Thương vụ không hợp đồng
Câu chuyện Nga "bán" dòng máy bay thương mại Il-114-300 cho Ấn Độ hội tụ đầy đủ các yếu tố kỳ lạ: từ một mẫu máy bay chậm tiến độ sản xuất nhiều năm, chưa thể vận hành trong điều kiện khí hậu nắng nóng, cho đến các hãng hàng không Ấn Độ chưa từng đặt mua chiếc nào và cũng chẳng khai thác bất kỳ đường bay thương mại định kỳ nào.
Tập đoàn Chế tạo Máy bay Thống nhất Nga (UAC) mới đây đã tuyên bố đạt được các thỏa thuận lớn với một số hãng hàng không Ấn Độ về việc cung cấp 85 chiếc máy bay hành khách Il-114-300.
Các thỏa thuận trên được ký kết trong khuôn khổ Triển lãm Công nghiệp Innoprom diễn ra tại Yekaterinburg từ ngày 6-9/9. Sự kiện này được truyền thông Nga ca ngợi như một "bước tiến lịch sử" đối với ngành công nghiệp hàng không nước này. Tuy nhiên, khi đi sâu vào chi tiết, hầu như khía cạnh nào của thương vụ cũng lộ rõ nhiều điểm kỳ lạ.
Trước hết, đây hoàn toàn không phải là một hợp đồng mua bán thực sự. Bản chất của nó mới dừng lại ở thư ngỏ ý định ký với hãng Pinnacle Air của Ấn Độ — bước đệm để tiến tới hợp đồng 50 chiếc Il-114-300 — và một biên bản ghi nhớ với hãng Sleek Aviation cho 35 chiếc còn lại. Nói cách khác, tính đến thời điểm hiện tại, chưa có bất kỳ hợp đồng chính thức hay có giá trị ràng buộc pháp lý nào được ký kết.
Đáng chú ý hơn, cả Pinnacle Air lẫn Sleek Aviation đều không phải là các hãng hàng không vận tải hành khách thương mại đúng nghĩa tại Ấn Độ. Đây là những doanh nghiệp ít tiếng tăm, quy mô nhân sự khiêm tốn và sở hữu không một chiếc máy bay chở khách chuyên dụng nào.
Trên trang thông tin chính thức, Pinnacle Air cho biết công ty chỉ vỏn vẹn 30 nhân viên và hoạt động chính trong lĩnh vực bay thuê chuyến. Danh mục dịch vụ của họ chủ yếu là du lịch bằng trực thăng, cho thuê chuyên cơ thương gia như Gulfstream G200 hay các dòng máy bay cánh quạt Beechcraft King Air.
Trong khi đó, Sleek Aviation thậm chí còn không có website hoạt động, không đăng ký sở hữu bất kỳ tàu bay nào và chưa từng ghi nhận hoạt động kinh doanh nổi bật nào kể từ khi thành lập vào năm 2018 theo hồ sơ doanh nghiệp.
Chính điều này khiến khả năng Pinnacle Air và Sleek Aviation thực sự xuống tiền đặt mua tương ứng 50 và 35 chiếc Il-114-300 trở nên mong manh. Được biết, mức giá niêm yết dự kiến cho những chiếc máy bay thương mại đầu tiên xuất xưởng rơi vào khoảng 4 tỷ ruble (tương đương 47,5 triệu USD) cho mỗi chiếc Il-114-300.
Ngay cả khi tính theo mức giá mục tiêu mà phía Nga kỳ vọng đạt được khi đi vào sản xuất hàng loạt — khoảng 2,6 tỷ ruble (tương đương 31 triệu USD) mỗi chiếc — thì tổng trị giá của hai thương vụ tiềm năng này vẫn lên tới con số khổng lồ: lần lượt là 1,55 tỷ USD và 1 tỷ USD.
Nhiều câu hỏi về kỹ thuật
Chưa dừng lại ở đó, dự án còn đối mặt với rào cản lớn về tiến độ sản xuất và kỹ thuật. Tại Nga, chiếc Il-114-300 thương mại đầu tiên dự kiến nhanh nhất cũng phải đến cuối năm 2026 mới có thể xuất xưởng — trễ 3 năm so với kế hoạch ban đầu.
Điều này đồng nghĩa với việc quá trình mở rộng quy mô sản xuất hàng loạt sẽ mất thêm nhiều năm nữa. Quan trọng hơn cả, Giấy chứng nhận loại do Cơ quan Hàng không Dân dụng Nga cấp vào tháng 6 vừa qua lại đi kèm những giới hạn vận hành vô cùng khắt khe.
Theo quy chuẩn chứng nhận hiện hành của Nga, Il-114-300 chỉ được phép cất/hạ cánh trong dải nhiệt độ từ -9°C đến +25°C và tại các sân bay có độ cao không vượt quá 1.000m so với mực nước biển. Đáng chú ý, máy bay cũng bị cấm hoạt động hoàn toàn trong điều kiện thời tiết đóng băng hoặc có dông bão.
Trái ngược với điều kiện trên, ngay cả trong những tháng mùa đông từ tháng 12 đến tháng 2, nhiệt độ trung bình ngày tại miền Nam Ấn Độ cũng hiếm khi hạ xuống dưới +25°C.
Tại thủ đô Delhi ở phía Bắc, nhiệt độ cao nhất vào ban ngày luôn dao động trong khoảng từ +25°C đến +32°C suốt cả năm. Như vậy, với giới hạn nhiệt độ được cấp phép hiện tại, dòng máy bay Il-114-300 nếu sang Ấn Độ chỉ có thể cất cánh tại một vài khu vực hạn chế, không thể phục vụ quanh năm và phần lớn chỉ bay được vào ban đêm — thời điểm nhiệt độ môi trường hạ thấp.
Nhiều khả năng Nga sẽ phải tìm cách nới rộng giới hạn vận hành cho Il-114-300 trong tương lai, bởi ngay cả ngưỡng chịu lạnh tối thiểu -9°C hiện tại cũng đang gây ra không ít phiền ngoái cho chính các đường bay nội địa ở nước này. Dù vậy, tính đến thời điểm hiện tại, đó vẫn là những thông số vận hành pháp lý duy nhất mà chiếc máy bay này đạt được.
Sau tất cả, thương vụ xuất khẩu mới này của ngành hàng không Nga thực chất chỉ là những cam kết mang tính hình thức và còn phải chờ xem Nga sẽ khắc phục các vấn đề thế nào để chính thức trở thành hợp đồng thực tế.
.jpg "Vì sao bất động sản ven sông, hồ tại TP.HCM ngày càng đắt giá?")
