Trung Quốc thắt chặt xuất khẩu các nguyên tố đất hiếm, Nhật Bản 'quay xe' sang nhập hàng từ quốc gia này

Công ty thương mại Sojitz của Nhật Bản vừa công bố kế hoạch mở rộng danh mục nhập khẩu các nguyên tố đất hiếm từ Úc - quốc gia sở hữu trữ lượng hơn 5,7 triệu tấn. Theo lộ trình, doanh nghiệp này sẽ bắt đầu nhập khẩu samarium từ tháng 4 tới đây. Đây là một loại nguyên liệu quan trọng được sử dụng để sản xuất nam châm vĩnh cửu.

Đến giữa năm 2027, Sojitz dự kiến sẽ nâng số lượng các nguyên tố đất hiếm trung bình và nặng trong danh mục nhập khẩu từ 2 lên tối đa 6 loại.

Hiện nay, ngành công nghiệp Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn cung từ Trung Quốc đối với các nhóm đất hiếm trung bình và nặng.

Động thái mở rộng hợp tác với phía Úc đánh dấu một bước đi chiến lược nhằm đảm bảo an ninh nguồn cung khoáng sản thiết yếu cho các ngành công nghệ cao. Trong đó, samarium đóng vai trò không thể thay thế trong việc sản xuất nam châm vĩnh cửu dùng cho động cơ máy bay chiến đấu và các lò phản ứng hạt nhân.

Hoạt động nhập khẩu của Sojitz sẽ được triển khai đồng thời với việc vận hành thương mại cơ sở tách chiết đất hiếm mới tại Malaysia. Cơ sở này thuộc sở hữu của Lynas Rare Earths, nhà sản xuất đất hiếm lớn nhất nước Úc và là công ty nhận được nguồn vốn đầu tư đến từ Sojitz.

Phía Lynas cho biết đây là dự án sản xuất thương mại samarium đầu tiên được thực hiện bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc. Hiện tại, nhu cầu tiêu thụ samarium hàng năm của Nhật Bản rơi vào khoảng 80 tấn. Sojitz vẫn đang cân nhắc để quyết định khối lượng nhập khẩu cụ thể trong thời gian tới.

Bên cạnh samarium, nhà máy lọc dầu tại Malaysia của Lynas cũng có kế hoạch sản xuất gadolinium. Đây là nguyên tố được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán hình ảnh y tế và làm thanh điều khiển trong lò phản ứng hạt nhân.

Đồng thời, công ty sẽ nâng cao năng lực sản xuất đối với dysprosium và terbium. Hai nguyên tố đất hiếm nặng này là thành phần cốt lõi để chế tạo động cơ xe điện và các thiết bị hiệu suất cao.

Lynas đặt mục tiêu nâng tổng sản lượng nguyên liệu thô lên mức 5.000 tấn mỗi năm trong vòng hai năm tới thông qua việc mở rộng dây chuyền theo từng giai đoạn.

Đến khoảng giữa năm 2027, Sojitz dự kiến bổ sung thêm tối đa 3 loại vật liệu nhập khẩu mới.

Mối quan hệ hợp tác giữa Sojitz và Lynas đã được xây dựng từ năm 2011 với khoản đầu tư ban đầu khoảng 20 tỷ yên. Đến năm 2023, Sojitz cùng Tổ chức An ninh Kim loại và Năng lượng Nhật Bản (JOGMEC) tiếp tục đầu tư thêm 18 tỷ yên để đảm bảo nguồn cung dysprosium và terbium. Các lô hàng đầu tiên trong thỏa thuận này đã bắt đầu được chuyển sang Nhật Bản từ bốn tháng trước.

Mặc dù các nguyên tố đất hiếm nhẹ có trữ lượng phân bổ khá rộng, nhưng các loại đất hiếm trung bình đến nặng lại tập trung chủ yếu tại miền Nam Trung Quốc. Khu vực này hiện chiếm gần như toàn bộ nguồn cung toàn cầu.

Việc Trung Quốc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu đối với các khoáng sản lưỡng dụng từ đầu năm nay đã tạo ra áp lực lớn buộc các doanh nghiệp Nhật Bản phải tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Tuy nhiên, thách thức về chi phí sản xuất tại Úc vẫn là một bài toán khó khi hàm lượng đất hiếm nặng tại mỏ Mount Weld chỉ chiếm khoảng 5%, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 50% tại các mỏ của Trung Quốc.