Thượng viện Mỹ bỏ phiếu ngăn chiến sự với Iran, ông Trump bị cảnh báo không được tái tấn công Iran

Thượng viện bỏ phiếu với tỷ lệ 50-48 ủng hộ nghị quyết về quyền lực chiến tranh, sau khi Hạ viện đã thông qua nghị quyết này vào đầu tháng 6, phản ánh mối lo ngại ngày càng gia tăng, kể cả trong một bộ phận đảng viên Cộng hòa của ông Trump, về cuộc xung đột không được lòng dân bắt đầu từ ngày 28/2 khi Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công vào Iran.

Đây là lần đầu tiên cả hai Viện của Quốc hội Mỹ thông qua một nghị quyết yêu cầu tổng thống rút lực lượng vũ trang Mỹ khỏi các hoạt động thù địch kể từ khi Nghị quyết Quyền lực Chiến tranh, thường được gọi là Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, được ban hành năm 1973.

Dù nhiều khả năng phần lớn chỉ mang tính biểu tượng, cuộc bỏ phiếu vẫn là một bước lùi đối với ông Trump, người cho đến gần đây vẫn nhận được sự ủng hộ gần như tuyệt đối từ các nghị sĩ Cộng hòa trong Quốc hội.

Diễn biến này cũng diễn ra trong bối cảnh chính quyền được cho là sẽ đề nghị Quốc hội phê chuẩn hàng chục tỷ USD để chi trả cho cuộc chiến.

Đảng Cộng hòa của ông Trump hiện nắm đa số sít sao tại cả Thượng viện lẫn Hạ viện, nhưng một số nghị sĩ đã bắt đầu tách khỏi lập trường của Tổng thống Trump trong một vài vấn đề trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, cuộc bầu cử sẽ quyết định liệu đảng này có tiếp tục kiểm soát Quốc hội hay không.

Gần đây, một số nghị sĩ Cộng hòa đã phản đối quỹ "chống vũ khí hóa" trị giá 1,8 tỷ USD của ông Trump nhằm bồi thường cho các đồng minh chính trị mà ông nói là đã bị các cơ quan liên bang nhắm tới, đồng thời làm đình trệ dự luật trị giá 70 tỷ USD để tài trợ cho chiến dịch siết chặt nhập cư của ông.

Kết quả khảo sát Reuters/Ipsos công bố hôm thứ Ba cho thấy chỉ 1/4 người Mỹ tin rằng cuộc chiến với Iran là xứng đáng với cái giá phải trả, trong khi đa số lo ngại rằng một thỏa thuận ngừng bắn với Tehran khó có thể kéo dài.

Cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện nhìn chung diễn ra theo ranh giới đảng phái, với 4 nghị sĩ Cộng hòa cùng toàn bộ các thượng nghị sĩ Dân chủ trừ một người bỏ phiếu thuận. Hai thượng nghị sĩ Cộng hòa không tham gia bỏ phiếu.

Trong một bài đăng vào tối muộn thứ Ba, ông Trump chỉ trích cuộc bỏ phiếu này, gọi đó là hành động "không đúng thời điểm và vô nghĩa", đồng thời cáo buộc những người bỏ phiếu ủng hộ đã mang lại "sự an ủi" cho Iran và khiến công việc của ông trở nên "khó khăn hơn".

Sự bất định về mặt hiến pháp

Chính quyền ông Trump hiện đang nỗ lực đàm phán một thỏa thuận hòa bình với Iran. Sự ủng hộ đối với nghị quyết tại Quốc hội nhiều khả năng sẽ tạo thêm sức ép buộc Tổng thống Trump không nối lại hành động thù địch, điều mà ông từng ám chỉ có thể làm nếu đàm phán đổ vỡ.

Theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973, nghị quyết đồng thời - đã được cả Hạ viện và Thượng viện thông qua - sẽ không được chuyển tới Nhà Trắng để ông Trump ký. Trong đạo luật năm 1973, Quốc hội dự tính các nghị quyết như vậy sẽ là một cơ chế để chấm dứt các chiến dịch quân sự.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cho biết vấn đề này vẫn chưa ngã ngũ. Trước đây chưa từng có nghị quyết về quyền lực chiến tranh nào được cả hai viện Quốc hội thông qua, và một phán quyết của Tòa án Tối cao năm 1983 nêu rõ một biện pháp như vậy phải được trình để tổng thống ký hoặc phủ quyết thì mới có hiệu lực pháp lý.

