AI đang tái định hình thị trường lao động, buộc doanh nghiệp và người lao động phải thay đổi để thích nghi với cuộc chơi tuyển dụng mới.
Từ việc sàng lọc hồ sơ ứng viên đến hỗ trợ xử lý công việc hằng ngày, trí tuệ nhân tạo (AI) đang len sâu vào mọi mắt xích của thị trường lao động. Khi doanh nghiệp ngày càng ưu tiên những nhân sự có khả năng ứng dụng công nghệ, người lao động cũng đứng trước áp lực phải liên tục học hỏi để không bị bỏ lại phía sau.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện tuyển dụng không còn đơn thuần là tìm người có chuyên môn, mà là tìm những người biết thích nghi với một thế giới việc làm đang thay đổi nhanh chóng bởi AI.
Doanh nghiệp thay đổi tiêu chí tuyển dụng trong kỷ nguyên AI
Sự phát triển mạnh mẽ của AI đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng và sử dụng nhân lực.
Theo báo cáo Future of Jobs Report 2025 của World Economic Forum, hơn 1.000 doanh nghiệp trên toàn cầu đại diện cho hơn 14 triệu lao động cho rằng công nghệ, đặc biệt là AI tạo sinh, sẽ là một trong những động lực lớn nhất làm biến đổi thị trường lao động đến năm 2030.
Báo cáo cũng cho thấy AI và dữ liệu lớn là nhóm kỹ năng tăng trưởng nhanh nhất, trong khi tư duy phân tích vẫn là kỹ năng được các nhà tuyển dụng đánh giá cao nhất.
Chia sẻ về những thay đổi trong nhu cầu tuyển dụng vài năm gần đây, chị Ngọc Hạnh (Chuyên viên nhân sự, Hà Nội), cho biết các doanh nghiệp không còn chỉ nhìn vào bằng cấp hay kinh nghiệm làm việc như trước.
Chị Hạnh chia sẻ: “Nếu trước đây nhà tuyển dụng chủ yếu đánh giá chuyên môn và kinh nghiệm, thì hiện nay khả năng thích nghi với công nghệ và biết ứng dụng AI vào công việc ngày càng được coi trọng. Những vị trí mang tính lặp lại như nhập liệu, tổng hợp báo cáo đơn giản hay chăm sóc khách hàng cơ bản đang dần được tự động hóa. Ngược lại, doanh nghiệp có xu hướng ưu tiên những ứng viên có khả năng phân tích, giải quyết vấn đề và phối hợp hiệu quả với công nghệ.”
Xu hướng này cũng được phản ánh trong nghiên cứu của LinkedIn. Báo cáo Work Change Report 2025 dự báo đến năm 2030, khoảng 70% kỹ năng được sử dụng trong phần lớn công việc hiện nay sẽ thay đổi dưới tác động của AI. Đồng thời, 88% lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu cho rằng việc đẩy nhanh ứng dụng AI là ưu tiên quan trọng trong hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên, biết sử dụng AI không còn là lợi thế quá khác biệt như giai đoạn đầu khi công nghệ này mới phổ biến.
Theo chị Ngọc Hạnh, hiện nay việc sử dụng AI gần như đã trở thành một năng lực được kỳ vọng ở ứng viên. Điều nhà tuyển dụng quan tâm không phải ứng viên có biết mở công cụ AI hay không, mà là họ sử dụng AI như thế nào. Có người dùng AI để nghiên cứu thông tin, tối ưu quy trình làm việc và nâng cao chất lượng sản phẩm đầu ra. Nhưng cũng có người phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả do AI tạo ra mà không kiểm chứng. Hai cách tiếp cận này tạo ra giá trị rất khác nhau đối với doanh nghiệp.
Không chỉ tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy kỹ năng AI đang trở thành tín hiệu tích cực trong tuyển dụng.
Một nghiên cứu thực nghiệm công bố năm 2026 trên 1.700 nhà tuyển dụng tại Mỹ và Anh cho thấy ứng viên sở hữu kỹ năng AI có khả năng được mời phỏng vấn cao hơn từ 8 - 15% so với các ứng viên tương đương không có kỹ năng này.
Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng AI không làm mất đi vai trò của con người trong tuyển dụng. Thay vào đó, công nghệ đang khiến các doanh nghiệp chú trọng hơn đến những năng lực mà máy móc khó thay thế như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp và khả năng thích ứng.
Người lao động trước áp lực thích nghi và cơ hội mới
Nếu doanh nghiệp đang thay đổi tiêu chí tuyển dụng thì người lao động cũng đang phải thay đổi cách làm việc để thích nghi với môi trường mới. Là nhân viên kinh doanh tại Hà Nội, anh Lê Phúc (25 tuổi) cho rằng AI đang tạo ra một dạng cạnh tranh mới trên thị trường lao động. Nhưng không hoàn toàn là giữa những người biết dùng AI và những người không biết dùng AI.
