Tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, một trong những nội dung quan trọng được thảo luận là gỡ vướng mắc, thúc đẩy việc triển khai hai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2.
Theo đề xuất từ Chính phủ, thay vì giữ một dự án độc lập, dự án điện hạt nhân Ninh Thuận có thể tách thành 3 dự án độc lập, gồm dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, 2 và bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Sau khi tách, các dự án được kế thừa, sử dụng dữ liệu, kết quả công việc trước đây đã duyệt để tiếp tục triển khai.
Việc tách dự án nhằm đảm bảo căn cứ pháp lý, trình tự, thủ tục đầu tư, đồng thời giúp xử lý linh hoạt, kịp thời nếu có phát sinh với từng dự án, không phải phụ thuộc, chờ đợi lẫn nhau.
Đề xuất của Chính phủ sẽ cần được Quốc hội thông qua và nhiều người đang kỳ vọng, chuyển động mới này sẽ mở đường cho một tốc độ triển khai quyết liệt, đảm bảo nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam sẽ được đưa vào vận hành thương mại trong giai đoạn 2031-2035.
“Hạ tầng của mọi hạ tầng”
Từ góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Huy Hoạch, Thành viên Hội đồng Khoa học, Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, trong kỷ nguyên số, điện đang trở thành “nhiên liệu chiến lược”, “hạ tầng cho mọi hạ tầng” của toàn bộ nền kinh tế.
Việt Nam hướng tới tăng trưởng hai con số dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, bán dẫn đóng vai trò trung tâm và chúng đều là những “siêu phụ tải” với yêu cầu cao về nguồn điện nền ổn định, liên tục và sạch cho lưới điện Việt Nam.
Lĩnh vực giao thông, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao trục Bắc – Nam và các dự án đường sắt riêng lẻ do tư nhân đầu tư tạo nên một siêu phụ tải khác với yêu cầu tương tự.
“Cả “siêu phụ tải số” và “siêu phụ tải giao thông” cùng xuất hiện trong một giai đoạn sẽ tạo nên áp lực chưa từng có tiền lệ lên hệ thống điện quốc gia”, TS Nguyễn Huy Hoạch nhận định.
Theo vị chuyên gia, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo về tình hình triển khai Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (Quy hoạch điện VIII) và các dự án trọng điểm ngành năng lượng nhằm đảm bảo an ninh năng lượng cuối tháng 5 năm 2026, Chính phủ đã yêu cầu phải rà soát lại toàn bộ kịch bản cung - cầu điện quốc gia, cập nhật tiến độ thực tế của các dự án nguồn điện, xây dựng kịch bản ứng phó thiếu điện.
Thậm chí, “cơ chế khẩn cấp” theo Luật Điện lực 2024 để thúc đẩy các dự án điện cấp bách đã được tính tới. Có thể thấy, khi an ninh điện không chỉ đảm bảo an ninh quốc gia mà còn có vai trò quan trọng trong năng lực cạnh tranh chiến lược, Việt Nam không còn nhiều thời gian để chậm trễ.
Điện hạt nhân và bài toán điện nền
Bức tranh chung đặt ra yêu cầu Việt Nam cần phải bổ sung thêm nguồn cấp điện, còn đặc điểm của các “siêu phụ tải” mới đòi hỏi nguồn điện nền ổn định. Điện hạt nhân là lời giải cho bài toán này.
Chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch dẫn chứng, nhiều quốc gia và các tập đoàn công nghệ trên thế giới đang quay trở lại với điện hạt nhân như một giải pháp đảm bảo năng lượng cho các trung tâm dữ liệu AI.
Bởi lẽ, AI cần nguồn điện sạch, ổn định, công suất lớn và có khả năng vận hành liên tục, ổn định trong nhiều thập niên. Điện hạt nhân đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này, vượt trội hơn so với các hình thức cung ứng điện khác.
“Tuyến đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam dự kiến vận hành vào khoảng năm 2035 không chỉ là dự án giao thông lớn nhất lịch sử, mà còn là một “siêu dự án điện lực”.
Cùng giai đoạn, chúng ta cũng muốn phát triển trí tuệ nhân tạo AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu. Vậy nên, điện hạt nhân là nhu cầu thực tế của lưới điện quốc gia”, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Từ đó, TS Nguyễn Huy Hoạch lo ngại, các dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 nếu không về đích đúng hạn sẽ khiến đất nước đối diện nguy cơ thiếu đi “trụ cột điện nền” đúng vào giai đoạn nhu cầu điện tăng mạnh nhất. Việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, vốn và thủ tục đầu tư cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và các dự án nguồn điện chiến lược khác là rất cấp thiết.
Tư duy mới từ bài học Hoa Kỳ
Một hệ thống điện có thể không thiếu điện (về công suất tổng), nhưng vẫn có thể xuất hiện điểm nghẽn nếu điện sản xuất không đến được với phụ tải mới hình thành. TS Nguyễn Huy Hoạch dẫn nghiên cứu của Lawrence Berkeley National Laboratory chỉ rõ, tại Hoa Kỳ, vấn đề đang được lưu tâm khả năng hệ thống điện cung cấp điện tại đúng nơi các phụ tải là các trung tâm dữ liệu.
Khoảng trống này lại không dễ lấp đầy bởi trung tâm dữ liệu có thể tăng nhanh theo chu kỳ của công nghệ, trong khi nguồn và lưới vẫn phát triển theo chu kỳ lâu dài hơn của hạ tầng. Kinh nghiệm từ Hoa Kỳ, theo vị chuyên gia, là một bài học đắt giá mà Việt Nam cần lường trước.
“Mỗi ngành công nghiệp mới lại có một đặc điểm về công suất, thời gian sử dụng điện và yêu cầu nguồn điện khác nhau. Trung tâm dữ liệu vận hành liên tục, đòi hỏi độ tin cậy rất cao.
Đường sắt tốc độ cao cần nguồn cung ứng điện phân bổ theo hành lang, gắn với lịch vận hành và yêu cầu an toàn. Nếu chỉ cộng gộp công suất tổng để đáp ứng mà không quan tâm tới các yếu tố này, kịch bản thiếu điện cục bộ do không phân bố hài hoà các phụ tải là điều khó tránh khỏi”, TS Nguyễn Huy Hoạch giải thích.
Vì vậy, theo vị chuyên gia, câu hỏi quan trọng cần giải đáp là điện có đến đúng lúc, đúng chỗ và với đúng mức độ tin cậy mà nền kinh tế cần hay không? Nghĩa là, đáp ứng nhu cầu về tổng công suất phải song hành với nhu cầu về lưới điện, đảm bảo đưa điện tới đúng nơi, đúng lúc một cách ổn định và an toàn.
“Đây là lúc cần chuyển sang tư duy và cách thức quản trị an ninh điện theo nhiều kịch bản; từ tổng công suất, sang không gian phụ tải; từ đi sau nhu cầu, sang đón đầu có điều kiện.
Với sự phát triển của lưu trữ, nguồn điện tại chỗ, quản lý phụ tải và các cơ chế để tư nhân đầu tư vào sản xuất điện, chúng ta phần nào có thể chủ động hơn trong xây dựng các kịch bản này”, vị chuyên gia từ Hiệp hội Năng lượng Việt Nam bày tỏ quan điểm.
.png "Quỹ khổng lồ \"xuống tiền\" gom 20 tấn bạc khi giá hồi phục")
