Thế giới gom vàng vì bom nợ 100% GDP: Kinh tế toàn cầu đang tiến sát đến cuộc khủng hoảng nợ chưa từng có

Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho hay dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới đang được tô điểm bởi những con số khả quan, nhưng đằng sau đó là một thực tế đáng quan ngại: chúng ta đang vay mượn tương lai để trang trải cho hiện tại.

Dữ liệu từ Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) cho thấy với nợ công dự kiến vượt ngưỡng 100% GDP toàn cầu vào năm 2029, mức cao nhất kể từ năm 1948, thế giới đang bước vào một canh bạc tài khóa đầy rủi ro.

Theo báo cáo mới nhất từ JPMorgan, tăng trưởng toàn cầu có thể đạt tốc độ 3% hàng năm trong 6 tháng tới. Tuy nhiên, nếu bóc tách các lớp dữ liệu, có thể thấy đây không hẳn là sự hồi phục tự thân của nền kinh tế. Đây là "tăng trưởng vay mượn", được bơm thổi bởi những gói kích thích tài khóa khổng lồ và mức thâm hụt ngân sách kỷ lục của các cường quốc.

Dùng nợ để tăng trưởng

Nhìn lại lịch sử, sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, kỷ luật tài khóa và "thắt lưng buộc bụng" là tôn chỉ của hầu hết các quốc gia tiên tiến, đặc biệt là tại châu Âu. Thế nhưng, đại dịch và những bất ổn địa chính trị sau đó đã thay đổi hoàn toàn tâm lý của các nhà hoạch định chính sách.

Theo WSJ, các chính phủ hiện nay không còn ngần ngại chi tiêu. Có bốn động lực chính đang thúc đẩy cơn sốt này: cuộc chạy đua vũ trang trong một thế giới bất ổn, các khoản trợ cấp khổng lồ cho công nghệ (đặc biệt là AI), lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh đầy tốn kém và áp lực chăm sóc hệ thống dân số đang già hóa nhanh chóng.

Minh chứng rõ nét nhất là Canada với khoản chi 140 tỷ CAD (khoảng 100 tỷ USD) được Thủ tướng Mark Carney gọi là "đầu tư thế hệ" để bảo vệ chủ quyền kinh tế. Hay Nhật Bản, một quốc gia vốn đã gánh mức nợ khổng lồ, vẫn tiếp tục công bố gói kích cầu trị giá 2,8% GDP để đối phó với chi phí sinh hoạt và tăng cường quân sự.

Các nền kinh tế lớn nhất thế giới đang vận hành giống như việc dùng thẻ tín dụng để thanh toán các hóa đơn hàng ngày. Theo tính toán của Torsten Slok, kinh tế trưởng tại Apollo Global Management, tại Mỹ và Đức, các gói kích cầu tài khóa đã trực tiếp đóng góp khoảng 1 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng GDP năm nay.

Tại Trung Quốc, bức tranh còn tương phản hơn khi thâm hụt ngân sách tổng hợp lên tới gần 9% GDP năm thứ hai liên tiếp và cao gấp đôi tốc độ tăng trưởng dự kiến. Trong khi đó, tại Mỹ, chính quyền đang đặt cược vào việc giữ thuế suất thấp và chấp nhận thâm hụt ngân sách 6% GDP với kỳ vọng sẽ kích thích kinh tế tăng trưởng bù đắp lại.

Theo Goldman Sachs, kinh tế Mỹ có thể tăng trưởng 2,5% năm nay, phần lớn nhờ vào cú hích từ cắt giảm thuế, bất chấp việc nợ công đang tăng phi mã theo từng giờ.

Tờ WSJ cũng cho hay sự khác biệt lớn nhất giữa hiện tại và một thập kỷ trước là môi trường lãi suất. Trước đây, nợ nhiều không phải là vấn đề quá lớn khi lãi suất gần bằng 0. Nhưng giờ đây, khi các ngân hàng trung ương duy trì lãi suất ở mức cao để kiềm chế lạm phát, chi phí để duy trì đống nợ đó đang trở thành gánh nặng nghẹt thở.

