Mở đầu bài viết mới đây, tờ Nikkei nhận định giới kinh doanh Nhật Bản có thể đang bước vào một giai đoạn chưa từng thấy trong suốt 30 năm qua. Dựa trên kết quả tài chính cho năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2026, ngành điện tử đang lấy lại đà tăng trưởng, trong khi ngành ô tô lại có dấu hiệu chững lại.
So sánh 7 doanh nghiệp lớn ở mỗi lĩnh vực, không tính Daihatsu và Toshiba chưa niêm yết thì tổng lợi nhuận dự báo của các hãng điện tử đạt 3.230 tỷ yên (khoảng 20,91 tỷ USD), không kém xa mức 3.570 tỷ yên của Toyota Motor. Ở chiều ngược lại, trong ngành ô tô, 6 công ty còn lại ngoài Toyota dự kiến lợi nhuận cộng lại không vượt quá 200 tỷ yên, đồng nghĩa tổng lợi nhuận toàn ngành khó chạm mốc 4.000 tỷ yên.
Xét kết quả giai đoạn tháng 4 - 12/2025, không một hãng ô tô nào ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng, một phần do tác động của thuế quan trong khi có tới 6 doanh nghiệp điện tử cải thiện lợi nhuận. Hitachi và Sony Group đạt kết quả tích cực, còn NEC và Fujitsu - từng trì trệ suốt nhiều năm thì nay bắt đầu cho thấy dấu hiệu phục hồi nhờ những thay đổi trong quản trị.
Hitachi cho biết hiện công ty đang có lượng đơn hàng tồn đọng khoảng 18.000 tỷ yên, gần gấp đôi doanh thu thường niên. Ngay cả khi vận hành hết công suất, Hitachi cũng cần khoảng hai năm để đáp ứng hết nhu cầu này.
Cần nhớ rằng trong năm tài khóa kết thúc tháng 3/2009, Hitachi từng ghi nhận khoản lỗ kỷ lục 787,3 tỷ yên, lớn nhất trong lịch sử ngành sản xuất Nhật Bản khi đó và bị xem là biểu tượng cho sự suy thoái của ngành điện tử. Kể từ đó, tập đoàn đã tinh gọn hoạt động còn bốn mảng chính, đồng thời đẩy mạnh các thương vụ mua bán sáp nhập ở nước ngoài, tập trung vào những lĩnh vực tăng trưởng.
Một ví dụ tiêu biểu là mảng năng lượng, trọng tâm là hệ thống điện. Mảng lưới điện mà Hitachi mua lại từ ABB (Thụy Sĩ) đã đóng góp vào lượng đơn hàng toàn cầu khoảng 9.000 tỷ yên. Trong bối cảnh hạ tầng toàn cầu già cỗi và nhu cầu trung tâm dữ liệu gia tăng, Hitachi cho rằng mảng này có thể đóng vai trò động lực lợi nhuận trong khoảng một thập kỷ tới.
NEC và Fujitsu cũng đã thu hẹp danh mục kinh doanh. NEC, chẳng hạn, quyết định tái cấu trúc mạnh mẽ mảng thiết bị viễn thông truyền thống. Trên thị trường chứng khoán, cả hai hiện được nhìn nhận như các nhà cung cấp dịch vụ CNTT, tức những doanh nghiệp hỗ trợ khách hàng ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu quả vận hành và mở rộng kinh doanh.
Việc Sony ngày nay vượt ra khỏi khuôn khổ một công ty điện tử thuần túy thường được gắn với dấu ấn của ba đời lãnh đạo: Kazuo Hirai, Kenichiro Yoshida và Hiroki Totoki. Tương tự, NEC dưới thời Chủ tịch kiêm CEO Takayuki Morita và Fujitsu dưới thời CEO Takahito Tokita cũng đã trải qua quá trình chuyển mình chỉ trong một lần thay đổi lãnh đạo.
Dữ liệu cũng phản ánh rõ năng lực tạo lợi nhuận toàn cầu của các doanh nghiệp Nhật. Theo Bộ Tài chính Nhật Bản, thiết bị vận tải, chủ yếu là ô tô tạo ra 2.860 tỷ yên thu nhập từ đầu tư trực tiếp ở nước ngoài trong năm 2024, cao gấp 1,5 lần so với một thập kỷ trước.
