Sửa Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá: Hướng tới giải pháp giảm hại và tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt

Đây là một trong những nội dung tọa đàm “Góp ý Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi): Tăng cường hiệu quả thực thi và phối hợp liên ngành” do Báo Tiền Phong tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội.

Tọa đàm có sự góp mặt của đại diện các cơ quan bộ ngành và các tổ chức liên quan. Tại tọa đàm, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL) nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tính khả thi khi triển khai trên thực tế.

Các ý kiến tại hội thảo tập trung vào việc tiếp tục rà soát tính phù hợp của một số quy định trong dự thảo với Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội. Theo đó, các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác cần được hoàn thiện nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý và kỹ thuật rõ ràng cho quá trình áp dụng trên thực tế.

Đối với thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN), các đại biểu cho rằng cần làm rõ hơn cơ sở khoa học, đặc tính kỹ thuật và tiêu chí phân loại của từng nhóm sản phẩm. Đồng thời, việc xây dựng và hoàn thiện các định nghĩa nên có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và các bên liên quan nhằm bảo đảm phản ánh đúng bản chất sản phẩm, phù hợp với thông lệ quốc tế và thuận lợi cho công tác quản lý.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất của dự thảo với các luật có liên quan, đặc biệt là Luật Đầu tư 2025 và các văn bản liên quan. Chẳng hạn, việc bổ sung khái niệm “thuốc lá khác” cần được làm rõ về cơ sở pháp lý, tiêu chí nhận diện và tác động chính sách, bảo đảm không mở rộng phạm vi điều chỉnh thiếu rõ ràng so với các quy định hiện hành. Đồng thời, cần có cơ chế đánh giá sản phẩm dựa trên căn cứ khoa học và đặc tính kỹ thuật để đáp ứng sự phát triển của công nghệ.

Cách tiếp cận dựa trên bằng chứng khoa học và phân biệt mức độ rủi ro của từng loại sản phẩm thuốc lá và nicotine khác nhau cũng được đánh giá là cần thiết để nâng cao tính khả thi và hiệu quả thực thi của chính sách.

Các đại biểu đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của cơ chế theo dõi, đánh giá và rà soát định kỳ sau khi chính sách được ban hành. Việc dựa trên dữ liệu thực tiễn và các chỉ số đo lường cụ thể sẽ giúp kịp thời nhận diện những thay đổi về hành vi tiêu dùng, diễn biến thị trường và các vấn đề phát sinh, từ đó có những điều chỉnh phù hợp nhằm bảo đảm hiệu quả lâu dài của chính sách.

Ngoài ra, vấn đề buôn lậu cũng là một trong những nội dung được thảo luận tại hội thảo. Các đại biểu nhận định rằng mặc dù TLĐT và TLNN đã bị cấm theo Nghị quyết số 173/2024/QH15, nhu cầu đối với các sản phẩm này vẫn tồn tại và có xu hướng dịch chuyển sang các kênh giao dịch phi chính thức, đặc biệt trên môi trường số. Do đó, việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp quản lý cần tính đến nguy cơ mở rộng của thị trường bất hợp pháp và những tác động, hệ lụy ngoại ý có thể phát sinh đối với mục tiêu bảo vệ giới trẻ, sức khỏe cộng đồng cũng như công tác thực thi trong thực tế.

Theo TS.BS Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y Tế, tính khả thi của các quy định phụ thuộc vào công tác thực thi, truyền thông và phối hợp liên ngành. Doanh nghiệp đã được cấp phép vẫn tiếp tục hoạt động theo giấy phép và cam kết đầu tư hiện hành, Tuy nhiên, xu hướng chung của ngành thuốc lá trong nước và thế giới cần chuyển dịch theo hướng giảm tác hại đối với sức khỏe. Do đó ngành sản xuất thuốc lá cần thay đổi theo hướng tăng hàm lượng công nghệ, giảm nicotine và kiểm soát tốt hơn các chất có nguy cơ gây hại, tạo ra sản phẩm lành mạnh hơn cho người dùng. Theo đó, cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý, việc xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu kiểm soát thành phần sản phẩm là cần thiết để hạn chế nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng. Ông cũng đồng thuận mục tiêu của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là tập trung phòng ngừa và ngăn chặn các tác hại do thuốc lá gây ra đối với sức khỏe con người, chứ không phải chống thuốc lá toàn diện.

