Nói về đề án thoái 100% vốn tại 14 doanh nghiệp của Tổng Công ty Lương thực miền Bắc (Vinafood 1) trong giai đoạn 2022-2025, ông Nguyễn Vũ Hoan - Thành viên HĐTV Vinafood 1 cho biết, quá trình triển khai đề án cơ cấu lại doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn.
Theo ông Hoan, khó khăn lớn nhất là hiệu quả sử dụng vốn còn thấp. Ngành lương thực có biên lợi nhuận rất mỏng, có thời điểm bán 1kg gạo chỉ lãi khoảng 50 đồng. Quy mô vốn của nhiều doanh nghiệp thành viên chỉ từ 5-10 tỷ đồng nên rất khó thu hút nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, các vướng mắc về đất đai, hồ sơ pháp lý kéo dài nhiều năm khiến việc định giá doanh nghiệp và xử lý tài sản gặp nhiều trở ngại. Công tác thoái vốn cũng không đạt kết quả như mong muốn vì các doanh nghiệp trong lĩnh vực lương thực, muối hay bao bì sức hấp dẫn đầu tư thấp, nhiều lần tổ chức đấu giá nhưng không có nhà đầu tư tham gia.
Ngoài ra, hệ thống chính sách, pháp luật còn chồng chéo, thường xuyên thay đổi giữa các quy định về đất đai, đầu tư và quản lý vốn nhà nước, làm kéo dài quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo ông Hoan, Vinafood 1 có những điểm sáng từ mô hình liên doanh như Công ty Lương thực Phương Đông liên doanh với Tập đoàn Louis Dreyfus đã tăng vốn hoàn toàn từ lợi nhuận để lại và hiện nằm trong nhóm doanh nghiệp xuất khẩu gạo hàng đầu cả nước. Công ty Bột mì Cái Lân hay liên doanh Hakumatsu trong lĩnh vực muối cũng hoạt động rất hiệu quả.
Đối với Tập đoàn Hoá chất Việt Nam (Vinachem), dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, đến tháng 6/2025 Công ty mẹ Vinachem đã xoá hết lỗ luỹ kế, hoàn thành mục tiêu theo chỉ đạo của Chính phủ.
Tuy nhiên, theo ông Đào Trọng Cường - Phó Tổng Giám đốc Vinachem, quá trình tái cơ cấu, vẫn còn một số điểm nghẽn như cơ chế về tài chính, nguồn vốn và đất đai cần tiếp tục được tháo gỡ.
“Nếu có giải pháp đồng bộ đối với ba lĩnh vực này, đặc biệt là các cơ chế đặc thù hoặc một nghị quyết riêng để xử lý các vướng mắc tồn đọng, quá trình cổ phần hóa và cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước sẽ được đẩy nhanh và hiệu quả hơn”, ông Cường nói.
Đối với Vinachem, đặc thù của ngành hóa chất là nhu cầu vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi các dự án đều phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về công nghệ, bảo vệ môi trường, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Vì vậy, doanh nghiệp rất cần các nguồn vốn trung và dài hạn ổn định để triển khai các dự án chiến lược.
Riêng đối với các dự án thuộc diện chậm tiến độ trước đây như Đạm Ninh Bình, DAP số 2 và Đạm Hà Bắc, khó khăn lớn nhất hiện nay là hoàn tất đàm phán và quyết toán dự án.
Từ những khó khăn trên, ông Đào Trọng Cường kiến nghị sớm hình thành các khu công nghiệp hóa chất tập trung gắn với quy hoạch địa phương. Khi có quỹ đất phù hợp, doanh nghiệp sẽ phát huy hiệu quả liên kết chuỗi, giảm chi phí logistics, tăng năng lực xử lý môi trường và ứng phó sự cố hóa chất, qua đó nâng cao sức cạnh tranh. Hiện nay, các sản phẩm của Vinachem như phân bón, hóa chất cơ bản, chất tẩy rửa và thuốc bảo vệ thực vật đã xuất khẩu tới khoảng 80 thị trường trên thế giới, trong đó có nhiều thị trường có tiêu chuẩn rất cao như Hoa Kỳ.
Ông Nguyễn Vũ Hoan kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý vốn nhà nước, sớm tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, đa dạng hóa phương thức thoái vốn, tăng cường phân cấp gắn với cơ chế hậu kiểm và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp nhà nước theo hiệu quả sử dụng vốn, đổi mới sáng tạo và đóng góp cho tăng trưởng, thay vì chỉ dựa vào lợi nhuận ngắn hạn.
