Là nhân vật từng tạo ra những “vụ nổ” doanh thu đình đám cho loạt phim Việt ở nhiều thể loại như Siêu Lừa Gặp Siêu Lầy (122 tỷ đồng), Chị Mười Ba: 3 Ngày Sinh Tử (hơn 108 tỷ đồng), Quỷ Cẩu (hơn 108 tỷ đồng)..., Võ Thanh Hòa dường như đã chứng minh mình luôn có thể “cân” tốt mọi vai trò, vị trí khác nhau trong một ê-kíp phim. Từ diễn viên, đạo diễn cho tới nhà sản xuất (NSX), anh luôn tạo ra dấu ấn đậm nét và lan tỏa cảm hứng đến những người đồng hành, đồng thời ghi dấu với kết quả doanh thu bùng nổ. Gặp lại Võ Thanh Hòa sau thời gian dài có phần “im hơi lặng tiếng”, anh cho biết hiện giờ mình có nhiều thay đổi so với trước đây, “trầm ổn” và luôn cố gắng bảo toàn “sự nguyên bản” bên trong con người.
Sau chuỗi ngày đưa tác phẩm mới nhất - Heo Năm Móng ra rạp và thu về hơn 110 tỷ đồng doanh thu, trở thành một trong những phim Việt “bội thu” nhất mùa lễ vừa qua, nhà sản xuất sinh năm 1989 chia sẻ về những tâm tư và cả áp lực mà anh đã cất giữ bấy lâu. Đồng thời, anh cũng tiết lộ cách mình vận hành bộ máy để nỗ lực tạo ra những cơ hội trong lĩnh vực đầu tư phim ảnh, mong mỏi sẽ tới thời điểm ngành này thoát mác “đầu tư mạo hiểm”.
Thực ra tôi từng đảm nhiệm rất nhiều vị trí, không chỉ là diễn viên, đạo diễn hay NSX, mà còn là biên kịch, rồi trợ lý đạo diễn và cả dựng phim. Thời còn trẻ, bất cứ công việc gì ra tiền và giúp tôi sống với nghề thì tôi đều nhận hết.
Qua nhiều năm tháng tích lũy, tôi nhận thấy thực tế là tư duy mình đang phát triển. Phải dùng đúng từ là “phát triển” chứ không phải “thay đổi”, và nó thể hiện qua từng giai đoạn thời gian khác nhau. Thời mới bắt đầu làm phim, tôi từng muốn show cho cả thế giới biết chúng tôi là ai. Sau này, tôi lại nghĩ thế giới muốn tôi là ai cũng được, tôi chỉ quan tâm chuyện phim có thành công về thương mại hay không. Liệu nó có đủ để trả được những áp lực mà nhà đầu tư đang đặt lên vai mình hay không?
Còn giờ đây, tôi gần như quay trở về với cái nguyên bản đầu tiên, về lý do mình đã lựa chọn con đường làm phim này. Tôi cũng luôn tự hỏi bản thân rằng mình có thật sự cần phải làm bộ phim này không? Và mình đóng góp giá trị gì khi tham gia vào dự án?
Mình có thật sự yêu nó không, hay mình chỉ cần tiền bạc và danh tiếng? Ngoài tình yêu nguyên bản với chính tác phẩm, tôi nhận ra rằng nếu mình cứ mãi chạy theo những yếu tố khác thì sự sáng tạo, độ cân bằng và đặc biệt nhất là khả năng khai thác trọn vẹn tiềm năng của tác phẩm đó sẽ bị lệch đi rất nhiều.
Tôi thường cho rằng yếu tố may mắn chiếm phần nhiều trong thành công của một tác phẩm, mình lấy số đẹp thì là 51%. Bởi vì phải có thêm 1% may mắn thì nó mới tạo được sự khác biệt. Trong khi đó, 49% còn lại nằm ở sự chuẩn bị, ở cách mà chúng ta đón nhận may mắn khi nó tới.
