Trong chia sẻ mới đây, ông George Chia, Giám đốc Kinh doanh khu vực ASEAN, Analog Devices (ADI) cho rằng, tốc độ tiếp nhận công nghệ xe điện tại Việt Nam đang diễn ra nhanh hơn đáng kể so với nhiều thị trường trong khu vực.
Theo ông, một trong những động lực quan trọng là sự xuất hiện của một doanh nghiệp xe điện nội địa có quy mô đủ lớn để dẫn dắt thị trường và từng bước tiếp cận các công nghệ mới, trong đó có xe được định nghĩa bằng phần mềm – Software-Defined Vehicle (SDV).
“Ở nhiều quốc gia ASEAN khác, thị trường hiện vẫn chủ yếu tập trung vào tiêu thụ xe điện, nhập khẩu hoặc lắp ráp. Trong khi đó, Việt Nam đã bắt đầu tham gia vào quá trình thiết kế và phát triển công nghệ”, đại diện ADI nhận xét.
Điểm khác biệt của ngành sản xuất Việt Nam so với các nước trong khu vực
Theo quan sát của ADI, vị thế của Việt Nam được tạo nên từ sự kết hợp của ba yếu tố: định hướng phát triển công nghệ từ Chính phủ, sự dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn trong nước và một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động.
Bên cạnh đó, Việt Nam còn có một lực lượng người trẻ từng học tập, làm việc ở nước ngoài lựa chọn trở về để thành lập doanh nghiệp hoặc phát triển các dự án công nghệ. Họ mang theo kiến thức, kinh nghiệm quốc tế và khả năng tiếp cận những tiêu chuẩn mới, qua đó góp phần nâng cao năng lực thiết kế và kỹ thuật trong nước.
Đại diện ADI cho rằng đây là đặc điểm không xuất hiện phổ biến với cùng mức độ tại nhiều quốc gia khác trong khu vực. Trong khi một số thị trường ASEAN vẫn tập trung vào nhập khẩu, tiêu thụ hoặc lắp ráp xe điện, Việt Nam đã bắt đầu tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm và tích hợp công nghệ.
Tuy nhiên, để tận dụng tốt hơn lợi thế nhân lực, khả năng sử dụng tiếng Anh của đội ngũ kỹ sư Việt Nam vẫn là lĩnh vực cần tiếp tục cải thiện. Tiếng Anh tốt không chỉ phục vụ giao tiếp mà còn giúp kỹ sư tiếp cận tài liệu kỹ thuật, tham gia các dự án quốc tế và hấp thụ công nghệ mới nhanh hơn.
Dù đánh giá Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi, ông George Chia cũng chỉ ra một khoảng trống đáng chú ý đó là số lượng nhà cung cấp Tier-1 nội địa trong ngành ô tô còn tương đối hạn chế.
Tier-1 là những doanh nghiệp cung cấp trực tiếp các hệ thống hoặc module hoàn chỉnh cho hãng sản xuất ô tô. Đây là tầng doanh nghiệp nắm giữ nhiều năng lực về kỹ thuật, tích hợp hệ thống và thiết kế sản phẩm, đồng thời nhận được phần giá trị gia tăng lớn trong chuỗi cung ứng.
Theo đại diện ADI, phần lớn nhà cung cấp Tier-1 đang hiện diện tại Việt Nam vẫn là doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có nhiều công ty đến từ Trung Quốc đại lục và Đài Loan (Trung Quốc).
Trong khi đó, việc Việt Nam đã hình thành một hãng xe điện nội địa tạo ra cơ hội để từng bước xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ trong nước. Quy mô của doanh nghiệp đầu tàu có thể tạo ra thị trường cho các nhà cung cấp, doanh nghiệp công nghệ và đội ngũ kỹ sư Việt Nam.
Tuy nhiên, cơ hội này chỉ chuyển thành giá trị dài hạn nếu doanh nghiệp trong nước không dừng lại ở nhập khẩu linh kiện, mua các module hoàn chỉnh hoặc thực hiện những công đoạn lắp ráp có giá trị gia tăng thấp.
