Tại “Diễn đàn kinh doanh 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” do VCCI chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp vừa tổ chức, các diễn giả đã chia sẻ về câu chuyện thực tế của doanh nghiệp trong khó khăn…
Cơ chế biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất
Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Hữu Thập, Ủy viên Ban Chấp hành VCCI, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho rằng, Việt Nam không thiếu khát vọng số, không thiếu công nghệ, càng không thiếu tinh thần sáng tạo của đội ngũ doanh nhân. Điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở thiết bị hay phần mềm mà ở cơ chế biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất, công nghệ thành năng suất, sáng kiến thành thị trường và quyết tâm thành kết quả đo đếm được.
Lấy từ thực tiễn Tuyên Quang, theo ông Thập, chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi khoảng cách địa lý không còn là khoảng cách cơ hội. Tuy nhiên, nhìn từ doanh nghiệp, có ba điểm nghẽn gốc: Chỉ đưa quy trình cũ lên môi trường số, trong khi hồ sơ vẫn phải chờ xử lý như trước, thì chưa phải là cải cách. Dữ liệu còn phân tán thành những “manh mún”, thiếu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ rõ ràng. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn phải “tự bơi” giữa vô vàn giải pháp, chi phí đầu tư, rủi ro an ninh mạng và thiếu nhân lực số.
Ông Ngô Sĩ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam khẳng định: kinh tế số trong ngành truyền thống như ngành gỗ là câu chuyện tồn tại hay không tồn tại. Đến nay, ngành công nghiệp gỗ Việt Nam đã thâm nhập rất sâu vào thị trường toàn cầu. Sản phẩm gỗ đã đặt chân tới 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó thị trường Mỹ vẫn chiếm trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Tuy nhiên, dù làm nhiều nhưng phần lớn doanh nghiệp gỗ Việt Nam chưa được hưởng lợi nhiều, biên lợi nhuận đang có xu hướng thu hẹp, đặc biệt trong những thời điểm thị trường bên ngoài có nhiều biến động. Thực tế này một phần do ngành gỗ chưa tăng tốc chuyển đổi số.
Theo ông Ngô Sĩ Hoài, lâu nay, Việt Nam cơ bản là sản xuất theo mô hình OEM, tức là gia công theo đơn hàng của nước ngoài. Trong khi đó, trong chuỗi sản phẩm gỗ, giá trị gia tăng cao tập trung vào những khâu như thiết kế, phân phối sản phẩm, phát triển thương hiệu. Bên cạnh đó, không có kinh tế số, chuyển đổi số thì không thể chuyển sang được khâu ODM, tức là chúng ta chủ động thiết kế.
Một điểm nghẽn khác, ông Ngô Sỹ Hoài đề cập là các doanh nghiệp chưa tích hợp dữ liệu ngành vào hệ dữ liệu dùng chung bởi ngành công nghiệp gỗ cũng như một số ngành công nghiệp khác liên quan đến rất nhiều ngành nghề khác nhau. Về nội tại doanh nghiệp, các doanh nghiệp trong ngành chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu nguồn lực đầu tư công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi quản trị…
Còn theo ông Bùi Khánh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Musa Pacta, chuyển đổi số và AI là cơ hội vàng cho doanh nghiệp nông nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận trực tiếp công nghệ, cho phép thực hiện các mô hình “từ nông trại đến bàn ăn”, giúp doanh nghiệp siêu nhỏ cũng có thể bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng, cắt giảm chi phí trung gian.
Bên cạnh đó, dẫn ví dụ thực tế về việc chi phí lắp đặt phòng Lab giảm từ 2 tỷ xuống 300 triệu nhờ công nghệ, hay việc ứng dụng IoT giúp giảm nhân sự từ 10 người xuống còn 2 người trong khi quy mô sản xuất lớn hơn, ông Dũng cho rằng, chuyển đổi số và AI giúp tiết kiệm chi phí đầu tư và vận hành, đồng thời giúp quản trị thông minh khi nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong kinh doanh.
Xây dựng gói tín dụng ưu đãi riêng
Từ thực tế những khó khăn này ông Thập đề xuất, cần khơi thông thể chế, kết nối dữ liệu, tiếp sức doanh nghiệp để quá trình chuyển đổi này thành công bằng năm việc làm ngay.
Theo đó, đưa thể chế đi trước một bước. Các bộ, ngành, địa phương cần rà soát, công khai những quy định đang cản trở dữ liệu, giao dịch điện tử, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và mô hình kinh doanh mới; xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý.
Coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu và nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số. Dữ liệu công phải được kết nối, chia sẻ, khai thác có kiểm soát theo nguyên tắc “một lần khai báo - nhiều lần sử dụng”.
Không để doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ tự bơi trong chuyển đổi số, cần có “ trung tâm hỗ trợ chuyển đổi số”, tư vấn độc lập tại địa phương, danh mục giải pháp đã kiểm chứng và cơ chế đồng tài trợ theo kết quả. Nhà cung cấp chỉ được thanh toán đầy đủ khi chứng minh doanh nghiệp giảm chi phí, tăng năng suất hoặc mở rộng thị trường. Bên cạnh đó, hỗ trợ phải gắn với đào tạo chủ doanh nghiệp, người lao động, nhất là ở nông thôn, miền núi…
Còn theo ông Bùi Khánh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Musa Pacta, xây dựng gói tín dụng ưu đãi riêng để tương xứng với đóng góp và đặc thù của ngành nông nghiệp, bởi hiện tại doanh nghiệp nông nghiệp vẫn phải chịu lãi suất ngang bằng với các ngành thương mại.
“Công nghệ là chìa khóa để nông nghiệp bứt phá, nhưng để tiến xa hơn, cần có sự đồng hành về mặt tài chính và bảo hiểm từ phía Nhà nước”, ông Bùi Khánh Dũng khẳng định.
Giới doanh nghiệp cho rằng, khoảng cách về năng lực giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ đang ngày càng gia tăng. Trong khi các doanh nghiệp có năng lực tốt tiếp tục mở rộng thị trường, nhận được nhiều đơn hàng thì không ít doanh nghiệp nhỏ lại chứng kiến doanh số sụt giảm, thậm chí phải rời khỏi thị trường.
Do đó, các chuyên gia cho rằng cần có các giải pháp thu hẹp khoảng cách này, trong đó tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác AI. Đây sẽ là những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và cải thiện năng lực cạnh tranh trong môi trường kinh doanh toàn cầu.
