Mỹ lao đao khi bị Trung Quốc ‘bắt thóp’ đất hiếm: Doanh nghiệp từ chối khách, dừng sản xuất, dự trữ chỉ đủ dùng vài tháng, không còn nguồn cung thay thế

Thông tin này được các nguồn thạo tin trong ngành cung cấp, trước thềm cuộc gặp dự kiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.

Tình trạng thiếu hụt tập trung vào các nguyên tố đất hiếm như yttrium và scandium. Đây là hai nguyên tố thuộc nhóm 17 nguyên tố đất hiếm. Dù chỉ cần một lượng nhỏ, chúng đóng vai trò thiết yếu trong công nghệ quốc phòng, hàng không vũ trụ và sản xuất chất bán dẫn. Các nguyên tố này được sản xuất toàn bộ tại Trung Quốc.

Sau khi áp đặt hạn chế vào tháng 4, Bắc Kinh đã cho phép nối lại nhiều hoạt động xuất khẩu đất hiếm. Tuy nhiên, dữ liệu hải quan Trung Quốc cho thấy các lô hàng yttrium và scandium hiếm khi tới được Mỹ. Diễn biến này xảy ra dù hai bên đạt được thỏa thuận hạ nhiệt căng thẳng thương mại vào tháng 10.

Yttrium là điểm nghẽn lớn. Nguyên tố này được dùng trong lớp phủ bảo vệ động cơ và tuabin khỏi nóng chảy ở nhiệt độ cao. Nếu không được phủ định kỳ, động cơ không thể vận hành.

Kể từ khi Reuters lần đầu đưa tin về tình trạng thiếu yttrium vào tháng 11, giá nguyên tố này đã tăng 60%. Mức giá hiện cao gấp khoảng 69 lần so với cùng kỳ năm trước. Một số nhà sản xuất lớp phủ bắt đầu phân bổ hạn ngạch nguyên liệu.

Lãnh đạo hai công ty Bắc Mỹ chuyên mua yttrium để sản xuất lớp phủ cho biết họ đã phải tạm dừng sản xuất do thiếu nguồn cung. Một công ty đang từ chối khách hàng nhỏ và khách hàng nước ngoài để ưu tiên khách hàng lớn.

Một doanh nghiệp khác trong chuỗi cung ứng lớp phủ gần đây đã cạn nguyên liệu và ngừng bán sản phẩm chứa oxit yttrium.

Hiện tình trạng thiếu yttrium và scandium chưa ảnh hưởng đến sản xuất động cơ phản lực hoặc chip. Tuy nhiên, một quan chức Chính phủ Mỹ cho biết một số nhà sản xuất Mỹ đang đối mặt tình trạng “thiếu hụt” một số nguyên tố đất hiếm từ Trung Quốc.

Trong 8 tháng sau khi Trung Quốc áp đặt biện pháp kiểm soát xuất khẩu vào tháng 4 năm ngoái, nước này chỉ xuất khẩu 17 tấn sản phẩm yttrium sang Mỹ. Con số này thấp hơn nhiều so với mức 333 tấn trong 8 tháng trước đó.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền Tổng thống Trump cam kết đảm bảo quyền tiếp cận khoáng sản quan trọng cho doanh nghiệp Mỹ. Chính quyền đang đàm phán với Trung Quốc và giám sát việc thực hiện thỏa thuận, đồng thời phát triển các chuỗi cung ứng thay thế khi cần thiết.

Áp lực sản xuất đang gia tăng trong ngành hàng không. Ông Kevin Michaels, Giám đốc điều hành hãng tư vấn AeroDynamic Advisory, cho rằng đây là ví dụ cụ thể cho thấy Trung Quốc đang thể hiện sức mạnh trong lĩnh vực đất hiếm.

Các nhà sản xuất động cơ đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu phụ tùng thay thế từ các hãng hàng không. Họ cũng phải tăng sản lượng để phục vụ kế hoạch mở rộng của Boeing và Airbus.

Trong lĩnh vực bán dẫn, các nhà sản xuất Mỹ cũng đang thiếu scandium. Ông Dylan Patel, Giám đốc điều hành hãng nghiên cứu SemiAnalysis, cho biết điều này có thể đe dọa sản xuất chip 5G thế hệ mới.

Sản lượng scandium toàn cầu chỉ đạt vài chục tấn mỗi năm. Nguyên tố này được dùng trong pin nhiên liệu, hợp kim nhôm chuyên dụng cho hàng không và quy trình xử lý, đóng gói chip tiên tiến.

Ông Patel cho biết các nhà sản xuất bán dẫn lớn của Mỹ đều phụ thuộc vào scandium để sản xuất linh kiện chip sử dụng trong hầu hết smartphone và trạm gốc 5G.

Một số nguồn tin cho biết các doanh nghiệp Mỹ đang chậm được cấp giấy phép xuất khẩu scandium mới từ Trung Quốc. Họ đã đề nghị Washington hỗ trợ. Mỹ hiện không sản xuất scandium trong nước và không có nguồn cung thay thế ngoài Trung Quốc. Theo ông Patel, lượng tồn kho chỉ đủ duy trì trong vài tháng, thay vì vài năm.

Theo Reuters