“Về lâu dài, năng lực thiết kế tạo ra giá trị cao hơn hoạt động sản xuất đơn thuần. Khi doanh nghiệp có thể tự phát triển thiết kế và sở hữu tài sản trí tuệ, họ sẽ tiến xa hơn trong chuỗi giá trị”, đại diện ADI cho biết.
Theo ông, đây là một quá trình cần được thực hiện từng bước. Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc mua và tiếp nhận công nghệ, sau đó tham gia sản xuất, tích lũy kinh nghiệm kỹ thuật, tiến tới tự thiết kế và cuối cùng là sở hữu công nghệ, tài sản trí tuệ của riêng mình.
Nói cách khác, sản xuất giúp tạo ra quy mô, nhưng năng lực thiết kế và sở hữu trí tuệ mới quyết định doanh nghiệp giữ lại được bao nhiêu giá trị.
Khi ô tô trở thành “máy tính trên bánh xe”
Yêu cầu xây dựng năng lực thiết kế càng trở nên cấp thiết khi cấu trúc của ngành ô tô đang thay đổi nhanh chóng. Theo đại diện ADI, ngày nay, xe hơi không còn đơn thuần là một phương tiện đi chuyển mà đang dần trở thành một chiếc máy tính hay máy chủ chạy trên đường, với rất nhiều chức năng được điều khiển bằng phần mềm, không còn như ô tô truyền thống thuần tuý.
Ô tô ngày nay ngày càng thông minh hơn với các tính năng như điều khiển bằng giọng nói, hệ thống giải trí hiện đại, nhiều màn hình hiển thị, giải trí cho hàng ghế sau và các tính năng hỗ trợ lái tiên tiến, thậm chí là tự lái. Những thay đổi này đang làm thay đổi toàn bộ cách thức thiết kế xe. Phần cứng trên xe cũng thay đổi đáng kể. Trước đây, xe chỉ có một camera lùi, nhưng hiện nay nhiều mẫu xe đã trang bị tối thiểu bốn camera, cùng với nhiều màn hình và nhiều loa hơn.
Lượng dữ liệu được tạo ra và truyền tải bên trong xe vì thế tăng nhanh. Theo dự báo được đại diện ADI dẫn lại, trong khoảng một thập kỷ tới, lượng dữ liệu trên mỗi chiếc xe có thể vượt 200GB, cao gấp nhiều lần mức khoảng 20GB trước đây.
Sự thay đổi này kéo theo quá trình chuyển dịch từ kiến trúc điều khiển theo miền sang kiến trúc điều khiển theo vùng.
Trong kiến trúc truyền thống, mỗi nhóm chức năng như chiếu sáng, cửa kính, truyền động hay giải trí có một bộ điều khiển riêng. Cách thiết kế này khiến hệ thống dây điện phức tạp, khó nâng cấp và làm tăng trọng lượng phương tiện.
Với kiến trúc theo vùng, chiếc xe được chia thành các khu vực vật lý. Một bộ điều khiển trong mỗi vùng có thể quản lý đồng thời nhiều cảm biến và thiết bị, sau đó kết nối với máy tính trung tâm. Cách tiếp cận này giúp giảm số lượng dây điện, hạ trọng lượng và chi phí sản xuất, đồng thời cải thiện hiệu quả vận hành.
Quan trọng hơn, khi phần mềm giữ vai trò trung tâm, hãng xe có thể bổ sung tính năng thông qua các bản cập nhật thay vì phải thay đổi phần cứng. Một số chức năng thậm chí có thể được kích hoạt hoặc bán thêm sau khi xe đã đến tay người dùng, mở ra mô hình doanh thu mới cho các nhà sản xuất ô tô.
Trong kiến trúc mới, việc truyền dữ liệu giữa máy tính trung tâm với camera, màn hình, loa, cảm biến và bộ truyền động trở thành yêu cầu quan trọng. ADI đang cung cấp một số nền tảng kết nối cho lĩnh vực này, gồm GMSL dành cho hình ảnh và camera, A2B dành cho hệ thống âm thanh và E2B để kết nối cảm biến, radar cùng các bộ truyền động.
Theo ông George Chia, máy tính trung tâm như bộ não, còn những công nghệ kết nối này giống hệ thống mạch máu và dây thần kinh. Nếu không có mạng lưới truyền dữ liệu tốc độ cao và độ trễ thấp, bộ não trung tâm không thể nhận thông tin hoặc điều khiển các bộ phận khác theo thời gian thực.