Nhà Trắng khẳng định Đạo luật Quyền lực Chiến tranh là không phù hợp với Hiến pháp và vì vậy không có tính ràng buộc.

Hôm thứ Ba, một quan chức Nhà Trắng cho biết cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện không có ý nghĩa gì, bởi các nghị quyết này không được trình lên tổng thống và không có hiệu lực pháp luật, đồng thời cho rằng biện pháp này chỉ được thông qua vì có hai nghị sĩ Cộng hòa vắng mặt.

Quan chức này cũng nói rằng nghị quyết yêu cầu ông Trump rút lực lượng Mỹ khỏi các hành động thù địch, trong khi Nhà Trắng cho rằng các hành động đó đã chấm dứt sau lệnh ngừng bắn ngày 7/4.

Các chuyên gia cho rằng tính hợp hiến của Đạo luật Quyền lực Chiến tranh nhiều khả năng sẽ phải được phân xử tại tòa án.

"Cơ quan hành pháp có thể sẽ phớt lờ nghị quyết này với lý do hiến pháp, và hiện chưa rõ ai có đủ tư cách pháp lý để khởi kiện nhằm buộc thực thi nó", ông Scott Anderson, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings và là biên tập viên cấp cao của ấn phẩm pháp lý trực tuyến Lawfare, nhận định.

Hạ nghị sĩ Gregory Meeks của bang New York, người bảo trợ nghị quyết tại Hạ viện, cho biết ông coi nghị quyết này là có tính ràng buộc và sẽ theo đuổi mọi biện pháp pháp lý để bảo đảm chính quyền tuân thủ.

Các nghị sĩ Dân chủ cũng nhấn mạnh rằng Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội, chứ không phải tổng thống, quyền đưa đất nước vào chiến tranh. "Quốc hội phải gánh vác trách nhiệm này", Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine của bang Virginia nói trong bài phát biểu kêu gọi ủng hộ biện pháp này.

Sự ủng hộ mong manh nhưng đáng chú ý

Nghị quyết này cũng đã được Hạ viện thông qua với sự ủng hộ sít sao từ phía Cộng hòa. Kết quả tại Hạ viện là 215-208, với 4 nghị sĩ Cộng hòa và toàn bộ các nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu thuận.

Tại Thượng viện, 4 thượng nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu ủng hộ biện pháp này là Susan Collins của bang Maine, Rand Paul của bang Kentucky, Bill Cassidy của bang Louisiana và Lisa Murkowski của bang Alaska. Thượng nghị sĩ Dân chủ John Fetterman của bang Pennsylvania bỏ phiếu chống.

Hai thượng nghị sĩ Cộng hòa Mitch McConnell của bang Kentucky và David McCormick của bang Pennsylvania vắng mặt trong cuộc bỏ phiếu.

Các nhà lập pháp Dân chủ cam kết sẽ tiếp tục thúc đẩy thêm các cuộc bỏ phiếu về quyền lực chiến tranh, cho biết họ muốn buộc các nghị sĩ Cộng hòa phải chính thức thể hiện lập trường về cuộc chiến này.

Ngoài ra, Quốc hội cũng có quyền xem xét và bỏ phiếu đối với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Tehran nếu thỏa thuận đó ảnh hưởng đến chương trình hạt nhân của Iran, theo một đạo luật năm 2015 được thông qua khi Tổng thống khi đó là Barack Obama đàm phán thỏa thuận hạt nhân với Iran và các cường quốc khác trên thế giới.

Lãnh đạo phe đa số Cộng hòa tại Thượng viện John Thune của bang South Dakota cho biết hôm thứ Ba rằng ông kỳ vọng Quốc hội sẽ xem xét và bỏ phiếu về một thỏa thuận hòa bình với Iran trong tương lai.