Một viên thuốc, hai mức giá cách nhau hơn 2.000 lần: Phát hiện của phụ nữ Mỹ khiến mạng xã hội bùng nổ

Một đoạn video dài chưa đầy hai phút của một phụ nữ Mỹ đã bất ngờ thổi bùng cuộc tranh luận về giá thuốc trên toàn cầu. Trong video, cô cầm trên tay một loại thuốc điều trị ung thư máu và không giấu được sự kinh ngạc khi biết rằng viên thuốc có giá khoảng 900 USD tại Mỹ lại được bán với giá chỉ khoảng 35 rupee, tương đương 0,37 USD, tại Ấn Độ.

"Tôi nghĩ đây là một trò đùa", cô nói trước máy quay. "Hệ thống y tế ở Mỹ thực sự là một trò lừa đảo."

Chênh lệch hàng nghìn lần

Nhân vật trong đoạn video là Liz, một phụ nữ Mỹ đang sinh sống tại Ấn Độ, sử dụng tài khoản Instagram @spicygori. Điều khiến cộng đồng mạng chú ý không chỉ là mức chênh lệch giá lên tới hơn 2.000 lần, mà còn là câu hỏi lớn phía sau: Vì sao cùng một hoạt chất cứu người lại có thể mang hai mức giá gần như thuộc về hai thế giới khác nhau?

Loại thuốc được nhắc đến là Revlimid, thuốc điều trị đau tủy xương và một số bệnh ung thư máu, chứa hoạt chất lenalidomide. Tại Mỹ, Revlimid là một trong những loại thuốc ung thư nổi tiếng với mức giá rất cao. Trong khi đó, tại Ấn Độ, nhiều doanh nghiệp dược đã sản xuất các phiên bản generic của lenalidomide với giá chỉ từ vài chục rupee mỗi viên.

Điều này không có nghĩa cùng một hộp Revlimid được bán ở Mỹ với giá 900 USD rồi "giảm giá" xuống còn 0,37 USD khi sang Ấn Độ. Thực tế, sản phẩm tại Mỹ là thuốc thương hiệu do hãng dược nắm bằng sáng chế phát triển, còn tại Ấn Độ là thuốc sao chép (thuốc gốc-generic) chứa cùng hoạt chất, được sản xuất sau khi có các cơ chế pháp lý cho phép hoặc theo các thỏa thuận cấp phép.

Thuốc sao chép không phải là thuốc "giả" hay thuốc chất lượng thấp. Để được lưu hành, chúng vẫn phải chứng minh khả năng tương đương sinh học với thuốc gốc theo quy định của cơ quan quản lý.

Dù vậy, mức chênh lệch hàng nghìn lần vẫn khiến nhiều người đặt dấu hỏi về cách định giá thuốc trên thế giới.

Thực tế, đây không phải lần đầu tiên Ấn Độ trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận về giá thuốc. Quốc gia này từ lâu được mệnh danh là "nhà thuốc của thế giới" nhờ ngành công nghiệp sản xuất thuốc generic quy mô lớn. Theo nhiều thống kê quốc tế, khoảng 20% lượng thuốc generic trên toàn cầu và phần lớn vaccine sử dụng tại các nước thu nhập thấp và trung bình đều có nguồn gốc từ Ấn Độ.

Lợi thế của nước này đến từ nhiều yếu tố, bao gồm chi phí sản xuất thấp, năng lực sản xuất lớn, chính sách khuyến khích ngành dược và đặc biệt là hệ thống pháp luật từng cho phép các doanh nghiệp sản xuất phiên bản generic của nhiều loại thuốc quan trọng trong những điều kiện nhất định. Chính điều này đã góp phần đưa giá nhiều loại thuốc giảm xuống mức mà hàng triệu bệnh nhân tại các nước đang phát triển có thể tiếp cận.

Ở chiều ngược lại, thị trường Mỹ lại vận hành theo một cơ chế rất khác. Giá thuốc không được chính phủ kiểm soát trực tiếp như nhiều quốc gia khác mà chịu ảnh hưởng của mạng lưới phức tạp giữa hãng dược, công ty bảo hiểm, nhà quản lý quyền lợi dược phẩm (PBM) và các nhà cung cấp dịch vụ y tế. Các hãng dược cũng lập luận rằng mức giá cao phản ánh chi phí nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng và phát triển các loại thuốc mới, vốn có thể kéo dài hơn một thập kỷ với tỷ lệ thất bại rất lớn.

Tuy nhiên, lập luận này ngày càng đối mặt với nhiều chỉ trích khi không ít loại thuốc vẫn giữ mức giá rất cao ngay cả sau nhiều năm lưu hành, trong khi các phiên bản generic ở nhiều quốc gia khác đã giảm xuống chỉ còn một phần rất nhỏ.

Video của Liz vì thế nhanh chóng vượt khỏi phạm vi một câu chuyện cá nhân. Hàng nghìn bình luận xuất hiện, trong đó không ít người Mỹ chia sẻ trải nghiệm phải cắt giảm liều thuốc, trì hoãn điều trị hoặc tìm cách mua thuốc từ nước ngoài vì chi phí trong nước quá đắt đỏ. Nhiều người khác lại coi đây là minh chứng cho khoảng cách ngày càng lớn giữa năng lực y học hiện đại và khả năng tiếp cận điều trị của bệnh nhân.

Điều đáng chú ý là cuộc tranh luận này diễn ra trong bối cảnh Mỹ vẫn đang tìm cách kiểm soát giá thuốc thông qua nhiều chính sách mới, trong khi Ấn Độ tiếp tục mở rộng vai trò là trung tâm sản xuất thuốc generic lớn nhất thế giới./