Độ trễ đặc biệt quan trọng với các ứng dụng hỗ trợ lái và an toàn. Hình ảnh từ camera phải được truyền gần như tức thời đến bộ xử lý để hệ thống có thể phân tích và đưa ra quyết định.
Yếu tố sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực công nghiệp sản xuất ô tô nội địa
Bên cạnh năng lực công nghệ của doanh nghiệp, theo lãnh đạo ADI, tốc độ phổ cập xe điện tại Việt Nam còn phụ thuộc vào trải nghiệm thực tế của người sử dụng. Ông George Chia chia sẻ, trong khoảng 3–5 năm tới, sự thuận tiện sẽ là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định người tiêu dùng có chuyển sang xe điện hay không.
Đối với ô tô điện, điều đó đồng nghĩa với việc người dùng có thể tiếp cận trạm sạc dễ dàng. Với xe máy điện, thị trường cần thêm trạm đổi pin và những giải pháp giúp quá trình sạc trở nên đơn giản hơn.
"Trước khi quan tâm đến hệ thống âm thanh cao cấp, nhiều màn hình hay trải nghiệm tiện nghi trong khoang xe, người tiêu dùng cần trả lời được câu hỏi cơ bản: họ có thể sạc phương tiện ở đâu và việc sạc có đủ thuận tiện hay không", Giám đốc Kinh doanh khu vực ASEAN, Analog Devices (ADI) cho hay.
Song song với hạ tầng, công nghệ quản lý pin cũng sẽ tiếp tục được cải thiện. Hệ thống quản lý pin theo dõi hai thông số quan trọng là dung lượng còn lại và tình trạng sức khỏe của pin. Độ chính xác cao giúp nhà sản xuất giảm phần dung lượng dự phòng dành để bù sai số, qua đó cho phép người dùng khai thác nhiều dung lượng hơn từ cùng một bộ pin và có thể kéo dài thời gian sử dụng.
Theo đại diện ADI, Việt Nam đã có một số điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào ngành xe điện, gồm thị trường tăng trưởng, chính sách hỗ trợ, doanh nghiệp đầu tàu, cộng đồng khởi nghiệp và lực lượng kỹ sư ngày càng lớn.
Bước tiến quyết định nằm ở khả năng chuyển từ nhập khẩu và lắp ráp sang tích hợp hệ thống, phát triển sản phẩm và sở hữu tài sản trí tuệ. Lộ trình này có thể bắt đầu từ việc mua công nghệ, tiếp nhận sản xuất và tích lũy kinh nghiệm, nhưng đích đến phải là năng lực tự thiết kế.
Xa hơn nữa, doanh nghiệp có thể từng bước xây dựng năng lực thiết kế và phát triển công nghệ ngay tại Việt Nam, thay vì chỉ lắp ráp các giải pháp sẵn có. Đây là một trong những cơ hội quan trọng nhất để nâng cao năng lực của ngành công nghiệp ô tô trong nước.
"Về lâu dài, năng lực thiết kế luôn mang lại giá trị cao hơn hoạt động sản xuất đơn thuần. Khi doanh nghiệp có thể tự phát triển thiết kế và sở hữu tài sản trí tuệ của riêng mình, họ sẽ tạo ra nhiều giá trị hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu", ông George Chia nhấn mạnh.
Analog Devices, Inc. là một trong công ty bán dẫn hàng đầu Hoa Kỳ và thế giới. Được biết, doanh thu của hãng trong năm 2025 đạt gần 12 tỷ USD, trong đó 29% doanh thu đến từ lĩnh vực ô tô.
Hoạt động chủ yếu của công ty tập trung kết hợp vật lý và kỹ thuật số để ra những đột phá trong xử lý dữ liệu. ADI kết hợp các công nghệ tương tự, kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo (AI) và phần mềm cho các giải pháp giúp thúc đẩy những tiến bộ trong tự động hoá và robot, phương tiện giao thông, năng lượng và trung tâm dữ liệu, cũng như chăm sóc sức khoẻ.
