Thị trường chứng khoán biến động khó lường cùng sự phân hoá rõ rệt không chỉ khiến nhà đầu tư gặp khó mà các CTCK cũng đau đầu với hoạt động tự doanh. Nhiều CTCK lỗ tự doanh làm ảnh hưởng đến lợi nhuận. Theo thống kê, có đến 20 CTCK báo lỗ trong quý đầu năm, tổng lợi nhuận toàn ngành giảm quý thứ 2 liên tiếp so với quý liền trước, xuống dưới 10.000 tỷ đồng.
Trong bối cảnh đó, hoạt động cho vay tiếp tục trở thành cứu cánh đối với các CTCK. Theo thống kê, tổng lãi từ cho vay và phải thu của nhóm CTCK lên đến gần 11.000 tỷ đồng trong quý 1/2026, tăng 68% so với cùng kỳ và cao hơn 10% so với quý trước. Đây là con số kỷ lục kể từ trước đến nay.
Các CTCK bội thu từ cho vay đến từ 2 yếu tố: (1) dư nợ toàn thị trường lập kỷ lục mới 415.000 tỷ đồng, trong đó dư nợ margin cũng ở mức cao nhất từ trước đến này (405.000 tỷ); (2) Mặt bằng lãi suất margin đã tăng đáng kể so với giai đoạn trước, nhiều CTCK đã điều chỉnh lãi suất không thuộc danh mục ưu đãi lên mức 14%.
Lãi suất margin tăng cao trong bối cảnh mặt bằng lãi suất huy động và cho vay của các ngân hàng thương mại neo cao thời gian qua. Các CTCK nâng lãi suất margin phần nào đó để bù đắp cho chi phí đi vay. Xu hướng này được dự báo có thể còn tiếp diễn khi thanh khoản hệ thống ngân hàng không thật sự dồi dào.
Thực tế cho thấy, hoạt động cho vay đang ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với các CTCK khi tự doanh “bấp bênh”. Nhiều CTCK như HSC, SHS hay VPS đã đánh tiếng thu hẹp quy mô tự doanh do tính thiếu bền vững của mảng này. Bên cạnh đó, hoạt động môi giới hiện chủ yếu mang ý nghĩa về mặt thị phần khi xu hướng “zero fee” ngày càng phổ biến.
Nguồn thu từ cho vay trở thành nhân tố đóng góp lớn nhất vào lợi nhuận cùa rất nhiều CTCK, thậm chí giúp một số trường hợp thoát lỗ. Trong quý đầu năm, thị trường có 5 CTCK ghi nhận nguồn thu từ cho vay hơn 750 tỷ đồng, trong đó TCBS và SSI thu hơn nghìn tỷ.
Các CTCK được ngân hàng hậu thuẫn có dấu hiệu phụ thuộc nhiều hơn vào mảng này so với nhóm còn lại. Điển hình như TCBS lãi trước thuế quý 1 gần 1.500 tỷ nhưng riêng nguồn thu từ cho vay đã chiếm gần 1.250 tỷ. Hay VPBankS lãi trước thuế hơn 500 tỷ nhưng lãi từ cho vay và phải thu lên đến gần 900 tỷ đồng.
Cần phải lưu ý rằng, lãi từ cho vay và phải thu không phải là lãi ròng từ hoạt động cho vay bởi các CTCK vẫn phải chịu một khoản chi phí nhất định cho mảng này. Thực tế, rất khó có thể bóc tách chính xác chi phí lãi vay phục vụ hoạt động cho vay với các hoạt động khác. Tuy nhiên, không thể phủ nhận việc tỷ trọng đóng góp của mảng cho vay trong tổng lợi nhuận của các CTCK đang có xu hướng gia tăng.
Xu hướng “ngân hàng hoá” (shadow banking) đang diễn ra mạnh mẽ trên nhóm CTCK. Trong bối cảnh tính dụng thắt chặt có chọn lọc, đây là kênh huy động có thể giải quyết nhu cầu vốn cấp thiết cho các doanh nghiệp hoặc chủ doanh nghiệp với thủ tục đơn giản và mức độ kiểm soát lỏng lẻo hơn nhiều.
Thực tế, hoạt động này mang lại lợi ích rõ ràng cho cả 3 bên: (1) ngân hàng có thêm đầu ra, giải quyết vấn đề tăng trưởng tín dụng; (2) CTCK có dư nợ, thu lãi; (3) doanh nghiệp/chủ doanh nghiệp được tiếp cận nguồn vốn dễ dàng. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định khi nguồn trả nợ của các doanh nghiệp gặp vấn đề, các chủ doanh nghiệp bị bán giải chấp sẽ tác động lớn hơn nhiều so với các nhà đầu tư cá nhân.