Tôi cũng may mắn vì có được những người bạn rất giỏi trong 89s Group đồng hành và bản thân cũng dần biết lắng nghe mọi người nhiều hơn. Trước đây, khi làm phim nào chúng tôi cũng chỉ biết dồn sức cho phim đó. Thắng thì mừng, không thắng thì thôi, ta lại rút kinh nghiệm và bày keo khác. Nhưng rút kinh nghiệm mà cũng không tới nơi tới chốn, chúng tôi phải tạo ra một quy trình để sau mỗi dự án, tất cả cùng nhìn lại quá trình sản xuất, để tìm hiểu xem liệu chúng ta có thể làm gì tốt hơn trong tương lai.
Cũng có thể xem như là công thức riêng, nhưng chúng tôi gọi nó là Danh sách những tiêu chuẩn bắt buộc phải có. Và khi vượt qua những tiêu chuẩn đó, chúng ta mới bàn đến việc sáng tạo. Nhưng trong những yếu tố đó, chúng tôi lại không cố gắng gò cứng vào bất kỳ bộ quy chuẩn nào cả, bởi vì công việc này vốn thuộc về ngành sáng tạo.
Và chúng tôi đã kết hợp 50% giữa yếu tố cảm xúc và sự quy củ. Chúng tôi cũng lưu ý rằng thay vì để cảm xúc từng cá nhân chi phối, hãy để cảm xúc của cả một team định vị và phát triển sản phẩm, có vậy thì mỗi dự án mới có nhiều góc nhìn khác nhau.
Đúng là trước đây tôi luôn tự đặt áp lực lên bản thân mình trong việc cái sau phải tốt hơn cái trước. Thậm chí có lúc tôi còn nghi ngờ chính bản thân liệu có thật sự mình đang làm tốt?
Trong quá khứ, từng có giai đoạn tôi sản xuất phim và đạt doanh thu trăm tỷ. Lúc đó mọi người liên tục gọi mình là “đạo diễn trăm tỷ”. Tôi tự hào lắm, nghĩ giờ mới có 30 tuổi, vậy 5-7 năm nữa mình còn có thể tới cỡ nào. Rồi tôi liên tục đặt mục tiêu mình sẽ phải tiến lên, tiến lên nữa.
Nhưng rồi tôi dần nhận ra một dự án thành công không tới từ công sức của một mình mình. Nó còn là đóng góp của hàng trăm người làm việc cùng tôi. Chỉ là tôi may mắn hơn, được đứng ở vị trí nhiều spotlight hơn mà thôi. Cũng có những giai đoạn mình phải trượt xuống một khoảng rất sâu rồi mới từ từ leo lên trở lại, và nhận ra nhận thức của mình phải nằm ở đây mới đúng. Khi đó tôi mới thấy rằng mình không thể nào cứ đặt mục tiêu tiến lên mãi được.
Từ đó, tôi mới nghĩ rằng mình không nên cố gắng tự áp đặt KPI và tạo áp lực lên bản thân để chạy cho từng dự án. Tôi sẽ phải là chính mình. Nếu mình làm chưa tốt, hãy cố gắng làm tốt hơn ở những dự án sau. Góc nhìn của tôi dần dần cũng thay đổi hẳn suy nghĩ phim sau phải làm tốt hơn phim trước. Mỗi bộ phim sẽ luôn có vòng đời của riêng nó. Tốt hay xấu thì nó cũng đều có khán giả riêng, và hãy để khán giả tự quyết định.
Đối với tôi, kể cả đó là dự án phim bom tấn hay quy mô ngân sách trung bình hoặc thấp, thì mức độ đầu tư cho nó cũng vẫn rất cao. Và nó vô hình chung tạo thành một áp lực. Tôi từng nhìn thấy rất nhiều dự án bất thành không phải bởi năng lực của ê-kíp hay nội lực của dự án chưa đủ tốt, làm gì có gì không đủ tốt mà người ta lại đầu tư vào nhiều tiền. Thứ khiến dự án suy tàn chính là bởi sự kỳ vọng cũng như áp lực dòng tiền mà mỗi dự án cần có.
