Các nhà xuất khẩu gạo Basmati của Ấn Độ đang đối mặt áp lực chi phí gia tăng mạnh khi phụ phí rủi ro xung đột bị các hãng vận tải áp dụng ở mức cao và thiếu minh bạch, khiến nhiều đơn hàng rơi vào tình trạng kém hiệu quả về mặt thương mại.
Theo Diễn đàn Phát triển Nông dân và Nhà xuất khẩu Gạo Basmati (BRFEDF), phụ phí rủi ro từ xung đột hiện dao động từ 800 đến 6.000 USD mỗi container. Đáng chú ý, các khoản phí này thường được áp dụng mà không có thông báo trước, thậm chí điều chỉnh sau khi hàng đã được vận chuyển. Trong một số trường hợp, tổng chi phí phát sinh có thể chiếm tới 60–70% giá trị lô hàng.
BRFEDF cho rằng tình trạng này đang tạo ra gánh nặng tài chính lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là các đơn vị quy mô nhỏ. “Các nhà xuất khẩu đang phải chịu những nghĩa vụ tài chính không xác định cho các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát”, bà Priyanka Mittal, Chủ tịch diễn đàn nhận định.
Căng thẳng địa chính trị tại Tây Á đã khiến nhiều hãng tàu đơn phương thay đổi lộ trình vận chuyển. Hàng hóa bị chuyển hướng đến các cảng trung chuyển như Jebel Ali, Sohar hay Salalah, trong khi kế hoạch vận chuyển tiếp theo không rõ ràng. Một số container thậm chí bị giữ lại kéo dài hoặc trả về cảng xuất phát.
Theo phản ánh của các doanh nghiệp, mọi chi phí phát sinh từ việc thay đổi này đều do bên xuất khẩu gánh chịu, dù họ không tham gia vào quá trình ra quyết định. Điều này làm gia tăng rủi ro tài chính và khiến nhiều doanh nghiệp cân nhắc dừng hoạt động xuất khẩu.
Trước tình hình trên, BRFEDF đã kêu gọi chính phủ Ấn Độ sớm có biện pháp can thiệp. Diễn đàn đề xuất các cơ quan chức năng yêu cầu hãng vận tải minh bạch hóa cấu trúc phí, gắn chi phí với dịch vụ thực tế cung cấp, đồng thời cho phép giải phóng container mà không phụ thuộc vào các khoản phí đang tranh chấp.
Bên cạnh đó, BRFEDF cũng kiến nghị xây dựng khung hướng dẫn rõ ràng về xử lý hàng hóa trong bối cảnh biến động địa chính trị, nhằm giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp.
Hiện Tổng cục Hàng hải Ấn Độ đã tiếp nhận khiếu nại từ các nhà xuất khẩu và chuyển lên nhóm liên bộ để xem xét. Tuy nhiên, theo BRFEDF, tình hình thực tế vẫn vô cùng khó khăn, đặc biệt khi tồn tại sự chênh lệch lớn về sức mạnh đàm phán giữa các hãng tàu quốc tế và doanh nghiệp xuất khẩu cá thể.
Giới chuyên gia cảnh báo, nếu không sớm có giải pháp, các khoản phụ phí thiếu kiểm soát có thể tạo tiền lệ tiêu cực, làm suy giảm niềm tin vào môi trường thương mại hàng hải của Ấn Độ và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng gạo toàn cầu.
Theo Bộ Thương mại và Công nghiệp, xuất khẩu gạo của Ấn Độ giảm 7,5% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 11,53 tỷ USD trong năm tài chính 2025-2026, trong đó riêng tháng 3 giảm 15,36% xuống còn 997,53 triệu USD.
Sự suy giảm này chủ yếu do xuất khẩu sang các thị trường trọng điểm ở Tây Á giảm, bao gồm Iran, UAE, Saudi Arabia và Oman, nơi dòng chảy thương mại bị gián đoạn do căng thẳng liên quan đến cuộc xung đột Mỹ-Israel-Iran.
Iran, quốc gia mua gạo basmati Ấn Độ lớn nhất, đang là tâm điểm của sự gián đoạn này. Các nhà xuất khẩu đang phải đối mặt với tình trạng chậm thanh toán, sự không chắc chắn về đơn đặt hàng và những thách thức trong vận chuyển khi các nhà nhập khẩu đang vật lộn với những hạn chế về tài chính và hậu cần.
Về sản lượng, Ấn Độ tiếp tục là một trong những nhà sản xuất hàng đầu thế giới, với sản lượng ước tính khoảng 150 triệu tấn trong niên vụ 2024-2025 từ gần 47 triệu ha, chiếm khoảng 28% sản lượng toàn cầu.
