Từ phi đô la hóa đến “giao dịch phá giá tiền tệ”: Đồng USD quyết định số phận của vàng ra sao?

Đồng USD hiện đang mạnh lên, và điều này trở thành lực cản đối với các kim loại quý như vàng và bạc.

Chỉ số USD Index đã lấy lại sức mạnh sau khi giảm hơn 12% trong 14-15 tháng qua, tăng 1,25% chỉ trong 5 ngày gần đây. Trong cùng khoảng thời gian, giá vàng giảm gần 10%. Tuy vậy, vàng dường như đã phục hồi và đang dần tiến lại mốc 5.000 USD/ounce.

Trong vòng một năm qua, chỉ số vàng giảm còn 9,77% sau khi lấy lại một phần mức giảm trước đó, trong khi giá vàng thực tế vẫn tăng hơn 73%.

Vậy đồng USD tác động đến vàng như thế nào. Phi đô la hóa có thực sự quan trọng không. Và chính xác thì “giao dịch phá giá tiền tệ” mà thế giới đang nói đến là gì. Hãy cùng tìm hiểu.

“Giao dịch phá giá tiền tệ” là gì

“Giao dịch phá giá tiền tệ” là một chiến lược đầu tư, trong đó dòng vốn được chuyển từ các đồng tiền pháp định (như USD, bảng Anh, rupee Ấn Độ…) sang các tài sản hữu hạn về nguồn cung, chẳng hạn như vàng, bạc.

Chiến lược này xuất hiện khi nhà đầu tư bắt đầu mất niềm tin vào các đồng tiền pháp định. Không chỉ nhà đầu tư cá nhân, mà cả các ngân hàng trung ương cũng đang “có chủ đích” dịch chuyển dự trữ của mình sang vàng.

Đồng USD hiện vẫn là đồng tiền dự trữ chính của thế giới, được sử dụng rộng rãi trong thương mại và các giao dịch quốc tế. Tuy nhiên, sự thống trị của USD ngày càng bị đặt dấu hỏi trước những biến động địa chính trị, khiến phi đô la hóa trở thành chủ đề lớn đối với nhà đầu tư và các bên tham gia thị trường.

Về lâu dài, “giao dịch phá giá tiền tệ” sẽ dẫn tới quá trình được gọi là phi đô la hóa.

Phi đô la hóa

Khi các yếu tố địa chính trị thay đổi, đe dọa sự ổn định kinh tế và các đồng tiền pháp định, vàng trở nên hấp dẫn hơn. Dù USD vẫn là đồng tiền dự trữ toàn cầu chủ đạo, nhưng theo IMF, mức độ thống trị của nó đang suy giảm dần.

Trong dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương toàn cầu, vàng hiện đã trở thành tài sản dự trữ lớn thứ hai, vượt qua đồng euro.

Những thách thức đối với USD vẫn chưa dừng lại. Dự luật “One big, beautiful bill” (Đạo luật To Đẹp) của ông Trump được dự báo sẽ làm tăng nợ công Mỹ thêm hơn 3.900 tỷ USD. Trước những lo ngại về nợ công tăng nhanh và thâm hụt ngân sách ngày càng lớn, Moody’s Ratings đã hạ xếp hạng tín nhiệm của Mỹ.

Các con số cho thấy bức tranh đáng lo ngại. Tính đến tháng 1/2026, nợ quốc gia Mỹ đã vượt 37.640 tỷ USD, trong khi GDP chỉ khoảng 30.360 tỷ USD, đồng nghĩa tổng nợ cao hơn đáng kể so với quy mô nền kinh tế hàng năm. Với tỷ lệ nợ trên GDP lên tới 124%, nhiều nhà kinh tế coi đây là tín hiệu cảnh báo lớn về khả năng trả nợ của Mỹ.

Chi phí trả lãi nợ của Mỹ vốn đã rất cao và được dự báo sẽ còn tăng sau dự luật cắt giảm thuế của ông Trump. Trong năm tài khóa 2025, khoảng 16% tổng chi tiêu liên bang đã dành cho việc trả lãi nợ.

