'Vét sạch' món đồ từ bãi rác, Trung Quốc tìm thấy kho báu 46 nghìn tỷ đồng, khiến một ngành then chốt của EU suy kiệt trầm trọng

Theo cảnh báo mới nhất của các lãnh đạo ngành nhôm châu Âu, hệ thống tái chế của Liên minh châu Âu (EU) đang bị "vũ khí hoá" chống lại chính mình.

Emilio Braghi, Phó chủ tịch điều hành của Novelis - tập đoàn tái chế nhôm lớn nhất thế giới, cho biết, các doanh nghiệp Trung Quốc đang thu gom nhôm phế liệu từ châu Âu, chế biến lại tại châu Á và xuất khẩu trở lại thị trường EU dưới dạng kim loại mới, đe dọa làm suy kiệt cả một chuỗi ngành công nghiệp then chốt.

Theo dữ liệu thị trường phế liệu nhôm từ Shanghai Metals Market, Trung Quốc đã nhập khẩu khoảng 1,17 triệu tấn nhôm phế liệu (trị giá ước tính 1,88 tỷ USD) từ tháng 1 đến tháng 7/2025, tăng hơn 7% so với cùng kỳ 2024. Trong đó các nguồn chính bao gồm EU, Thái Lan, Malaysia, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Braghi nói: “Chúng ta đã đánh mất sản xuất nhôm nguyên sinh. Giờ đây, nhôm phế liệu cũng đang đứng trước nguy cơ tương tự.” 

Ông nhấn mạnh rằng nếu không giữ được nguồn nguyên liệu tái chế, EU khó có thể đạt các mục tiêu môi trường của mình, đặc biệt là kế hoạch trung hòa carbon vào năm 2050.

Tình trạng chênh lệch về giá năng lượng giữa châu Âu và phần còn lại của thế giới chính là nguyên nhân chính khiến các nhà sản xuất tại EU chuyển mạnh sang tái chế nhôm - vốn tiêu tốn ít năng lượng hơn đáng kể so với luyện từ quặng. Tuy nhiên, điều này lại tạo ra một thị trường hấp dẫn cho các nhà thu gom toàn cầu, đặc biệt là từ Trung Quốc, nơi các doanh nghiệp được nhà nước khuyến khích mở rộng công suất tái chế nhằm giảm phụ thuộc vào nguyên liệu thô và cắt giảm phát thải.

Tại Trung Quốc, sự hỗ trợ của chính phủ cho các nhà tái chế đang khiến họ có thể trả giá cao hơn nhiều so với các công ty EU để thu mua phế liệu. Còn tại Mỹ, chính quyền Tổng thống Trump áp thuế 50% lên nhôm nhập khẩu, khiến các doanh nghiệp chuyển sang nhập nhôm phế liệu, vốn chịu thuế thấp hơn, rồi tái chế lại thành nhôm thương phẩm.

Trong khi đó, người tiêu dùng châu Âu lại có xu hướng ưa chuộng các sản phẩm thân thiện môi trường. 

“Dù là mua ô tô hay lon nước, người tiêu dùng tại châu Âu đều ưu tiên sản phẩm có hàm lượng tái chế cao. Điều đó gần như không thấy ở các khu vực khác,” Braghi nói thêm.

Châu Âu hiện thu gom khoảng 70% lượng lon nước tiêu thụ, cao hơn nhiều so với 40% ở Mỹ. Thế nhưng, sự hiệu quả này lại bị các thương nhân quốc tế tận dụng, khi họ mua gom để xuất khẩu sang nơi khác với giá cao hơn.

Theo Hiệp hội Nhôm châu Âu (European Aluminium), khoảng 15% công suất lò tái chế tại EU hiện đang phải tạm dừng hoạt động vì thiếu nguồn nhôm phế liệu, tương đương mức hụt khoảng 2 triệu tấn/năm. Đây là vấn đề nghiêm trọng với một ngành công nghiệp có doanh thu hàng năm lên đến 40 tỷ euro, tạo việc làm trực tiếp cho 250.000 lao động và gián tiếp hỗ trợ hơn 1 triệu việc làm khác trong khối EU.

Trước tình hình đó, Cao ủy Thương mại EU Maroš Šefčovič hồi tháng 11 cam kết sẽ đưa ra các biện pháp nhằm giữ lại nhôm phế liệu phục vụ các ngành công nghiệp nội khối. Các đề xuất đang được cân nhắc bao gồm việc áp thuế lên xuất khẩu hoặc đặt mục tiêu tối thiểu về tỷ lệ tái chế trong sản phẩm nhôm.

Braghi cảnh báo rằng nếu những chính sách trên không hiệu quả, tác động sẽ lan rộng đến toàn bộ ngành kim loại và khiến mục tiêu khí hậu của EU trở nên viển vông. 

Ông cho biết thêm: “Khó có ngành công nghiệp nào tại châu Âu sở hữu một hệ sinh thái toàn diện đến vậy, từ công nghệ tiên tiến đến trình độ chuyên môn cao, như ngành nhôm tái chế.” 

Tham khảo FT