Vấn nạn trộm cắp ô tô kéo dài tại Canada đã trở nên trầm trọng đến mức kẻ gian đột nhập cả vào nhà dân để lấy cắp chìa khóa xe dù cảnh sát tiến hành hàng loạt chiến dịch trấn áp. Hàng nghìn chiếc xe biến mất mỗi năm.
Theo New York Times (NYT), hồ sơ và các cuộc phỏng vấn cho thấy hiện tượng này xuất phát từ một nguyên nhân bất ngờ: thị trường chợ đen bùng nổ dành cho các dòng xe phương Tây tại Nga.
Hậu quả bất ngờ từ lệnh trừng phạt
Mặc dù cắt đứt phần lớn thị trường ô tô của Nga, nhưng các lệnh cấm xuất khẩu của phương Tây không làm giảm đi nhu cầu đối với các dòng xe SUV và xe bán tải của các thương hiệu lớn. Điều đó đã sản sinh ra một mạng lưới tội phạm tinh vi chuyên trộm cắp ô tô, giấu chúng trong các container vận chuyển rồi gửi sang Nga, thường là thông qua khu vực Trung Đông.
"Có rất nhiều ô tô ở Canada, và thao tác trộm cắp rất thuận lợi", Daniil Aleynik, một nghi phạm người Nga đang bị giam giữ ở Ukraine với cáo buộc tham gia vào đường dây trộm cắp ô tô quốc tế cho biết. Aleynik từng có thời gian thụ án tù ở Nga vì tội trộm cắp ô tô.
Số lượng ô tô bị đánh cắp từ đường phố, bãi đậu xe và lối đi trước nhà tại Canada chính là thước đo cho thấy các lệnh trừng phạt của phương Tây đã mang lại những hậu quả bất ngờ và đôi khi không mong muốn. Các nhóm tội phạm đã nhanh chóng lấp đầy khoảng trống khi các hãng sản xuất ô tô phương Tây rời khỏi thị trường Nga và nhiều quốc gia cấm xuất khẩu ô tô sang nước này.
Aleynik cho biết, nhu cầu đối với các dòng xe phương Tây đắt tiền luôn ở mức cao tại Nga. Các lệnh trừng phạt đã vô tình tạo động lực cho người bán tìm kiếm các con đường phi pháp để cung cấp hàng cho thị trường, đẩy giá xe lên cao và khiến chúng càng trở thành một biểu tượng địa vị.
Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế Interpol đã tiếp nhận 4.798 báo cáo cho biết nhiều phương tiện bị đánh cắp ở Canada được tìm thấy ở Nga trong khoảng thời gian từ tháng 2/2024 đến tháng 7/2026, theo dữ liệu do NYT thu thập và được 2 quan chức xác nhận.
Các dòng xe bán tải như Dodge Ram, Toyota Tundra và Ford F-150 có nhu cầu đặc biệt cao.
Theo Cảnh sát Hoàng gia Canada, số liệu của Interpol vẫn chưa phản ánh hết thực trạng vấn đề, nhưng cho đến nay Nga vẫn là điểm đến quốc tế hàng đầu của những chiếc ô tô từ Canada được báo cáo về Interpol.
Rủi ro thấp nhưng lợi nhuận cao
Tình trạng trộm cắp ô tô vốn tăng vọt ở Canada sau khi các lệnh phong tỏa do Covid được dỡ bỏ vào năm 2021. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị hỗn loạn, tội phạm đã nhìn thấy cơ hội. Trong vòng một năm, tỷ lệ trộm cắp ô tô tại Canada đã chạm mức cao lịch sử và tiếp tục leo thang.
"Nhiều người bị trộm liền mấy chiếc xe. Toronto từng có thời điểm mất tới 30 chiếc xe mỗi đêm", Scott Cresswell, thanh tra thuộc Sở Cảnh sát khu vực York ngay bên ngoài Toronto, cho biết.
Tại các điểm nóng như Ontario và Quebec, gần một nửa số xe bị trộm hoàn toàn bốc hơi.
Kể từ khi tình trạng trộm cắp ô tô tại Canada bùng phát vào năm 2021, các quan chức đã tiến hành cải tổ lực lượng cảnh sát và đầu tư hàng chục triệu USD để giải quyết tội phạm. Tỷ lệ trộm cắp đã giảm xuống, nhưng những chiếc xe bị đánh cắp vẫn tiếp tục được tuồn qua các cảng biển của Canada.
"Phần lớn các phương tiện có giá trị cao vẫn bị đánh cắp để xuất khẩu. Đó mới là nơi màu mỡ", cựu cảnh sát Bryan Gast, hiện là trưởng bộ phận tình báo của tổ chức phi lợi nhuận chống gian lận Équité Association, cho biết.
Vào tháng 8/2023, nhà chức trách thu hồi được một số xe bị trộm tại Toronto. Cuộc điều tra đã dẫn họ đến một mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia chuyên xuất khẩu các phương tiện bị đánh cắp bằng giấy tờ giả mạo.