Theo anh Phúc, khoảng cách thực sự nằm ở khả năng thích nghi với công nghệ. Những người biết tận dụng AI để tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu, soạn thảo tài liệu hoặc tự động hóa các công việc lặp lại có thể tiết kiệm đáng kể thời gian và nâng cao hiệu suất làm việc. Trong khi đó, những người vẫn duy trì hoàn toàn phương pháp làm việc truyền thống có nguy cơ bị tụt lại về tốc độ và năng suất.
Tuy nhiên, anh cũng nhấn mạnh rằng AI chưa thể thay thế hoàn toàn con người. “Khi đọc JD tuyển dụng và tham gia phỏng vấn, tôi nhận thấy doanh nghiệp vẫn đánh giá cao những yếu tố mà AI khó có thể thay thế như tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, giao tiếp, làm việc nhóm và sự sáng tạo. AI chỉ là công cụ, còn giá trị của người lao động nằm ở cách họ sử dụng công cụ đó để tạo ra kết quả”, anh Phúc chia sẻ.
Nhận định này tương đồng với xu hướng toàn cầu. Theo LinkedIn, những kỹ năng mềm như khả năng thích nghi, giao tiếp và hợp tác vẫn giữ vai trò then chốt trong môi trường làm việc mới, dù AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Báo cáo cũng cho thấy người lao động ngày nay được dự báo sẽ trải qua số lượng công việc trong sự nghiệp nhiều gấp đôi so với cách đây 15 năm, phản ánh sự dịch chuyển liên tục của thị trường lao động.
Trong khi đó, báo cáo của World Economic Forum chỉ ra rằng bên cạnh các kỹ năng công nghệ, tư duy phân tích, khả năng học tập suốt đời, tính linh hoạt và thích nghi sẽ là nhóm kỹ năng quan trọng nhất trong giai đoạn 2025 - 2030.
Từ góc độ nhân sự, chị Ngọc Hạnh cho rằng điều đáng lo ngại nhất đối với người lao động hiện nay không phải nguy cơ AI thay thế hoàn toàn con người, mà là việc kỹ năng của họ có thể trở nên lỗi thời nhanh hơn trước.
Chị Hạnh nhận định: “Trước đây một bộ kỹ năng có thể giúp một người làm việc hiệu quả trong nhiều năm. Nhưng hiện nay công nghệ thay đổi rất nhanh. Những công việc mang tính lặp lại hoặc có quy trình rõ ràng đang dần được tự động hóa. Người lao động phải liên tục học hỏi và cập nhật kiến thức mới có thể duy trì năng lực cạnh tranh”.
Bên cạnh đó, chị cũng cảnh báo về xu hướng phụ thuộc quá mức vào AI. “Nhiều người có xu hướng tin tưởng hoàn toàn vào kết quả do AI tạo ra mà quên mất việc kiểm chứng thông tin, đặt câu hỏi hoặc đưa ra quan điểm riêng. Nếu thiếu tư duy phản biện, người lao động rất dễ đánh mất giá trị cốt lõi của mình trong công việc.”
Các nghiên cứu gần đây cũng lưu ý rằng những công việc mang tính sáng tạo, phức tạp hoặc đòi hỏi tương tác xã hội vẫn cần sự tham gia đáng kể của con người. Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng thay vì lo sợ bị AI thay thế, người lao động cần học cách cộng tác với AI như một công cụ hỗ trợ. Những người có khả năng kết hợp chuyên môn nghề nghiệp, tư duy độc lập và kỹ năng công nghệ sẽ có nhiều lợi thế hơn trên thị trường việc làm tương lai.
Đó cũng là lời khuyên mà chị Ngọc Hạnh muốn gửi tới sinh viên và người trẻ chuẩn bị bước vào thị trường lao động: “Điều quan trọng không phải là bạn biết sử dụng công cụ nào ở thời điểm hiện tại, mà là khả năng học hỏi cái mới, thích nghi với sự thay đổi và không ngừng nâng cấp bản thân. Công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng tinh thần học tập suốt đời mới là yếu tố quyết định một người có thể đi xa đến đâu trong sự nghiệp.”
Khi AI ngày càng hiện diện trong mọi lĩnh vực, cuộc cạnh tranh trên thị trường lao động không còn là giữa con người và máy móc. Thay vào đó, đó là cuộc cạnh tranh giữa những người sẵn sàng thích nghi với sự thay đổi và những người đứng ngoài làn sóng công nghệ. Trong cuộc đua ấy, khả năng học hỏi, tư duy phản biện và tinh thần đổi mới có lẽ sẽ là “tấm vé” quan trọng nhất để người lao động giữ vững vị thế của mình trong tương lai./
.jpg "Chuyên gia: Rủi ro hạ nhiệt, một nhóm cổ phiếu phát tín hiệu \"dẫn sóng\" giai đoạn tới"){kind=avatar}
