Trong nhiều năm, khi nhắc đến những trung tâm công nghệ sinh học của Trung Quốc, phần lớn sự chú ý thường đổ dồn về Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến.
Thế nhưng, một thành phố cấp địa khu mang tên Trung Sơn (Zhongshan), thuộc tỉnh Quảng Đông, lại đang bất ngờ xuất hiện trên bản đồ đổi mới y sinh toàn cầu nhờ Akeso, công ty công nghệ sinh học đứng sau loại thuốc điều trị ung thư ivonescimab đang thu hút sự quan tâm của giới khoa học quốc tế.
Thuốc trị ung thư phổi
Cái tên Akeso trở thành tâm điểm sau khi công bố kết quả thử nghiệm lâm sàng pha III HARMONi-2, trong đó ivonescimab được so sánh trực tiếp với Keytruda (pembrolizumab) của Merck, loại thuốc miễn dịch điều trị ung thư có doanh thu lớn nhất thế giới. Kết quả cho thấy ivonescimab kéo dài đáng kể thời gian sống không tiến triển bệnh ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) có biểu hiện PD-L1 dương tính.
Theo dữ liệu được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng The Lancet, nhóm sử dụng ivonescimab đạt thời gian sống không tiến triển bệnh trung vị 11,14 tháng, gần gấp đôi so với 5,82 tháng của nhóm dùng Keytruda. Thuốc cũng giúp giảm khoảng 51% nguy cơ bệnh tiến triển hoặc tử vong trong quần thể nghiên cứu.
Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt quan tâm không chỉ nằm ở kết quả thử nghiệm mà còn ở cơ chế hoạt động của thuốc. Nếu Keytruda chỉ nhắm đến protein PD-1 nhằm giải phóng khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư của hệ miễn dịch, thì ivonescimab được phát triển dưới dạng kháng thể lưỡng đặc hiệu, đồng thời tác động lên cả PD-1 và VEGF, yếu tố kích thích hình thành mạch máu nuôi khối u.
Cách tiếp cận "hai mục tiêu trong một phân tử" được kỳ vọng vừa tăng cường đáp ứng miễn dịch, vừa hạn chế nguồn cung cấp dinh dưỡng cho khối u, tạo ra hiệu quả điều trị tốt hơn so với các liệu pháp đơn mục tiêu.
Việc kết quả nghiên cứu được The Lancet chấp nhận đăng tải cũng góp phần củng cố mức độ tin cậy của dữ liệu. Đây là một trong những tạp chí y khoa có ảnh hưởng lớn nhất thế giới, với quy trình phản biện nghiêm ngặt.
Trong bối cảnh các công ty dược Trung Quốc ngày càng đầu tư mạnh vào nghiên cứu gốc thay vì chỉ phát triển thuốc tương tự, thành công của Akeso được xem là dấu mốc quan trọng cho thấy năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) của ngành công nghệ sinh học nước này đang dần tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng lưu ý rằng kết quả vượt trội của ivonescimab hiện mới được chứng minh trong thử nghiệm pha III thực hiện tại Trung Quốc.
Dù dữ liệu rất tích cực, điều đó chưa đồng nghĩa thuốc đã chính thức thay thế Keytruda trong thực hành lâm sàng toàn cầu.
Để được các cơ quan quản lý như Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) hay Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) phê duyệt rộng rãi, ivonescimab vẫn cần trải qua các nghiên cứu đa quốc gia với nhiều nhóm bệnh nhân đa dạng hơn nhằm xác nhận tính hiệu quả và độ an toàn.
Hiện ivonescimab đã được cơ quan quản lý dược phẩm Trung Quốc phê duyệt cho một số chỉ định điều trị ung thư phổi. Song song với đó, Akeso đang mở rộng các thử nghiệm lâm sàng sang nhiều loại ung thư khác như ung thư tụy, ung thư vú, ung thư đường mật và một số khối u rắn khác. Điều này phản ánh tham vọng đưa nền tảng kháng thể lưỡng đặc hiệu trở thành thế hệ thuốc miễn dịch tiếp theo, thay vì chỉ dừng lại ở một sản phẩm đơn lẻ.
Ở góc độ công nghệ, câu chuyện của Akeso còn phản ánh sự chuyển dịch đáng chú ý trong cuộc cạnh tranh đổi mới sáng tạo toàn cầu. Nếu trước đây Trung Quốc chủ yếu được biết đến với vai trò trung tâm sản xuất thuốc generic hoặc gia công cho các tập đoàn dược phẩm phương Tây, thì ngày nay nhiều doanh nghiệp nội địa đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu cơ bản, sở hữu bằng sáng chế và phát triển các phân tử hoàn toàn mới.
Trong lĩnh vực công nghệ sinh học, khoảng cách giữa các công ty Trung Quốc và những "ông lớn" của Mỹ hay châu Âu đang được thu hẹp nhanh hơn nhiều so với dự đoán của giới quan sát.
Thành công ban đầu của ivonescimab cũng cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành dược phẩm hiện đại không còn chỉ diễn ra giữa các tập đoàn đa quốc gia lâu đời. Những doanh nghiệp xuất phát từ các thành phố ít được biết đến trên bản đồ công nghệ thế giới cũng có thể tạo ra các đột phá đủ sức thách thức những sản phẩm có doanh thu hàng chục tỷ USD mỗi năm.
Với Akeso, Trung Sơn đang trở thành minh chứng rằng giá trị của một trung tâm đổi mới không còn được quyết định bởi quy mô hay danh tiếng của thành phố, mà bởi năng lực nghiên cứu, chất lượng dữ liệu khoa học và khả năng biến các ý tưởng trong phòng thí nghiệm thành những liệu pháp có thể thay đổi cách điều trị bệnh trên toàn cầu./
.png "Giá vàng thế giới có thêm dư địa tăng khi áp lực từ đồng USD hạ nhiệt")
