Bỏ mặc cơn sốt chatbot, cô gái 25 tuổi xinh đẹp xây dựng startup 1,6 tỷ USD từ lĩnh vực “khó nhằn” nhất AI

Theo tờ 36Kr, Hồng Lạc Đồng, cô gái đến từ Quảng Đông (Trung Quốc), 25 tuổi, gần đây đã trở nên “nổi đình đám” tại Thung lũng Silicon.

Cô thi đỗ vào Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) năm 17 tuổi, hoàn thành song bằng kép Toán học và Vật lý chỉ trong ba năm, sau đó tiếp tục học lên Đại học Stanford.

Cô chính là hình mẫu hoàn hảo mà giới truyền thông Thung lũng Silicon thường dùng để định nghĩa về khái niệm “nữ thiên tài khởi nghiệp”.

Thế nhưng, điều thực sự khiến người ta nhớ đến Hồng Lạc Đồng không phải là bản lý lịch trích ngang, hồ sơ học vấn mà là những việc cô làm đi ngược lại với lẽ thường.

Trong khi toàn bộ ngành AI đang theo đuổi những mô hình lớn hơn, khả năng tạo nội dung mạnh mẽ hơn và cách diễn đạt giống con người hơn, Hồng Lạc Đồng lại rẽ hướng sang một lĩnh vực được coi là kém hấp dẫn và khó thương mại hóa nhất, đó là dùng Toán học để xác thực AI.

Công ty do cô sáng lập mang tên Axiom, mới thành lập chưa đầy hai năm với vỏn vẹn hơn 20 nhân viên.

Gần đây, Axiom đã huy động được 200 triệu USD trong vòng gọi vốn Series A, nâng định giá sau đầu tư lên tới 1,6 tỷ USD (tương đương hơn 11 tỷ Nhân dân tệ).

Axiom không làm chatbot, không làm công cụ tạo ảnh từ văn bản (text-to-image), cũng không chạy theo cơn sốt mô hình ngôn ngữ lớn (LLM).

Thứ họ làm là “Xác thực hình thức” (Formal Verification).

Nói một cách đơn giản, Axiom muốn sử dụng toán học và logic để biến mọi bước suy luận của AI trở nên có thể kiểm tra, chứng minh và truy cứu trách nhiệm.

Nghe có vẻ rất chuyên biệt và kén người nghe, nhưng mục tiêu mà công ty của Hồng Lạc Đồng nhắm tới lại chính là điểm yếu chí mạng, phiền toái nhất của các mô hình lớn là hiện tượng ảo giác (AIhallucination).

Vấn đề lớn nhất của AI hiện nay không phải là không đủ mạnh, mà là không đủ tin cậy. AI có thể đưa ra câu trả lời nghe tưởng chừng là đúng, thậm chí giải đúng bài toán, nhưng chúng ta không có cách nào xác nhận được liệu nó thực sự suy luận ra hay chỉ là “đoán mò đúng”.

Điều mà Axiom muốn làm là biến trạng thái mơ hồ này thành một quá trình xác định có thể kiểm tra được.

Đó cũng là lý do tại sao khi Hồng Lạc Đồng mang ý tưởng này đi gọi vốn, thứ cô nhận được không phải là những tràng pháo tay, mà là một câu hỏi cực kỳ thực tế: "Làm toán thì kiếm tiền kiểu gì?"

Theo 36Kr, ngay từ khi còn là nghiên cứu sinh tiến sĩ, Hồng Lạc Đồng đã đăng ký thành lập “Axiom”, trong thuật ngữ toán học có nghĩa là “Tiên đề”.

Cô chia sẻ: “Tôi muốn xuất phát từ các tiên đề để xây dựng một bộ máy suy luận siêu trí tuệ có khả năng tự cải thiện”.

Một nghiên cứu sinh tiến sĩ 24 tuổi, không tiền, không nhân sự, không sản phẩm, chỉ với một ý tưởng duy nhất đã huy động được 9,6 triệu USD vòng seed.

Trước tiên chúng ta cần biết rằng các mô hình lớn hiện nay về bản chất là những "hộp đen xác suất", học các quy luật thông qua dữ liệu khổng lồ rồi đưa ra câu trả lời dựa trên quy luật thống kê. Quá trình suy luận không thể định lượng được, dẫn đến việc AI nói năng tùy tiện hoặc mắc lỗi.

Điều Hồng Lạc Đồng muốn làm là sử dụng các tiên đề toán học và xác minh hình thức để khiến mọi bước suy luận của AI đều có thể chứng minh được. Từ đó, hướng trực tiếp đến các thị trường có yêu cầu cực cao về độ tin cậy như tài chính, quân sự, chip bán dẫn và lái xe tự động.

Rõ ràng hướng đi của cô đã đánh trúng "nỗi đau" lớn nhất của AI: giải quyết vấn đề ảo giác và độ tin cậy.

Hơn nữa, đầu tư giai đoạn đầu là đầu tư vào con người, và bản thân cô chính là một thiên tài học thuật liên ngành xuất sắc..

Năm 2024, khi ChatGPT o3 bị nghi ngờ “gian lận” trong các bài kiểm tra toán học, dư luận thế giới đã xôn xao.

Với tư cách là tiến sĩ toán học Stanford, Hồng Lạc Đồng đã bày tỏ quan điểm trên mạng xã hội: “Các mô hình lớn của OpenAI thể hiện xuất sắc trong bài kiểm tra toán có xác suất cao là do dữ liệu huấn luyện đã bị rò rỉ đề trước đó. Trong một số bài kiểm tra, mặc dù tỷ lệ trả lời chính xác của mô hình lên tới 96%, nhưng khi yêu cầu trình bày quá trình suy luận, tỷ lệ ghi điểm giảm xuống chỉ còn 5%”.