Số liệu thực tế cho thấy chi phí trả lãi cho nợ quốc gia của Mỹ đã tăng hơn gấp đôi chỉ trong vòng 4 năm qua. Đức và Nhật Bản cũng đang chứng kiến tình cảnh tương tự.

Hệ lụy trực tiếp là một phần lớn tiền thuế của người dân và ngân sách quốc gia thay vì được đầu tư vào giáo dục, y tế hay hạ tầng, nay lại bị đổ vào "cái hố không đáy" là trả lãi vay.

Chính sự xói mòn niềm tin vào sức mạnh của đồng tiền pháp định trước bóng ma nợ công đã kích hoạt một làn sóng "phòng thủ" chưa từng có. Các ngân hàng trung ương trên khắp thế giới đang đẩy mạnh việc gom vàng với tốc độ kỷ lục.

Vàng không còn đơn thuần là tài sản trang sức, mà là "hầm trú ẩn" cuối cùng trước nguy cơ mất giá của tiền tệ khi các quốc gia liên tục in tiền để bù đắp thâm hụt.

Đối với các nhà đầu tư tổ chức, vàng là lá chắn chống lại rủi ro hệ thống. Khi nợ công chạm mức trần, ranh giới giữa chính sách tài khóa bền vững và sự sụp đổ niềm tin trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Việc tích trữ vàng của các ngân hàng trung ương là thông điệp rõ ràng nhất gửi đến thị trường: họ đang chuẩn bị cho một kịch bản mà ở đó, niềm tin vào khả năng trả nợ của các Chính phủ không còn là điều hiển nhiên.

Rủi ro mất kiểm soát

Trả lời WSJ, các chuyên gia kinh tế bắt đầu sử dụng cụm từ "lá cờ đỏ" để cảnh báo về sự mong manh của hệ thống. Chuyên gia Neil Shearing từ Capital Economics nhận định rằng sự hào nhoáng của các con số tăng trưởng đang che đậy những lỗ hổng nguy hiểm: sức cầu khu vực tư nhân yếu và năng suất lao động không cải thiện đáng kể.

Thị trường tài chính không phải lúc nào cũng kiên nhẫn. Bài học từ cựu Thủ tướng Anh Liz Truss năm 2022 vẫn là lời cảnh tỉnh đắt giá nhất cho sự ngạo mạn của chính sách tài khóa: Chỉ bằng việc công bố các kế hoạch cắt giảm thuế chưa có nguồn thu đảm bảo, bà đã khiến đồng GBP sụp đổ và thị trường trái phiếu Chính phủ Anh (Gilts) rơi vào trạng thái hoảng loạn cực độ.

Niềm tin của nhà đầu tư có thể bốc hơi chỉ trong một đêm nếu họ nhận thấy rủi ro mất khả năng thanh toán hoặc lạm phát mất kiểm soát. Sự kiện này không chỉ dẫn đến sự từ chức chóng vánh của Cựu Thủ tướng Truss mà còn cho thấy thị trường trái phiếu luôn sẵn sàng trừng phạt bất kỳ quốc gia nào đi chệch khỏi kỷ luật ngân sách.

Tương tự tại Pháp, lãi suất vay nợ đã liên tục leo thang khi Chính phủ gặp khó khăn trong việc cân bằng ngân sách.

Hiện tại, Pháp cũng đang rơi vào tầm ngắm khi lãi suất vay nợ liên tục leo thang do bế tắc ngân sách. Đặc biệt, nếu sự kỳ vọng quá mức vào AI không mang lại năng suất đột phá để tạo ra dòng tiền trả nợ, "bong bóng" nợ công sẽ đứng trước nguy cơ đổ vỡ dây chuyền.

Rõ ràng, nợ công đang đóng vai trò là "liều thuốc giảm đau" giúp kinh tế toàn cầu vượt qua các cú sốc ngắn hạn. Tuy nhiên, việc lạm dụng liều thuốc này đang khiến các nền kinh tế trở nên suy kiệt về dài hạn. Thế giới cần một lộ trình "cai nghiện" nợ công thực sự nghiêm túc trước khi "ngày phán xét" ập đến, thời điểm mà niềm tin của các nhà đầu tư không còn đủ để duy trì cỗ máy tăng trưởng bằng nợ này nữa.

*Nguồn: WSJ, Fortune, BI