Còn ông Lê Thành Hưng, Trưởng Phòng Tiêu chuẩn nông nghiệp thực phẩm, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, ở góc độ kỹ thuật tiêu chuẩn hóa, việc nhận diện và phân loại các sản phẩm thuốc lá cần dựa trên nhiều yếu tố, trong đó có thể xem xét ba nhóm chính: nguyên liệu, cấu phần của sản phẩm và quá trình diễn ra khi sử dụng.

Đối với thuốc lá nung nóng và thuốc lá điện tử, dù đều có cấu phần điện tử, hai nhóm sản phẩm này có những đặc điểm khác nhau về nguyên liệu và cơ chế hoạt động. Thuốc lá nung nóng sử dụng nguyên liệu có nền là thuốc lá và cơ chế làm nóng để tạo sol khí, không diễn ra quá trình đốt cháy như thuốc lá truyền thống và có cấu tạo khép kín, không thể thay thế thành phần bên trong; trong khi thuốc lá điện tử có nguyên liệu đa dạng hơn, có thể sử dụng nicotine chiết xuất từ thuốc lá hoặc nicotine tổng hợp. Đây là những đặc điểm kỹ thuật cần được thể hiện rõ trong khái niệm và tiêu chí phân loại để tránh nhầm lẫn giữa các nhóm sản phẩm.

"Vì vậy, Dự thảo có thể tiếp tục rà soát thuật ngữ và cách diễn giải theo hướng phù hợp hơn với bản chất kỹ thuật của sản phẩm", ông Lê Thành Hưng nói.

Ông Nguyễn Chí Nhân, Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cho rằng, bên cạnh yêu cầu tăng cường quản lý, dự thảo Luật cũng cần được nghiên cứu để bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn và tiệm cận với thông lệ quốc tế.

Đối với thuốc lá thế hệ mới, thay vì cố gắng định nghĩa và liệt kê tất cả các sản phẩm hiện có, có thể cân nhắc cách tiếp cận theo hướng xác định rõ loại sản phẩm được phép tồn tại.

Tuy nhiên, cần tính đến khả năng các nhà sản xuất tiếp tục phát triển những sản phẩm mới, khiến việc quản lý theo phương thức liệt kê có thể phát sinh khoảng trống. Theo ông, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới được phát triển một phần nhằm đáp ứng nhu cầu của người đang hút thuốc lá điếu truyền thống, với mức độ tác hại được cho là thấp hơn so với thuốc lá điếu.

Kết luận tại tọa đàm, các đại biểu cho rằng việc hoàn thiện Luật cần được đánh giá trên cơ sở hiệu quả thực tế đối với sức khỏe cộng đồng. Các đại biểu cũng đồng thuận, bên cạnh mục tiêu bảo vệ thanh thiếu niên và ngăn ngừa việc bắt đầu sử dụng thuốc lá, cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động của chính sách đối với người trưởng thành đang hút thuốc, chuỗi sản xuất, cung ứng và thương mại toàn cầu, hài hòa lợi ích các bên liên quan, từ đó bảo đảm sự khả thi trong quá trình triển khai. Đại diện Bộ Y tế cũng nhận định cần có các hàng rào tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp để bảo đảm kiểm soát hiệu quả thị trường, nhất là trong bối cảnh thời gian qua đã xuất hiện tình trạng TLĐT từ thị trường chợ đen bị pha trộn ma túy, gây nhiều quan ngại cho xã hội.