Ngành điện tử đạt 1.410 tỷ yên, tăng 1,4 lần so với 10 năm trước. Dù ô tô vẫn mang về doanh thu gấp đôi, sự hồi phục của điện tử là điểm nhấn đáng chú ý khi những vấn đề tồn đọng lâu năm dần được giải quyết.
NGHỊCH LÝ KẺ ĐỔI MỚI
Ngược lại, các hãng ô tô đang đối mặt nhiều thách thức. Lợi nhuận sụt giảm không chỉ do thuế quan tại Mỹ hay các khoản giảm giá trị tài sản của Nissan Motor, mà còn do kết quả kinh doanh yếu kém tại Trung Quốc - thị trường ô tô lớn nhất thế giới. Điều này phản ánh vị thế tụt hậu của các hãng Nhật trong mảng xe điện và công nghệ phần mềm.
Hai xu hướng lớn được dự báo sẽ định hình ngành ô tô trong thời gian tới. Thứ nhất là xe điện (EV). Dù nhu cầu hiện có dấu hiệu chững lại, EV được dự báo sẽ chiếm khoảng 40% thị trường ô tô toàn cầu giai đoạn 2035–2040, trong đó các doanh nghiệp Trung Quốc có thể giành phần lớn thị phần.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang nới lỏng các quy định khí thải, nhưng ngay cả khi Mỹ quay lại ưu tiên nhiên liệu hóa thạch, xu hướng toàn cầu dài hạn khó thay đổi. Những hãng phụ thuộc nặng vào thị trường Mỹ có thể ngày càng khó đạt tăng trưởng bền vững.
Sự suy giảm của xe động cơ đốt trong trong trung hạn cũng sẽ làm thay đổi cục diện ngành. Các hãng Nhật, Mỹ và châu Âu đang nỗ lực khai thác nốt phần lợi nhuận còn lại. Toyota đang đẩy mạnh sản xuất xe hybrid và bổ nhiệm CEO mới có nền tảng tài chính để lèo lái giai đoạn chuyển giao công nghệ này.
Tuy vậy, ngay cả Toyota cũng không hoàn toàn “an toàn”. Các mẫu xe bán tại Trung Quốc của hãng sử dụng phần mềm, hệ thống buồng lái và công nghệ điều khiển giọng nói do các công ty Trung Quốc như Huawei phát triển. Các nhà cung ứng Nhật Bản, lâu nay là trụ cột sức cạnh tranh của ngành ô tô có nguy cơ tụt lại trước những thay đổi về công nghệ và giá cả.
Những hãng có nền tảng kinh doanh yếu hơn sẽ đối mặt triển vọng còn khó khăn hơn. Không có lợi thế quy mô, họ có nguy cơ thất thế cả trong việc “vắt kiệt” lợi nhuận từ xe động cơ đốt trong lẫn thích ứng với công nghệ mới.
Thách thức lớn nhất của Nhật Bản có thể nằm ở việc duy trì và củng cố chuỗi cung ứng cho ngành ô tô. Thu nhập đầu tư ở nước ngoài khó có thể bền vững nếu thiếu sự hợp tác chặt chẽ từ các nhà cung ứng.
Từ nay đến khoảng năm 2040, Nhật Bản đứng trước nhiệm vụ gia cố hoặc tái thiết các mạng lưới cung ứng. Tesla đang mở rộng sang robot hình người không chỉ để nâng cao năng suất nhà máy, mà còn bởi công nghệ AI và chuỗi cung ứng robot có thể ứng dụng trực tiếp cho xe điện và xe tự hành.
Cuối cùng, ngành ô tô Nhật Bản cũng đang đối diện “nghịch lý của kẻ đổi mới”. Các doanh nghiệp muốn tránh phá vỡ mô hình thành công trong quá khứ, nhưng nếu không tìm ra cách tạo ra giá trị mới vượt ra ngoài mô hình hiện tại, nguy cơ suy thoái là điều khó tránh khỏi.
Theo: Nikkei
.jpg "Phiên 24/2: Khối ngoại bán mạnh FPT, ngược dòng \"tung\" hơn 1.000 tỷ gom một cổ phiếu bluechip")