Thời mới bắt đầu, tôi cầm 10 tỷ đồng trong tay đã mừng lắm rồi. Còn giờ đây, ngân sách này cũng chỉ là con số ít ỏi dành cho phim thuộc hàng “low budget”, tức là phim kinh phí thấp. Hiện tại, trung bình một dự án phim chúng tôi thực hiện thường có ngân sách khoảng gần 1 triệu USD, và đó mới chỉ là chi phí dành cho sản xuất, chưa tính tới hạng mục truyền thông - Marketing hay phát hành.
Vì những lý do như vậy, chúng tôi buộc phải có bộ tiêu chuẩn riêng. Nếu dự án không đạt những tiêu chuẩn đó, hoặc chúng tôi phải tìm cách bổ sung, hoặc chúng tôi phải loại bỏ. Đối với tôi, 3 thứ quan trọng nhất. Đầu tiên là kịch bản, thứ 2 là quản trị con người, và thứ 3 là quay trở lại câu hỏi chúng ta muốn gì ở dự án này?
Mỗi dự án đối với tôi như là một ma trận khác nhau và chúng tôi cũng không cố gắng tìm một lời giải cho tất cả. Thay vào đó, chúng tôi sẽ tìm lời giải chuyên biệt về vấn đề tài chính cho từng dự án. Làm sao để biết mình không bị “vung tay quá trán”, rồi mình sẽ đầu tư như thế nào, đầu tư vào diễn viên nổi tiếng hay những tên tuổi mới mẻ. Ví dụ mình dành 50% ngân sách sản xuất để chi cho diễn viên thì có được không? Cũng được chứ. Nhưng nó có thật sự tốt không, thì cũng chưa chắc bởi làm vậy chúng ta sẽ không đủ tiền dành cho thiết kế bối cảnh. Và chúng ta cũng không thể đặt một diễn viên nổi tiếng vào một bối cảnh kém chất lượng. Nó sẽ tạo ra độ lệch so với việc mình sử dụng diễn viên có danh tiếng ở mức độ vừa phải nhưng năng lực tốt, đứng trong bối cảnh được đầu tư.
Ở cương vị một nhà sản xuất, tôi phải tính toán để cân bằng tất cả yếu tố đó. Và tôi cũng thường có quy chuẩn riêng, chẳng hạn tôi có thể dùng khoảng 35% chi phí sản xuất để đầu tư cho toàn bộ diễn viên, đã bao gồm cả vai chính, thứ, phụ… Tuy nhiên, đây cũng chỉ là con số tham khảo cho một dự án. Sẽ có những dự án mà chúng tôi ưu tiên đầu tư vào hạng mục khác, ví dụ kịch bản thay vì diễn viên.
Vì vậy, toàn bộ nguồn vốn cho mỗi dự án đều được chúng tôi huy động từ nhiều nguồn khác nhau, từ trong nước cho tới quốc tế.
Trước đây, khi mới bắt đầu, tỷ lệ vốn của chúng tôi là 80-20, trong đó 80% gọi vốn và 20% là tự bỏ tiền túi. Nhưng trong số 20% này cũng chỉ có một phần là tiền mặt cá nhân, còn lại là sự đóng góp của toàn bộ công ty tích lũy từ những hoạt động kinh doanh trước đó.
Với mỗi dự án, chúng tôi đều dồn hết 100% sức lực và cả nguồn lực nên không có dự án nào ít quan trọng hơn dự án nào. Khi đi kêu gọi đầu tư, chúng tôi đều giữ tâm thế an toàn nhưng trong lòng luôn chiến đấu hết mình với tất cả nguồn lực công ty. Bởi vậy, nếu một dự án gãy, chúng tôi cũng lao đao theo.
