Một bản dựng (build) Windows 10 đặc biệt vừa được phát triển tại Nga với dung lượng bộ cài nhẹ hơn nhiều lần so với phiên bản tiêu chuẩn, chỉ chiếm khoảng một nửa chiếc USB 2 GB.
Tác giả đã mạnh tay lược bỏ những thành phần rác và các tính năng không cần thiết với số đông người dùng, bao gồm cả công cụ thu thập dữ liệu. Sau khi cài đặt, hệ điều hành này ngốn cực ít tài nguyên phần cứng nhưng vẫn giữ lại được hầu hết các tính năng cốt lõi của phiên bản gốc.
Khi Windows 10 "ép cân"
Một lập trình viên người Nga với biệt danh Den mới đây đã phát hành một bản tùy biến chuyên dụng cho hệ điều hành Windows 10, nơi mọi chi tiết thừa thãi đều bị khai tử.
Việc xóa bỏ hàng loạt ứng dụng cài sẵn giúp kích thước bộ cài giảm đi rõ rệt, đồng thời giải phóng đáng kể dung lượng bộ nhớ RAM. Bản thân Den gọi sản phẩm của mình là một bản dựng "siêu nhẹ dành cho game thủ".
Cần lưu ý, đây là một bản dựng lậu không được sự cho phép của Microsoft. Trang chủ chứa đựng bản này đã bị chặn truy cập ở Nga.
Cổng thông tin công nghệ iGuides là bên đầu tiên phát hiện ra sự xuất hiện của bản dựng này. Trên mạng Internet Nga, bộ cài được chia sẻ rộng rãi dưới cái tên Windows 10 Lite. Các tác giả cho biết đây chỉ là bản tải về cho mục đích trải nghiệm thử, đồng thời khẳng định bản build của họ có dung lượng tối ưu hơn bất kỳ đối thủ nào khác.
"Mọi thứ không liên quan đã bị quét sạch", phần mô tả bản dựng trên trang Windows64 khẳng định. "Windows 10 Lite được phát triển dựa trên phiên bản Home gốc và gửi tới tay các bạn ở trạng thái nguyên bản nhất". Nền tảng được chọn để tùy biến là phiên bản Windows 10 22H2, phát hành vào tháng 9/2022.
Hiện tại, dung lượng của bộ cài này chỉ rơi vào khoảng hơn 1 GB. Để dễ hình dung, các bản tùy biến Windows 10 phổ biến khác tại Nga thường có dung lượng dao động từ 4 GB đến 8 GB.
Bí quyết "giảm cân"
Cha đẻ của bộ cài không công bố toàn bộ danh sách các thành phần đã bị xóa bỏ để giúp tệp ISO thu nhỏ tới 4 lần (mức dung lượng cho phép ghi gọn gàng vào một chiếc USB chỉ 2 GB). Ông chỉ điểm mặt một vài tính năng vốn thực sự không được người dùng phổ thông mặn mà.
Đầu tiên là tính năng kiểm soát của phụ huynh (Parental Control) và toàn bộ các công cụ liên quan đến sinh trắc học, nhiều khả năng bao gồm cả nhận diện khuôn mặt (Windows Hello). Trình diệt virus Windows Defender, chợ ứng dụng Microsoft Store, toàn bộ các ứng dụng Modern (UWP), công cụ ảo hóa Hyper-V, IIS WebServer cùng hàng loạt thành phần khác cũng chịu chung số phận bị gỡ bỏ.
Để ngăn các tính năng này tự động "hồi sinh", hệ thống đã tắt mặc định tính năng tự động cập nhật. Đặc biệt, công cụ đo lường từ xa – tính năng thu thập dữ liệu người dùng tai tiếng của Windows 10 – cũng hoàn toàn vắng bóng.
Hiệu năng thực tế
Theo cam kết từ tác giả, liệu trình "giảm cân" cho Windows 10 đem lại tốc độ phản hồi tức thì khi mở các cửa sổ hay khởi chạy phần mềm, bản thân các ứng dụng cũng vận hành mượt mà hơn. Yêu cầu phần cứng tối thiểu của hệ thống cũng được hạ thấp kỷ lục: cấu hình máy chỉ cần chip xung nhịp 1 GHz và vỏn vẹn 2 GB RAM.
