Hai hướng đi năng lượng đối lập phản ánh những chia rẽ địa chính trị sâu sắc, sẽ định hình cuộc cạnh tranh giành vị thế thống trị công nghiệp giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong nhiều thập kỷ tới.
Ông Trump không giấu giếm sự yêu thích đối với nhiên liệu hóa thạch và sự không thiện cảm với năng lượng tái tạo. Chính quyền của ông đã cắt giảm hỗ trợ cho xe điện và các công nghệ carbon thấp, mở rộng quyền tiếp cận khoan dầu, đồng thời nới lỏng các quy định môi trường.
Việc Washington gần đây loại bỏ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và thúc đẩy các doanh nghiệp Mỹ khai thác trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của quốc gia này - lớn nhất thế giới với 303 tỷ thùng theo OPEC - là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy chính quyền Mỹ muốn “khóa chặt” nền kinh tế vào một tương lai dựa trên nhiên liệu hóa thạch.
Tham vọng đó được nêu rõ trong chiến lược an ninh quốc gia của Nhà Trắng công bố vào cuối năm ngoái, cho rằng nguồn dầu, khí, than và điện hạt nhân dồi dào của Mỹ sẽ “tiếp nhiên liệu cho tái công nghiệp hóa” và giúp nước này duy trì lợi thế trong các công nghệ như trí tuệ nhân tạo.
Mỹ - nền kinh tế lớn nhất và cũng là nước tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới - chiếm khoảng 1/5 nhu cầu toàn cầu trong năm 2025, tương đương khoảng 20,6 triệu thùng/ngày. Sau hơn một thập kỷ bùng nổ dầu đá phiến, Mỹ hiện cũng là nhà sản xuất dầu và khí đốt lớn nhất.
Mỹ đồng thời đã trở thành nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới, với hơn 110 triệu tấn được xuất khẩu trong năm ngoái, tương đương khoảng một phần tư thương mại LNG toàn cầu.
Với khả năng tiếp cận nguồn năng lượng khổng lồ và giá rẻ như vậy, việc Mỹ tiếp tục đặt cược vào nhiên liệu hóa thạch là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, chiến lược này có thể là thiển cận, không chỉ vì tác động khí hậu. Nhà Trắng dường như đang nhường tương lai năng lượng cho đối thủ kinh tế lớn nhất của nước Mỹ.
TRUNG QUỐC HƯỚNG TỚI TỰ CHỦ
Việc Mỹ quay lại mô hình công nghiệp thế kỷ 20 trái ngược hoàn toàn với nỗ lực của Bắc Kinh nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch - nền tảng cho quá trình trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc trong thế kỷ này.
Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc nhấn mạnh mục tiêu tự chủ về năng lượng, khoáng sản chiến lược và các công nghệ tiên tiến như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.
Để thực hiện bước chuyển đầy tham vọng này, Trung Quốc đã triển khai chiến dịch điện khí hóa trên toàn nền kinh tế và xây dựng các ngành công nghiệp phục vụ cho một “nhà nước điện hóa”, qua đó trở thành nhà lãnh đạo toàn cầu không đối thủ về năng lượng mặt trời, pin và xe điện.
Xe điện chiếm hơn một nửa doanh số bán xe du lịch trong nước của Trung Quốc năm ngoái, trong khi các nhà sản xuất Trung Quốc sản xuất hơn 70% xe điện toàn cầu. Doanh số xe tải điện cũng đang tăng, dần thay thế nhu cầu diesel.
Nước này đang triển khai năng lượng tái tạo với tốc độ chóng mặt. Theo số liệu chính phủ, năm ngoái Trung Quốc đã lắp đặt hơn 500 gigawatt (GW) công suất điện mặt trời và điện gió mới - mức tăng trong một năm lớn nhất trong lịch sử. Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự báo Trung Quốc sẽ chiếm hơn 2/3 tổng công suất điện mặt trời và điện gió bổ sung mới trên toàn cầu trong năm 2025.
Tuy vậy, bất chấp cú hích mạnh mẽ cho năng lượng tái tạo, Trung Quốc vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung năng lượng từ bên ngoài. Dữ liệu của Kpler cho thấy nước này đã nhập khẩu khoảng 10,4 triệu thùng dầu/ngày trong năm 2025, tăng từ 6 triệu thùng/ngày cách đây một thập kỷ. Dầu nhập khẩu hiện vẫn đáp ứng hơn 60% nhu cầu tiêu thụ của Trung Quốc.
Nhập khẩu được dự báo sẽ giảm dần khi xe điện ngày càng phổ biến, nhưng sự phụ thuộc lớn vào dầu mỏ từ nước ngoài vẫn là “gót chân Achilles” của Trung Quốc, làm nổi bật tính cấp bách của chiến lược chuyển dịch năng lượng.
Thế nhưng, canh bạc Venezuela của Washington và những đe dọa hành động quân sự nhằm vào Iran có thể lại thúc đẩy nhanh hơn quá trình này. Hai quốc gia này hiện cung cấp hơn 7% nhu cầu dầu mỏ của Trung Quốc. Việc Washington sẵn sàng làm gián đoạn các nguồn cung này nhiều khả năng sẽ càng củng cố chiến lược của Bắc Kinh.
AI THẮNG CUỘC?
Các chính quyền Mỹ trong tương lai có thể đảo ngược chính sách của ông Trump. Nhưng ngay cả khi điều đó xảy ra, sự “giật cục” chính sách cũng sẽ làm suy yếu khả năng của Mỹ trong việc bắt kịp Trung Quốc trong cuộc đua giành quyền thống trị năng lượng mới.
Chiến lược lấy nhiên liệu hóa thạch làm trung tâm cũng đi kèm nhiều rủi ro khác, đơn giản vì đây là các nguồn tài nguyên hữu hạn. Các mỏ dầu khí sẽ cạn kiệt, đòi hỏi tái đầu tư liên tục và làm gia tăng nguy cơ biến động giá.
Năng lượng tái tạo cần vốn đầu tư ban đầu lớn và vẫn cần hệ thống dự phòng, thường là khí đốt hoặc than, để bù đắp khi thiếu nắng, thiếu gió, điều này cũng có thể gây biến động. Nhưng về dài hạn, năng lượng tái tạo có tiềm năng lớn hơn nhiều và khả năng hưởng lợi mạnh mẽ từ các đột phá công nghệ.
Quan trọng hơn cả, việc chính quyền trực tiếp can thiệp để ưu ái một nguồn năng lượng cụ thể và chống lại các công nghệ mới đánh dấu sự rời bỏ rõ rệt nguyên tắc lâu nay của Mỹ là để thị trường quyết định kẻ thắng, người thua. Chính cách tiếp cận đó từng giúp Mỹ đạt chi phí thấp hơn, đổi mới nhanh hơn và trở thành siêu cường toàn cầu. Nếu canh bạc của ông Trump không mang lại kết quả, điều đó có thể sẽ thay đổi.
Nguồn: Reuters
.png "Phiên 15/1: Tự doanh CTCK bán ròng trăm tỷ một cổ phiếu ngân hàng, ngược dòng gom mạnh MWG")
.png "Buồn của quốc gia giàu mạnh nhất nhì thế giới: Từ trẻ đến già bị cô đơn bủa vây dù có 1,4 tỷ người, vùng vẫy trong tá gánh nặng từ tài chính đến hôn nhân")
.png "Buồn của nền kinh tế chủ chốt BRICS: Đàm phán hạ thuế với Mỹ chưa xong, thuế trừng phạt 500% đã treo lơ lửng, nguy cơ đóng băng thương mại")