Trước thực trạng đó, một ngôn ngữ mang tên Lean đã lọt vào tầm nhìn của cô, đồng thời giúp cô nhìn thấy cơ hội khởi nghiệp.

Khác với ngôn ngữ tự nhiên, ngôn ngữ Lean là một ngôn ngữ lập trình toán học kỳ diệu có khả năng tự xác thực. Hồng Lạc Đồng đưa ra một ví dụ: “Nếu dùng tiếng Anh để viết chứng minh toán học, tôi không cách nào biết một bản chứng minh dài 5.000 dòng có đúng hay không, cần phải tìm chuyên gia trình độ cao để kiểm định. Nhưng Lean là tự xác thực, chỉ cần chạy thông suốt thì chắc chắn là đúng”.

Logic của Lean là chuyển đổi ngôn ngữ tự nhiên hoặc xác thực phi hình thức thành xác thực hình thức mà máy có thể kiểm tra được.

Rõ ràng, cô chọn lĩnh vực này không phải vì nó là xu hướng tiếp theo, mà vì định nghĩa về “khó khăn”của cô khác với mọi người.

Cô từng chia sẻ rằng: “Olympic Toán giống như sự giải phóng dopamine liên tục, còn toán học nghiên cứu lại giống như đâm đầu vào tường, đầy đau khổ và dằn vặt. Thực ra tôi đặc biệt thích cảm giác thử thách này”.

Chính khao khát thử thách ăn sâu vào máu thịt này đã khiến cô không muốn dừng lại ở vùng an toàn của nghiên cứu học thuật, mà khao khát chinh phục những "khúc xương khó nhằn" trong lĩnh vực AI trên một chiến trường rộng lớn hơn.

Mùa thu năm 2024, tại một quán cà phê gần Stanford, Hồng Lạc Đồng đã trò chuyện suốt nhiều giờ với Shubho Sengupta, khi đó là Giám đốc Nghiên cứu Meta AI. Nội dung cốt lõi chỉ có một: AI liệu có thể thực sự học được suy luận toán học?

Hai tâm hồn đồng điệu ngay lập tức tìm được tiếng nói chung. Một người thôi học, một người từ chức, cả hai cùng nhau khởi nghiệp.

Xét từ góc độ phát triển ngành, lựa chọn của Hồng Lạc Đồng đã rơi đúng vào điểm bước ngoặt công nghệ.

Tuy nhiên, điều này cũng có nghĩa là con đường hẹp này đang trở nên chật chội hơn.

Trong thập kỷ qua, câu chuyện chủ đạo của đường đua AI là “tham số lớn hơn, dữ liệu nhiều hơn, tạo ra nhanh hơn”. Tất cả các công ty lớn đều chạy đua trên con đường đó. “Kiểm chứng AI” mà Hồng Lạc Đồng chọn là một lối đi chuyên biệt đến mức gần như không có cạnh tranh.

Ý tưởng ban đầu của Hồng Lạc Đồng là cung cấp sản phẩm cho các quỹ phòng hộ và công ty giao dịch định lượng để nhanh chóng giải quyết các vấn đề toán học phức tạp liên quan đến định giá tài sản và dự báo thị trường chứng khoán.

Nhưng bản kế hoạch này đến nay vẫn dừng lại ở mức ý tưởng. Đối với giao dịch tần suất cao, điều quan trọng hơn cả sự “chính xác” là phải “đủ nhanh”. Độ trễ tính bằng mili giây có thể gây ra thiệt hại lớn hơn cả một sai sót hiếm hoi.

Tính chính xác tuyệt đối của Axiom trong các kịch bản tài chính đòi hỏi tốc độ hiện vẫn là một dấu hỏi lớn.

Một thách thức khác là ngoài một vài lĩnh vực không nhạy cảm về giá như hàng không vũ trụ, quốc phòng và quân sự, liệu đại đa số các doanh nghiệp khác có sẵn lòng trả một mức giá cao cho “sự chính xác tuyệt đối” hay không?

Bản thân Hồng Lạc Đồng cũng thừa nhận điều này: “Toán học kiếm tiền như thế nào? Chúng tôi đã đối mặt với thách thức này ngay từ đầu”.

Tuy nhiên, cô tin rằng: “Hiện tại, các tín hiệu thương mại đã rõ ràng hơn nhiều. Toán học có thể tạo ra giá trị vì nó có khả năng tự xác thực và tự kiểm tra”.

Mặt khác, mức định giá cao cũng là con dao hai lưỡi. Định giá 1,6 tỷ USD ở vòng Series A đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư kỳ vọng vào sự tăng trưởng siêu tốc và lộ trình thoái vốn rõ ràng.

Theo 36Kr, Axiom phải chứng minh được công nghệ của mình có khả năng thương mại hóa quy mô lớn trong vòng một đến hai năm tới, nếu không vòng gọi vốn tiếp theo sẽ đối mặt với áp lực khổng lồ.

Đồng thời, công ty cần chạy nhanh hơn với ít nguồn lực hơn trong vòng vây của các gã khổng lồ và những đối thủ mạnh mẽ.

Tương lai của Axiom giống như một cuộc thử nghiệm áp lực của chủ nghĩa lý tưởng.

Từ lý tưởng công nghệ về “sự chính xác tuyệt đối” đến thế giới kinh doanh mang tính “kinh tế tương đối”, thách thức của Axiom mới chỉ thực sự bắt đầu.

*Theo 36Kr