Đây vốn là thông số phần cứng của những chiếc máy tính và laptop từ... gần 20 năm trước, đồng nghĩa với việc Windows 10 Lite có thể hồi sinh cả những dàn PC cổ lai hy.
Tuy nhiên, có một chi tiết cần lưu ý: sau khi cài đặt hoàn tất, hệ điều hành vẫn chiếm khoảng 10-15 GB dung lượng ổ cứng. Con số này không chênh lệch quá nhiều so với mức tối đa 20 GB của một bản Windows 10 tiêu chuẩn.
Trang CNews đã thử nghiệm và chứng minh rằng người dùng thậm chí có thể tối ưu không gian ổ đĩa tốt hơn thế ngay cả trên Windows 11 – hệ điều hành vốn "ngốn" phần cứng hơn nhiều. Chỉ sau vài thao tác tinh chỉnh đơn giản, Windows 11 hoàn toàn có thể nằm gọn dưới ngưỡng 10 GB.
Không có "chế độ ăn kiêng" nào là hoàn hảo
Tuy nhiên, vì đã bị lược bỏ quá nhiều thứ, việc sử dụng Windows 10 Lite có thể khiến người dùng đối mặt với những sự cố dở khóc dở cười, ví dụ như hiện tượng xung đột khiến phần mềm không thể hoạt động. Phần mô tả trên Windows64 lưu ý rằng phần mềm diệt virus Avast hoàn toàn không thể khởi chạy trên bản build này.
Bên cạnh đó, bản cài đặt gọn nhẹ này đã bị lược bỏ sẵn nhiều thư viện bổ trợ quan trọng. Thiếu đi những thành phần như VC++, DirectX hay DirectPlay, rất nhiều phần mềm và tựa game cũ sẽ không thể vận hành được và buộc người dùng phải tự tìm kiếm để cài đặt thủ công bằng tay.
Biến các hệ điều hành Windows hiện đại từ những "gã khổng lồ" nặng nề, ngốn phần cứng thành một môi trường đồ họa nhanh, mượt và tiện lợi từ lâu đã là một thú vui yêu thích của cộng đồng công nghệ.
Kể từ khi Windows 11 ra mắt vào tháng 10/2021, hệ điều hành này đã trở thành tâm điểm chú ý của những tay chơi thích "phẫu thuật" và thanh lọc mọi tính năng mà họ cho là thừa thãi.
Thành quả nổi bật nhất của xu hướng này chính là Tiny11 – dự án từng được CNews giới thiệu vào tháng 2/2023. Windows 11 vốn nổi tiếng khét tiếng với yêu cầu phần cứng quá ngặt nghèo, chưa kể danh sách các linh kiện phần cứng được hỗ trợ liên tục bị Microsoft âm thầm gạch tên hàng tá mà không có bất kỳ thông báo trước nào.
Sau khi cài đặt, Tiny11 chỉ chiếm vỏn vẹn khoảng 8 GB không gian ổ đĩa và chỉ đòi hỏi duy nhất 2 GB RAM để vận hành. Trong trường hợp ép buộc, bản build này thậm chí có thể chạy ổn định với cấu hình không tưởng là 200 MB RAM, dù rằng ở thời điểm năm 2023, đây là một bài kiểm tra phần cứng vô cùng khắc nghiệt.
Nhìn chung, những bản lược bỏ trên chỉ mang tính mày mò của các dân chuyên công nghệ, người dùng không nên thử cài vào vì hệ thống thiếu đi nhiều yếu tố về bảo mật, rủi ro mất dữ liệu cũng như bản dựng là vi phạm bản quyền của Microsoft.
.png "Thị trường hàng hoá ngày 13/6: Cao su khởi sắc, gạo và hồ tiêu giữ giá ổn định")
.png "Hai doanh nghiệp sắp \"lăn chốt\" cổ tức trên 10.000 đồng/cp, soi lịch sử chia cổ tức cao ngất ngưởng"){kind=avatar}
