Đòn đánh của Mỹ vào đảo dầu Kharg: Vì sao thị trường dầu lo ngại cú sốc nguồn cung lớn nhất lịch sử?

Tổng thống Donald Trump cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm thứ Sáu rằng Mỹ đã ném bom các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg Island ở Vịnh Ba Tư, nhưng không tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ. Ông cảnh báo các lãnh đạo Iran rằng ông sẽ ngay lập tức xem xét lại quyết định đó nếu họ can thiệp vào các tàu đi qua Eo biển Hormuz.

Iran đáp trả rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ và năng lượng sẽ dẫn đến hành động trả đũa nhằm vào các cơ sở năng lượng có liên hệ với Mỹ trong khu vực. Một vụ tấn công bằng máy bay không người lái bị đánh chặn đã gây ra hỏa hoạn tại cảng xuất khẩu quan trọng của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) ở Fujairah vào thứ Bảy, buộc toàn bộ hoạt động bốc dỡ dầu thô và sản phẩm tinh chế phải tạm dừng.

Mặc dù cả hai bên chưa đưa ra bằng chứng về thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng năng lượng tại Kharg, các cuộc tấn công này đã làm gia tăng rủi ro đối với thị trường dầu trong một cuộc xung đột vốn đã ảnh hưởng đến sản lượng và gần như khiến tuyến vận tải qua eo biển Hormuz bị tê liệt, đẩy giá dầu thô tăng vọt hơn 40%. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết trong tuần này rằng cuộc chiến đã gây ra sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ.

Iran phụ thuộc rất nhiều vào cảng Kharg, nơi vận chuyển khoảng 9/10 lượng dầu thô xuất khẩu của nước này - phần lớn trong số đó được tiêu thụ tại Trung Quốc. Theo một tổ chức theo dõi ngành tàu chở dầu, các tàu vẫn đang cập cảng tại đây vào thứ Bảy, trong khi truyền thông Iran cho biết hoạt động xuất khẩu vẫn diễn ra bình thường.

Theo công ty theo dõi tàu chở dầu TankerTrackers.com, hai tàu chở dầu - một trong số đó có sức chứa khoảng 2 triệu thùng - đã cập cảng tại Kharg vài giờ sau cuộc tấn công của Mỹ. Công ty này chuyên phân tích hình ảnh vệ tinh để theo dõi hoạt động di chuyển của tàu.

Dù vậy, cuộc tấn công đánh dấu bước leo thang trong việc Mỹ nhắm tới các cơ sở hạ tầng trọng yếu và hệ thống phòng thủ xung quanh hòn đảo dầu mỏ quan trọng này.

“Đây là nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm mục đích giảm leo thang căng thẳng,” bà Rachel Ziemba, một chuyên gia cấp cao tại Trung tâm An ninh Mỹ mới (Center for a New American Security), nhận định. “Rủi ro lớn nhất đối với thị trường dầu và đối với cuộc chiến là liệu Iran có trả đũa hay không.”

Theo các nhà phân tích của JPMorgan Chase & Co., trong đó có Natasha Kaneva, nếu không có thêm các cuộc tấn công khác thì tác động lên nguồn cung dầu có thể vẫn hạn chế, miễn là các cầu cảng bốc dỡ, bể chứa và đường ống trên đảo không bị hư hại. Trong trường hợp đó, năng lực xuất khẩu của Iran vẫn duy trì khoảng 1,5-1,7 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, diễn biến này làm tăng mức độ căng thẳng trong một cuộc xung đột mà cho đến nay phần lớn vẫn tránh được việc tấn công trực tiếp vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của khu vực. Các nhà phân tích của JPMorgan cho biết cảng xuất khẩu Ras Tanura và trung tâm xử lý dầu Abqaiq ở Saudi Arabia, cũng như trung tâm dầu mỏ Fujairah của UAE, đều được xem là những “nút năng lượng quan trọng nhưng rất dễ bị tổn thương”.

Nếu đảo Kharg bị buộc phải ngừng hoạt động, điều đó sẽ nhanh chóng kéo theo việc cắt giảm sản lượng khai thác và có thể khiến tới một nửa sản lượng dầu của Iran gặp rủi ro, JPMorgan cho biết trong một báo cáo trước đó ngày 8/3. Ngân hàng này cho rằng Iran - vốn trước đây được dự đoán là một trong những nước cuối cùng tại Vịnh Ba Tư phải đóng giếng - có thể phải cắt giảm sản lượng trước cả Kuwait và UAE.

“Tôi cho rằng các tàu chở dầu sẽ do dự khi bốc hàng nếu hòn đảo này đang chịu mối đe dọa tấn công quân sự trực tiếp từ Mỹ,” ông Bob McNally, chủ tịch công ty tư vấn năng lượng Rapidan Energy Group tại Washington, nhận định. “Điều này càng đúng nếu Iran vẫn tiếp tục làm gián đoạn giao thông qua eo biển Hormuz.”

Dữ liệu theo dõi tàu do Bloomberg tổng hợp cho thấy hoạt động qua eo biển Hormuz gần như đã tê liệt trong 2 tuần qua, khi đến thứ Sáu vẫn chưa ghi nhận chuyến tàu nào được xác nhận đi qua theo cả hai hướng.

Trung Đông tiến gần lằn ranh chiến tranh dầu

Đảo Kharg là trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng nhất của Iran, với khoảng 90% dầu xuất khẩu của Iran đi qua đảo này và công suất xuất khẩu khoảng 1,5–1,7 triệu thùng/ngày. Nếu Kharg bị phá hủy hoặc bị phong tỏa, một nửa sản lượng dầu của Iran có thể biến mất khỏi thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh chiến sự đã khiến vận tải qua Eo biển Hormuz gần như tê liệt, thị trường dầu sẽ mất thêm một nguồn cung lớn nữa. Đây là lý do vì sao IEA cảnh báo cuộc chiến này đã gây ra cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu.

Điểm nguy hiểm nhất trong là Iran đã đe dọa trả đũa vào hạ tầng dầu của Mỹ và đồng minh. Các mục tiêu cực kỳ nhạy cảm gồm: Abqaiq - trung tâm xử lý dầu lớn nhất thế giới tại Saudi Arabia; Ras Tanura - cảng xuất khẩu dầu lớn nhất Saudi Arabia; Fujairah - trung tâm trung chuyển dầu của UAE. Nếu các điểm này bị tấn công, nguồn cung dầu toàn cầu có thể mất 10-20 triệu thùng/ngày, thị trường năng lượng sẽ rơi vào khủng hoảng lớn hơn cả năm 1973 hoặc 1979.

Ngưỡng đỏ của chiến tranh dầu đã bị chạm tới. Nếu leo thang tiếp, cú sốc dầu có thể trở thành khủng hoảng năng lượng toàn cầu.