạn biến động 2022–2023

Quy định phát hành chặt chẽ hơn giúp nhận diện rủi ro tốt hơn

Nghị định 200/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 5/6/2026, có tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm nhờ siết chặt điều kiện phát hành, tăng tính minh bạch và bảo vệ tốt hơn cho nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu riêng lẻ – vốn chiếm khoảng 90% giá trị phát hành.

Theo VIS Rating, khung pháp lý mới đặt nền tảng vững chắc hơn cho hoạt động của tổ chức phát hành (TCPH) cũng như công tác giám sát, qua đó sàng lọc các TCPH có năng lực tài chính yếu, nâng mặt bằng chất lượng tín nhiệm và khôi phục niềm tin thị trường sau giai đoạn biến động 2022–2023.

Tuy vậy, Nghị định vẫn chưa xử lý được điểm cốt lõi: cơ chế định giá theo rủi ro còn hạn chế, do tỷ lệ trái phiếu được xếp hạng tín nhiệm ở mức thấp và chưa hình thành được đường cong lợi suất trái phiếu doanh nghiệp đáng tin cậy.

Quy định phát hành chặt chẽ hơn giúp nhận diện rủi ro tốt hơn và tăng tính rõ ràng của khung pháp lý. Nghị định 200 giúp nhà đầu tư phân hóa rủi ro giữa các TCPH nhờ yêu cầu công bố chi tiết về khả năng trả nợ, đòn bẩy, tài sản bảo đảm (TSBĐ), mục đích sử dụng vốn, kế hoạch cơ cấu nợ và rủi ro triển khai dự án.

Nghị định này cũng hợp nhất các Nghị định 65, Nghị định 08 và Luật Chứng khoán sửa đổi 2024 sau giai đoạn khó khăn của thị trường trước đây vào một khung pháp lý thống nhất, bao trùm từ điều kiện phát hành, công bố thông tin đến điều kiện của nhà đầu tư. Ngoài ra, khung pháp lý rõ ràng hơn cũng sẽ dần tạo điều kiện cho thị trường phục hồi giá trị phát hành mới.

Các chuyên gia của VIS Rating cho rằng, tiêu chuẩn phát hành chặt chẽ hơn nhằm cải thiện chất lượng tín nhiệm, dù tác động chưa đồng đều. Giới hạn tổng nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu dưới 5 lần khiến các TCPH có đòn bẩy cao khó tiếp cận thị trường hơn, qua đó dịch chuyển cơ cấu phát hành sang nhóm có chất lượng tốt hơn. Việc phân định rõ trách nhiệm giám sát và tăng cường trách nhiệm pháp lý cũng góp phần đảm bảo thực thi đồng bộ hơn. Tuy nhiên, các trường hợp miễn trừ dành cho doanh nghiệp nhà nước, định chế tài chính và công ty thực hiện dự án bất động sản làm giảm tác động tổng thể, bởi một số TCPH quy mô lớn hoặc rủi ro cao vẫn không thuộc phạm vi áp dụng của giới hạn này.

Có cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp

Chuyên gia VIS Rating đánh giá, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được tăng cường giúp củng cố niềm tin, nhưng hiệu quả thực thi vẫn là điểm cần cải thiện. Quy định bắt buộc xếp hạng tín nhiệm và phải có tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc đối với trái phiếu bán cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp giúp hạn chế rủi ro, và giảm biến động thanh khoản thị trường.

Nghị định 200 cũng không cho phép TCPH dùng chính cổ phiếu hoặc trái phiếu của mình làm tài sản bảo đảm khi bán cho nhà đầu tư cá nhân, qua đó loại bỏ các hình thức bảo đảm có chất lượng thấp.

Tuy nhiên, việc hạn chế tổ chức tín dụng làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm đang làm suy giảm hiệu quả các cơ chế đảm bảo và ảnh hưởng đến hoạt động phát hành.

Dự thảo sửa đổi của NHNN tháng 6/2026 dự kiến cho phép ngân hàng đảm nhận vai trò này sẽ nhằm tháo gỡ nút thắt trên. Bên cạnh đó, cơ chế đại diện người sở hữu trái phiếu vẫn còn ở giai đoạn đầu, và kinh nghiệm hạn chế của một số tổ chức trong việc đảm nhận các vai trò này có thể ảnh hưởng đến tính nhất quán cũng như khả năng thực thi.

Cơ chế định giá theo rủi ro vẫn là điểm yếu mang tính cấu trúc lớn nhất của thị trường. Xếp hạng tín nhiệm mới chỉ được áp dụng có chọn lọc, trong khi phần lớn trái phiếu phát hành cho nhà đầu tư tổ chức vẫn chưa được xếp hạng. Việt Nam cũng chưa có đường cong lợi suất trái phiếu doanh nghiệp phân biệt theo chất lượng tín nhiệm và kỳ hạn, khiến giá trái phiếu chủ yếu.

Chuyên gia VIS Rating cho biết, số liệu giai đoạn thị trường biến động năm 2022–2023 cho thấy lãi suất coupon của các trái phiếu phát sinh chậm trả không cao hơn đáng kể so với các trái phiếu không bị chậm trả, phản ánh khả năng phân hóa rủi ro còn hạn chế.

Các trường hợp chậm trả tập trung ở nhóm TCPH bất động sản có đòn bẩy cao, dự án mang tính đầu cơ thay vì phục vụ nhu cầu ở thực. Việc thiếu minh bạch và thiếu xếp hạng tín nhiệm khiến nhà đầu tư khó đánh giá rủi ro, dẫn đến định giá và phần bù rủi ro không phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro

Nghị định 200 được thông qua đã cải thiện đáng kể tính minh bạch, nâng cao khả năng nhận diện rủi ro và làm rõ các yêu cầu khi phát hành trái phiếu. Yêu cầu công bố thông tin chi tiết và được chuẩn hóa cho phép nhà đầu tư đánh giá rõ hơn nền tảng tài chính của TCPH, bao gồm khả năng tạo dòng tiền, mức độ đòn bẩy và năng lực trả nợ.

Nghị định làm rõ những mục đích sử dụng vốn trái phiếu được chấp nhận cho dự án đầu tư (ví dụ: góp vốn, hợp đồng hợp tác kinh doanh) và yêu cầu công bố tình trạng pháp lý, tiến độ triển khai cũng như các rủi ro liên quan của dự án.

Với trái phiếu phát hành để cơ cấu nợ, TCPH phải nêu chi tiết các nghĩa vụ nợ và lịch trả nợ. Đồng thời, TCPH phải công bố kế hoạch phân bổ vốn theo từng mục đích, tiến độ giải ngân dự kiến và phương án sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi, bao gồm cả tiền gửi ngân hàng.