Tháng 9/2025, Mark - một người làm việc trong bộ phận sản phẩm của công ty fintech Block - đã có mặt tại bữa tiệc kỷ niệm, để lắng nghe các giám đốc điều hành thuyết trình về lợi ích, năng suất của một công cụ AI nội bộ mới. Mặc dù không chắc điều gì sẽ xảy ra trong vài năm tới, nhưng anh đã thể hiện những lo lắng của mình với các đồng nghiệp khi cho rằng: hiện tại, không có công nghệ nào tiên tiến đến mức có thể giúp doanh nghiệp phát triển mà không có những nhân viên như anh ấy giúp định hướng tầm nhìn và chiến lược.
Theo Mark, những công cụ AI này không chủ động mà cần phải có người hướng dẫn chúng, vậy nên anh nghĩ Block vẫn cần những nhân viên như mình. “Thực sự không thể dùng trí tuệ nhân tạo để làm điều đó, xét cho cùng, một nhân viên không chỉ đơn thuần thực hiện chuỗi các nhiệm vụ”, anh nói.
Thế nhưng, vào tuần đầu tiên của tháng 3/2026, Mark là một trong số khoảng 4.000 nhân viên Block bị sa thải. Giám đốc điều hành Jack Dorsey cho biết ông đã cắt giảm gần một nửa số lượng nhân viên vì những tiến bộ của AI. Theo Dorsey, điều này mang lại kết quả là "một đội ngũ nhỏ hơn sẽ sử dụng công cụ mà công ty xây dựng để hoàn thành công việc với khối lượng và chất lượng tốt hơn”.
Tuy nhiên, trong các cuộc phỏng vấn với The Guardian, 7 công nhân đã và đang làm việc với Block đã phản đối quan điểm của Dorsey. Họ thuộc nhiều bộ phận khác nhau, và một trong số họ cho rằng các công cụ AI có thể hữu ích cho công việc của họ. Ngược lại, một số người lại cảm thấy việc cắt giảm là cách Dorsey giành lại niềm tin của nhà đầu tư sau khi cổ phiếu của Block đã giảm đáng kể trong những tháng gần đây, sau các khoản đầu tư lớn vào thị trường tiền điện tử không ổn định.
George, người vẫn đang làm việc tại Block, cho rằng đây là "chiêu trò câu khách thị trường" và các nhà đầu tư tin rằng Dorsey không phải là một CEO giỏi: "Đây là một bước đi táo bạo nhằm định vị lại công ty khỏi lĩnh vực tiền điện tử và hướng tới trí tuệ nhân tạo, đồng thời thay đổi nhận thức của thị trường về công ty". Sau thông báo sa thải nhân viên do chiến lược tập trung vào AI này, cổ phiếu của Block đã tăng vọt.
Trong một cuộc phỏng vấn với Widered, Dorsey cho biết đã cắt giảm mạnh mẽ số lượng nhân viên như vậy vì “đã có sự thay đổi thực sự về độ tinh vi của các công cụ AI, bao gồm Opus 4.6 của Anthropic và Codex 5.3 của OpenAI”. Ông bác bỏ những cáo buộc về việc tuyển dụng quá mức trong đại dịch Covid-19, nói rằng công ty “ngang bằng hoặc thậm chí vượt trội hơn tất cả các đối thủ cạnh tranh” về lợi nhuận gộp trên mỗi nhân viên; đồng thời, ông cho biết thêm cấu trúc và hệ thống phân cấp quản lý của các công ty “đang cản trở mọi thứ có thể làm”.
Việc cắt giảm của Block xuất hiện khi những lo ngại về việc sử dụng AI ngày càng tăng ở Mỹ có thể ảnh hưởng việc làm. Mới đây, Goldman Sachs đưa ra lưu ý rằng tốc độ áp dụng AI ngày càng tăng có thể làm tăng tỷ lệ thất nghiệp trong năm 2026 và ước tính rằng công nghệ này đã làm mất 5.000 - 10.000 việc làm hàng tháng ở Mỹ vào năm ngoái.