Chỉ số USD Index

Sau khi giảm hơn 10% trong 14–15 tháng qua, USD Index đang cho thấy dấu hiệu hồi phục. Chỉ trong 5 ngày gần đây, chỉ số này tăng 1,25%. Hiệu suất một năm của USD Index đã cải thiện lên mức giảm 9,77%, sau khi từng mất hơn 10% trước đó.

USD Index (DXY) đo lường sức mạnh của đồng USD so với rổ các đồng tiền khác, gồm euro, yen Nhật, bảng Anh, đô la Canada, franc Thụy Sĩ và krona Thụy Điển. Trong đó, euro chiếm tỷ trọng lớn nhất với 57,6%, tiếp theo là yen Nhật 13,6%, bảng Anh 11,9%, đô la Canada 9,1%, krona Thụy Điển 4,2% và franc Thụy Sĩ 3,6%.

Vì sao USD đang mạnh lên

USD bắt đầu mạnh lên nhờ những dấu hiệu ổn định chính trị tại Mỹ, sau khi Kevin Warsh được chọn làm Chủ tịch Fed tiếp theo. Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để đánh giá đầy đủ tác động từ các quyết sách của ông Warsh trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Được biết đến với quan điểm “diều hâu” phản đối nới lỏng định lượng vì lo ngại lạm phát, ông Warsh hiện lại ủng hộ việc cắt giảm lãi suất, phù hợp với định hướng gần đây của ông Trump.

Bên cạnh đó, thỏa thuận thương mại Mỹ - Ấn Độ dường như đã hoàn tất, với việc Mỹ giảm thuế nhập khẩu hàng hóa từ Ấn Độ xuống còn 18%. Trong bối cảnh kinh tế Mỹ được đánh giá là vẫn khá vững, USD có thể tiếp tục mạnh lên.

Mối quan hệ giữa USD và vàng

Cuối cùng, hãy xem xét USD tác động đến giá vàng như thế nào. Vàng có mối quan hệ nghịch đảo với USD, được phản ánh thông qua USD Index - chỉ số đo sức mạnh của đồng bạc xanh so với rổ sáu đồng tiền khác.

Khi USD Index tăng, giá vàng thường giảm, và ngược lại, nếu các yếu tố khác không đổi.

Ví dụ cụ thể: giả sử tỷ giá USD/VND hiện là 26.200 VND đổi 1 USD. Nếu tỷ giá tăng lên 26.500, điều đó cho thấy VND yếu đi và USD mạnh lên. Ngược lại, nếu tỷ giá giảm xuống 26.000, VND mạnh hơn còn USD suy yếu.

Khi USD mạnh lên, nhà đầu tư thường ưu tiên các tài sản định giá bằng USD thay vì những tài sản không sinh lợi như vàng, bởi đồng tiền mạnh giúp bảo toàn giá trị đầu tư. Ngược lại, khi USD suy yếu, dòng tiền có xu hướng rời khỏi các tài sản định giá bằng USD để chuyển sang vàng.

Việc USD Index giảm có thể gây tác động tiêu cực tới kinh tế Mỹ, do làm suy giảm niềm tin vào trái phiếu kho bạc, khiến nhà đầu tư toàn cầu thu hẹp nắm giữ. Điều này buộc chính phủ Mỹ phải vay với chi phí cao hơn, do lợi suất tăng khi nhu cầu trái phiếu giảm, từ đó tạo thêm áp lực lên USD.

Khi USD suy yếu, giá vàng thường tăng, vì các hàng hóa định giá bằng USD trở nên hấp dẫn hơn đối với người mua quốc tế. Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư thường rút vốn khỏi tài sản gắn với USD để tìm kênh thay thế nhằm bảo toàn tài sản. Vàng, với vai trò trú ẩn truyền thống, sẽ được mua nhiều hơn, đẩy giá tăng trong những giai đoạn tâm lý lo ngại gia tăng. Ngược lại, khi vàng suy yếu, các yếu tố trên diễn biến theo chiều ngược lại, và giá vàng giảm nếu các điều kiện khác không thay đổi.