Các điệp viên bắt đầu đột kích các container vận chuyển và phát hiện hoạt động buôn bán xe trộm cắp đã trở nên sinh lợi đến mức nào.
Frédéric Bonsaint, một sĩ quan tại cơ quan biên giới, cho biết cứ mỗi tuần, đội của ông lại khám xét khoảng một tá container tại Cảng Montreal và phát hiện từ 20-30 chiếc xe bị trộm với tổng giá trị lên tới 2 triệu USD.
Vào một ngày tháng 6, ông Bonsaint đã cạy mở một container hàng dài 12m. Kẹp giữa những chiếc nệm cũ, các hộp hàng gia dụng và 2 chiếc xe hợp pháp là một chiếc Land Rover màu trắng sáng lấp loáng vừa bị đánh cắp. Phương tiện này có giá trị khoảng 125.000 USD nếu là xe mới và rất có thể sẽ được bán với giá cao gấp đôi, ông Bonsaint cho biết.
"Tội trộm cắp xe cộ mang lại lợi nhuận khổng lồ cho tội phạm bởi vì tội phạm tài sản không bị trừng phạt nặng như các tội danh khác, chẳng hạn như buôn bán ma túy", ông Bonsaint nói. "Rủi ro thấp nhưng lợi nhuận cao".
Chiếc Land Rover này ban đầu được định hướng vận chuyển đến Tây Phi, ông Bonsaint cho biết. Khu vực đó và Trung Đông là những điểm đến chính của xe đã qua sử dụng từ khắp nơi trên thế giới.
Nhưng đó chưa phải là toàn bộ câu chuyện.
Làn sóng trộm cắp ô tô diễn ra trùng thời điểm với các lệnh trừng phạt tài chính và cấm xuất khẩu mà các chính phủ phương Tây áp đặt lên Nga vì chiến dịch quân sự của nước này tại Ukraine. Điều đó đã làm cho các phương tiện của phương Tây trở nên có giá trị hơn.
Canada khủng hoảng tới mức nào?
Ông Gast cho biết những người mua quốc tế đã đặt hàng các dòng xe cụ thể. Việc này diễn ra thông qua các sàn giao dịch trực tuyến kết nối người mua và người bán trên thị trường chợ đen, Aleynik tiết lộ.
Xe bị trộm thường rời khỏi Canada qua cảng Montreal, nhưng Vancouver gần đây cũng ghi nhận sự gia tăng đột biến trong bối cảnh chiến dịch trấn áp mạnh mẽ ở bờ đông.
Vào năm 2023, khi tình trạng trộm cắp tăng vọt, các quan chức từ Cảnh sát Hoàng gia Canada đã bay tới trụ sở của Interpol tại Lyon, Pháp. Họ muốn được hỗ trợ theo dõi các phương tiện bị đánh cắp và phá vỡ các tuyến đường buôn lậu. Họ sẵn sàng đầu tư hàng triệu USD để giải quyết vấn đề.
"Canada phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng lớn", ông Schipani, quan chức của Interpol, nhớ lại. "Họ đã tìm đến chúng tôi vì vấn đề quá nghiêm trọng."
Cơ sở dữ liệu của Interpol chứa thông tin về hơn 11 triệu phương tiện từ 137 quốc gia. Các sĩ quan khi thu hồi được một chiếc xe có thể kiểm tra xem nó có bị báo mất cắp ở nước ngoài hay không.
Sau cuộc gặp với phía Canada, ông Schipani đã chạy các số liệu. Ông cho biết một số lượng lớn xe bị trộm của Canada đã xuất hiện tại Đông Âu.
Theo Cảnh sát Hoàng gia Canada, những kẻ buôn lậu thường chuyển những chiếc xe trộm cắp của Canada sang Nga thông qua Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Các quan chức cho biết họ cũng đã xác định được các tuyến đường qua Georgia, Kazakhstan, Kyrgyzstan và Lithuania.
Tuyến vận chuyển này lộ diện là do Moscow vẫn tích cực tham gia các chương trình chia sẻ thông tin của Interpol. Khi giới chức Nga điều tra một chiếc xe nghi bị trộm, họ sẽ tra cứu qua cơ sở dữ liệu của Interpol. Mỗi lần khớp thông tin, cơ sở dữ liệu sẽ tự động cập nhật cho biết một chiếc xe bị trộm đã được tìm thấy ở Nga.
Năm ngoái, đội của thanh tra Cresswell tại Sở Cảnh sát khu vực York đã hợp tác với Équité, Interpol và các cơ quan thực thi pháp luật khác để giúp người Canada lấy lại những chiếc xe bị trộm từ nước ngoài. Nỗ lực này đã đưa khoảng 200 phương tiện trở về Canada, trong đó có một số chiếc từ Nga.
Tại sao nhà chức trách Nga lại hỗ trợ trả lại những chiếc xe bị trộm cho các nước phương Tây?
Theo NYT, một lời giải thích là luật pháp Nga cấm đăng kiểm các phương tiện có tên trong cơ sở dữ liệu của Interpol. Moscow đặc biệt hợp tác khi xử lý các tội danh như trộm cắp ô tô.