Tới nay, sau khi trải qua nhiều dự án, tỷ lệ huy động vốn của chúng tôi hiện giờ là 50-50 và chúng tôi cũng giữ một nguyên tắc rằng mình sẽ luôn là nhà đầu tư lớn nhất cho chính tác phẩm của mình. Hiện giờ, trung bình một dự án tôi cũng chỉ có khoảng 4-5 nhà đầu tư trong khi trước đây từng có phim phải huy động tới 20 nhà đầu tư.
Tôi giữ nguyên tắc là sẽ chỉ tham gia vào tác phẩm của mình và sẽ không có dự án nào là mình đi làm công ăn lương. Lúc có tiền và cả lúc không có tiền thì mình vẫn đầu tư vào tác phẩm của mình. Ít thôi cũng được, nhưng nó giúp mình yên tâm ở 2 điểm: Thứ nhất, đó là tác phẩm “của mình”. Thứ 2 là mình hoàn toàn tin tưởng vào tác phẩm đó.
Thông thường, trong mọi dự án, ai cũng đều quen thuộc với nguyên tắc về quản lý tài chính, quản lý con người và quản lý thời gian. Nhưng đó chỉ mới là điều kiện “cần”. Trong ngành phim, tôi còn phải tính thêm cả việc quản lý rủi ro và quản lý chất lượng. Đây mới là điều kiện “đủ” để đáp ứng tiêu chí cho một dự án tốt bởi nếu trên set quay mà gặp bất cứ vấn đề bất trắc nào, chúng tôi sẽ phải trả giá bằng rất nhiều tiền.
Tuy nhiên, giữa hai 2 yếu tố “giữ kỷ luật ngân sách” và “đảm bảo chất lượng sáng tạo”, thì tôi thường ưu tiên cho chất lượng sáng tạo. Bởi nếu thiếu tiền, không cách này thì cách khác mình đều có thể xoay xở linh động xử lý tài chính. Nhưng còn về sáng tạo và cảm xúc của tác phẩm, nó chỉ có một mà thôi.
Phần còn lại, chúng tôi sẽ phải tự tính toán với nhau. Tôi vẫn luôn nghĩ rằng nếu mình đã tiêu 9 đồng, thì việc mình tiêu thêm 1 đồng nữa để giúp tác phẩm đạt chất lượng tốt hơn thì tôi luôn sẵn sàng.
Một người anh từng nói với tôi rằng trong những lần thất bại, thực ra đã có hạt giống của sự thành công. Và ngược lại, kể cả trong những lúc thành công nhất, thực ra đã luôn có mầm mống của thất bại. Cuộc sống sẽ luôn như vậy, không có gì là hoàn hảo. Nên lúc nào đang thật sự vui vì chiến thắng hay vì một cột mốc nào đó, hãy cứ luôn vui với nó. Nhưng đồng thời, hãy sẵn sàng cho cả những điều không tốt sẽ tới. Những lúc mình cảm thấy tận cùng mệt mỏi, cũng sẽ luôn là lúc mình có thể phát triển, đi lên và chạm tay vào những điều tốt đẹp đang chờ đón phía trước.
Những suy nghĩ này ban đầu tôi nghe có vẻ sáo rỗng, nhưng càng về sau lại càng thấm. Tôi dần học được cách trầm ổn, không có lúc nào cảm thấy quá vui hay quá đau khổ. Vì mình không bao giờ đi tới tận cùng, vậy nên hãy từ từ khám phá và cảm nhận nó. Cuối cùng thì nội tâm sâu sắc bao nhiêu, con người đã trải qua những gì, tất cả rồi cũng sẽ đều thể hiện lên tác phẩm. Nếu nó có những điều chưa tốt, khán giả chưa thích, đồng nghiệp chưa đánh giá cao thì đó thực sự là hạn chế cần cải thiện. Thứ mà tôi có thể làm là tiếp tục học hỏi, nhìn nhận và đừng tiêu cực, phán xét.