Tạo ra công cụ thay thế
Ban đầu, Block chủ yếu khuyến khích nhân viên sử dụng AI thường xuyên hơn. Sau đó, trong chín tháng qua, sự khuyến khích đó đã chuyển thành một yêu cầu, bởi Dorsey tin rằng: “Cách chúng ta xây dựng mọi thứ trong quá khứ sẽ không còn hiệu quả nữa. Chúng ta phải thay đổi. Điều đó là không thể bàn cãi”, ông nói.
Một số nhân viên (bao gồm cả Mark) cảm thấy họ được giao nhiệm vụ xây dựng và đào tạo chính các công cụ mà công ty đang cố gắng sử dụng để thay thế họ. Thậm chí, ngay cả những nhân viên Block có công việc liên quan nhiều đến AI cũng hoài nghi rằng các công cụ hiện tại có thể thay thế họ ở quy mô này.
Mặc dù AI giúp các thao tác làm việc nhanh hơn, nhưng con người vẫn cần tham gia vào quá trình đó. Theo John - một nhân viên có nhiệm vụ giúp đỡ người khác sử dụng các công cụ này, chia sẻ rằng tất cả các thay đổi mã nguồn tại Block đều cần sự phê duyệt của con người trước khi được đưa vào sản phẩm và dịch vụ. Anh lưu ý thêm rằng tính đến khoảng 3 tháng trước, khoảng 95% các thay đổi mã nguồn do AI thực hiện vẫn cần sự chỉnh sửa của con người. “Chúng không đạt tiêu chuẩn của công ty ngay từ lần thử đầu tiên”, ông nói.
Theo một số nhân viên, Block cũng đang giám sát việc sử dụng AI của họ. Các đánh giá về hiệu suất làm việc của nhân viên, vốn được xác định bởi đánh giá của người quản lý trực tiếp, giờ đây đã bao gồm cả các câu hỏi về việc sử dụng và mức độ thành thạo AI.
Liam, một kỹ sư phần mềm vừa bị sa thải, nhớ lại cảm giác áp lực khi người quản lý hỏi về cách anh sử dụng trí tuệ nhân tạo và những bước anh sẽ thực hiện để làm cho nó hiệu quả hơn. “Rõ ràng là nếu không sử dụng AI, công việc sẽ gặp nguy hiểm”, Liam chia sẻ.
Liệu AI có gây hại cho kinh doanh?
Ngoài tác động đến nhân viên, việc mở rộng AI của Block cũng có thể gây tổn hại đến hoạt động kinh doanh. Các công cụ AI của công ty vẫn chưa thể đảm nhiệm vai trò chủ đạo trong một số công việc thuộc các lĩnh vực được quản lý chặt chẽ, như ngân hàng và chuyển tiền, vốn là những phần thiết yếu trong hoạt động kinh doanh của một công ty công nghệ tài chính.
Theo George, người vẫn đang làm việc tại công ty, cho biết một số khách hàng tỏ ra tức giận vì công ty đã thuê chatbot ngoài để giải quyết một số yêu cầu hỗ trợ khách hàng. “Chúng tôi nhận thấy bot AI này đã mắc phải những sai lầm nghiêm trọng, bao gồm việc khuyên khách hàng hủy hoặc đóng tài khoản như một giải pháp khả thi. Đó là điều chúng tôi hoàn toàn không muốn khuyến khích”, ông nói.
Nói một cách tổng quát hơn, mặc dù AI có thể hữu ích ở khâu hậu cần, nhưng khách hàng thường không thích nói chuyện với các bot tự động khi họ gặp phải các vấn đề nghiêm trọng. Đồng thời, tuy được đánh giá cao tác động đối với năng suất, nhưng AI lại thiếu khả năng phán đoán và trí tuệ cảm xúc.
Trong bối cảnh khó khăn này, những nhân viên ở lại phải gánh vác phần việc còn lại. Họ mô tả tình trạng hiện tại là "chế độ sinh tồn" và tinh thần làm việc "xuống dốc không phanh" khi khối lượng công việc đã tăng gấp bốn hoặc mười lần và trí tuệ nhân tạo sẽ không thể giải quyết được vấn đề này.
Theo: The Guardian
