Dự án đập thuỷ điện 1,67 tỷ USD do Trung Quốc hậu thuẫn tại 1 quốc gia Đông Nam Á bất ngờ bị rút giấy phép, doanh nghiệp bị kiểm tra khẩn, niềm tin nhà đầu tư lung lay

Sau các trận lũ và sạt lở nghiêm trọng tại đảo Sumatra năm ngoái, Chính phủ Indonesia đã thu hồi một số giấy phép bị cho là gây ảnh hưởng đến rừng. Quyết định này tác động đến dự án thủy điện Batang Toru có vốn đầu tư 1,67 tỷ USD, được triển khai với sự hậu thuẫn của nhà đầu tư Trung Quốc. Diễn biến này cũng làm lung lay niềm tin của nhà đầu tư vào một trong những thị trường năng lượng tái tạo phát triển nhanh nhất Đông Nam Á.

Chính quyền của Tổng thống Prabowo Subianto công bố quyết định trên vào tháng trước. Một số tổ chức môi trường hoan nghênh động thái tăng cường thực thi pháp luật này. Tuy nhiên, quyết định này cũng đặt ra câu hỏi về quy trình thông tin khi một số quan chức năng lượng cấp cao cho biết chưa được thông báo đầy đủ.

Công ty Thủy điện Bắc Sumatra (NSHE), đơn vị phát triển dự án thủy điện Batang Toru, nằm trong số 28 doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép ngày 20/1 với cáo buộc gây ảnh hưởng đến rừng. Động thái này diễn ra sau cuộc kiểm toán khẩn đối với các doanh nghiệp hoạt động trong khu vực rừng tại các tỉnh Aceh, Bắc Sumatra và Tây Sumatra do Lực lượng Đặc nhiệm Quy định Khu vực Rừng thực hiện.

Theo số liệu chính thức, các trận lũ và sạt lở xảy ra tháng 11 sau khi bão nhiệt đới Senyar đổ bộ đã khiến hơn 1.200 người thiệt mạng. Một số ý kiến cho rằng nạn phá rừng liên quan đến hoạt động khai thác và phát triển hạ tầng có thể làm gia tăng mức độ ảnh hưởng của thiên tai.

Trong bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ngày 22/1, Tổng thống Prabowo nhắc đến quyết định thu hồi giấy phép như một bước tăng cường thực thi pháp luật. Ông cho biết 28 doanh nghiệp với tổng diện tích hơn 1,01 triệu ha đã bị thu hồi giấy phép do vi phạm quy định. Ông cũng cho biết trước đó 4 triệu ha đồn điền đã bị tịch thu.

Bộ Môi trường Indonesia đã khởi kiện dân sự đối với NSHE và 5 doanh nghiệp khác. Bộ yêu cầu bồi thường hơn 4.800 tỷ rupiah, với cáo buộc gây ảnh hưởng đến hơn 2.500 ha đất.

Bộ trưởng Môi trường Hanif Faisol Nurofiq cho biết Indonesia áp dụng nguyên tắc bên gây tác động phải chịu trách nhiệm khôi phục môi trường.

Phía Trung Quốc bác bỏ các cáo buộc vi phạm liên quan đến dự án. Theo hãng thông tấn Antara dẫn lời ngày 20/1, ông Huang He, Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại Medan, cho biết hoạt động của công ty không trái pháp luật.

Ông Huang He cho biết việc xây dựng nhà máy thủy điện cần triển khai hạ tầng giao thông trước và các bước này đã được thực hiện theo luật Indonesia. Ông bày tỏ kỳ vọng dự án có thể tiếp tục nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế khu vực.

Dự án thủy điện Batang Toru có công suất 510 MW. Dự án được triển khai từ năm 2016 sau khi được chỉ định là Dự án Chiến lược Quốc gia dưới thời cựu Tổng thống Joko Widodo.

Một số tổ chức môi trường cho rằng dự án có thể ảnh hưởng đến môi trường sống của loài đười ươi Tapanuli đang trong tình trạng nguy cấp, với số lượng còn dưới 800 cá thể trong tự nhiên. Năm 2019, Ngân hàng Trung Quốc đã rút khỏi vai trò tài trợ dự án sau các cuộc vận động phản đối. Dự án vẫn tiếp tục được triển khai với mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2025.

Một số chuyên gia cho rằng việc thu hồi giấy phép thiếu minh bạch có thể ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư. Bà Eniya Listiani Dewi, Tổng Giám đốc Năng lượng tái tạo thuộc Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản, được Reuters dẫn lời ngày 22/1 cho biết bà chưa được thông tin rõ về loại giấy phép bị hủy và lý do cụ thể.

Ông Putra Adhiguna, Giám đốc điều hành Energy Shift Institute, cho rằng mọi vi phạm nếu có cần được xử lý minh bạch để đảm bảo môi trường đầu tư rõ ràng.

Về diễn biến tiếp theo, NSHE đã đề nghị tiến hành kiểm toán lại dự án để có thể tiếp tục triển khai. Bà Eniya cho biết hồ sơ đã được tiếp nhận và đang chờ thực hiện. Nếu doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu khôi phục hệ sinh thái ở mức 120% diện tích bị ảnh hưởng, cơ quan chức năng sẽ xem xét khả năng cấp lại giấy phép. Nếu được khôi phục giấy phép, nhà máy có thể vận hành từ tháng 10/2026.

Đại diện Walhi cho rằng khả năng dự án bị dừng hoàn toàn còn bỏ ngỏ. Ông nhận định có thể xuất hiện phương án điều chỉnh công ty thực hiện dự án trong thời gian tới.

Theo SCMP