Các hãng xe Mỹ đã tất tay cho mảng kinh doanh xe điện suốt nhiều tháng qua, và cái giá phải trả ngày càng đắt. Cụ thể, sau nhiều năm rót vốn ồ ạt vào công nghệ xe điện (EV), “Big Three” của Detroit gồm General Motors, Ford Motor và hãng sản xuất Jeep Stellantis đã công bố tổng các khoản ghi giảm giá trị tài sản lên tới hơn 50 tỷ USD.
Doanh số xe điện sụt giảm hơn 30% trong quý IV, sau khi khoản tín dụng thuế liên bang 7.500 USD, từng là động lực thúc đẩy doanh số EV tại Mỹ, hết hiệu lực vào tháng 9. Nhu cầu đối với các mẫu EV đình đám lao dốc, từ Cybertruck của Tesla đến mẫu bán tải điện từng được Ford quảng bá rầm rộ. Các hãng xe dự báo nhu cầu sẽ còn ảm đạm trong thời gian tới.
General Motors, dù vẫn tiếp tục chiến lược xe điện nhưng với quy mô thu hẹp, không thiệt hại nhiều như các đối thủ. Công ty vẫn đặt mục tiêu sản xuất các dòng xe tải điện cỡ lớn. Trong khi đó, Ford đang đổi hướng.
“Thay vì tiếp tục rót hàng tỷ USD trong khi biết rằng những mẫu EV cỡ lớn này sẽ không bao giờ có lãi, chúng tôi đang xoay trục,” CEO Ford Jim Farley từng tuyên bố. Ford hiện cho biết sẽ chỉ phát triển một mẫu bán tải điện giá rẻ vào năm 2027.
Sự rút lui và các khoản ghi giảm tài sản khổng lồ của nhiều hãng xe diễn ra trong bối cảnh ưu đãi thuế liên bang cho xe điện bị bãi bỏ vào mùa thu năm ngoái. Ngay cả khi còn được hỗ trợ, nhu cầu xe điện vẫn thấp hơn kỳ vọng.
Hiện nay, các hãng xe và nhà sản xuất pin đang thu hẹp quy mô. Sau khi đổ hàng trăm tỷ USD vào sản xuất tại Mỹ, họ cắt giảm đầu tư, hủy bỏ dự án và chuyển đổi nhà máy để quay lại sản xuất nhiều hơn các dòng xe chạy xăng truyền thống.
Hệ quả tổng thể của làn sóng hủy bỏ này là hơn 20 tỷ USD trong các khoản đầu tư từng được công bố cho nhà máy EV và pin đã bị xóa sổ trong năm ngoái, theo Atlas Public Policy. Đây là lần đầu tiên trong nhiều năm ghi nhận mức giảm ròng hàng năm của các khoản đầu tư đã công bố.
GM đã sa thải hàng nghìn lao động tại các nhà máy ở Michigan, Ohio và Tennessee, đồng thời hủy kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất xe tải điện và động cơ điện. Thay vào đó, các cơ sở này sẽ sản xuất xe tải chạy xăng và động cơ V-8. Ford giải thể liên doanh với một tập đoàn Hàn Quốc chuyên sản xuất pin EV tại Mỹ, trong khi Stellantis cũng đang thoái vốn khỏi một doanh nghiệp sản xuất pin. CEO Antonio Filosa thừa nhận rằng tốc độ chuyển dịch năng lượng đã bị đánh giá quá cao và “khiến chúng tôi xa rời nhu cầu, khả năng tài chính và mong muốn thực tế của nhiều khách hàng”.
Trong khi đó, bên ngoài nước Mỹ, thị trường EV vẫn tăng trưởng. BYD của Trung Quốc gần đây đã vượt Tesla để trở thành hãng bán xe điện lớn nhất thế giới, dù một số quốc gia đã áp thuế đối với xe điện Trung Quốc.
Sự khác biệt nằm ở cấu trúc thị trường. Trung Quốc có chuỗi cung ứng pin nội địa mạnh, chi phí thấp và hệ sinh thái sạc rộng khắp. Trong khi đó, Mỹ vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện và chưa đạt quy mô sản xuất đủ lớn để giảm giá thành.
Vậy ngành công nghiệp xe điện Mỹ đã chạm ngưỡng bong bóng?
Thuật ngữ “bong bóng” thường được dùng khi kỳ vọng vượt xa thực tế cơ bản. Các chuyên gia phân tích cho rằng, giai đoạn 2020–2022, thị trường EV tại Mỹ mang đậm dấu hiệu đầu cơ: định giá cổ phiếu cao bất thường, dự báo sản lượng phi thực tế và làn sóng startup IPO ồ ạt.
Khi nhu cầu không tăng như dự đoán và chi phí vốn tăng lên, thị trường bước vào giai đoạn điều chỉnh. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhấn mạnh đây có thể là “tái cân bằng” hơn là sụp đổ hoàn toàn. Nhu cầu EV vẫn tăng về dài hạn, nhưng với tốc độ chậm hơn nhiều so với dự báo lạc quan trước đây.
Theo Reuters, các hãng xe Mỹ đang chuyển từ chiến lược “all-in EV” sang cách tiếp cận linh hoạt hơn, kết hợp xe điện, hybrid và xe xăng hiệu suất cao. Ford cho biết sẽ tập trung vào các mẫu EV giá rẻ thay vì xe điện cỡ lớn khó sinh lời.
Như vậy, bài học từ câu chuyện “bong bóng EV” tại Mỹ không phải là xe điện thất bại, mà là thị trường cần thời gian để hấp thụ công nghệ mới. Sự chuyển đổi năng lượng là xu hướng dài hạn, nhưng quá trình đó không diễn ra theo đường thẳng.
Theo: WSJ, Reuters
.jpg "Hãng trang sức xây nhà máy tại Việt Nam phải chuyển sang dùng bạch kim vì giá bạc tăng phi mã")
