Ngành hàng không thế giới đang bước vào một trong những giai đoạn bất ổn nghiêm trọng nhất kể từ sau đại dịch Covid-19, khi xung đột tại Trung Đông không chỉ làm gián đoạn các tuyến bay chiến lược mà còn kéo theo làn sóng tăng giá nhiên liệu, sụt giảm giá trị doanh nghiệp và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.
Chỉ trong vài tuần kể từ khi chiến sự leo thang, hơn 50 tỷ USD vốn hóa của các hãng hàng không lớn nhất toàn cầu đã “bốc hơi”. Con số mới chỉ phản ánh một phần bề nổi của cuộc khủng hoảng đang lan rộng, từ bầu trời đến mặt đất, từ vận chuyển hành khách đến logistics hàng hóa.
Giá nhiên liệu, vé máy bay khó tránh khỏi leo thang
Tâm điểm của cú sốc lần này nằm ở giá nhiên liệu bay - yếu tố chiếm tới khoảng 1/3 tổng chi phí vận hành của các hãng hàng không. Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào Iran hồi tháng trước, giá nhiên liệu đã tăng gấp đôi và vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Hệ quả là một kịch bản gần như không thể tránh khỏi: giá vé máy bay sẽ tăng mạnh trong thời gian tới, không chỉ ở khu vực Trung Đông mà trên phạm vi toàn cầu.
Dù nhiều hãng đã triển khai các biện pháp phòng ngừa rủi ro giá dầu, mức tăng đột biến hiện tại được đánh giá là vượt ngoài khả năng hấp thụ. “Giá nhiên liệu từng tăng mạnh sau xung đột Ukraine năm 2022, nhưng lần này còn cao hơn”, CEO easyJet Kenton Jarvis nhận định, đồng thời gọi đây là cú sốc lớn nhất của ngành kể từ khi đại dịch khiến bầu trời toàn cầu “đóng băng” năm 2020.
Nhà đầu tư tháo chạy, cổ phiếu lao dốc
Không chỉ chịu áp lực chi phí, các hãng hàng không còn đối mặt với sự quay lưng của thị trường tài chính. Theo tính toán, 20 hãng hàng không niêm yết lớn nhất thế giới đã mất khoảng 53 tỷ USD giá trị kể từ khi xung đột nổ ra.
Tâm lý bi quan thậm chí còn thể hiện qua làn sóng bán khống. Wizz Air, hãng hàng không giá rẻ châu Âu, hiện là cổ phiếu bị “short” nhiều nhất trong chỉ số FTSE 100, trong khi easyJet cũng trở thành mục tiêu của các nhà đầu cơ.
Điều đáng nói là cuộc khủng hoảng này xảy ra ngay sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ hậu Covid-19, khi nhu cầu du lịch bùng nổ và nhiều hãng hàng không vừa ghi nhận lợi nhuận kỷ lục. Nhưng đà phục hồi đó giờ đây đang bị thử thách bởi chi phí tăng cao và những bất ổn địa chính trị.
Đối với các hãng hàng không, tăng giá vé dường như là con đường duy nhất để bảo vệ biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng.
“Lợi nhuận trung bình của chúng tôi chỉ khoảng 10 euro (khoảng 300 nghìn đồng) mỗi hành khách. Không có cách nào hấp thụ thêm chi phí,” CEO Lufthansa Carsten Spohr thừa nhận.
Tuy nhiên, đây cũng là con dao hai lưỡi. Giá vé tăng có thể khiến nhu cầu suy giảm, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn. Một số lãnh đạo ngành lo ngại kịch bản tương tự giai đoạn sau sự kiện 11/9 có thể lặp lại, khi nhu cầu bay quốc tế giảm mạnh trong thời gian dài.
“Tâm chấn” của khủng hoảng
Dù tác động lan rộng toàn cầu, khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vẫn là Trung Đông - nơi đóng vai trò trung chuyển hàng không quan trọng của thế giới.
Các hãng hàng không lớn như Emirates, Etihad và Qatar Airways buộc phải cắt giảm mạnh lịch bay do không phận bị đóng cửa và lượng khách du lịch sụt giảm. Những “ông lớn” vốn là trụ cột của mạng lưới hàng không toàn cầu giờ đây đang đối mặt với áp lực chưa từng có.
Theo ông Willie Walsh, Tổng giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), đây là một cuộc khủng hoảng lớn đối với khu vực, dù vẫn chưa đạt đến mức độ nghiêm trọng như giai đoạn đại dịch.
Không dừng lại ở giá cả, ngành hàng không còn phải chuẩn bị cho kịch bản xấu hơn: thiếu hụt nhiên liệu bay. Air France-KLM cho biết đang xây dựng các phương án ứng phó, bao gồm việc cắt giảm chuyến bay đến một số điểm tại châu Á nếu nguồn cung bị siết chặt.
Ở chiều ngược lại, vận tải hàng hóa bằng đường hàng không lại tăng đột biến khi chuỗi cung ứng đường biển bị gián đoạn. Điều này khiến nhiều sân bay rơi vào tình trạng quá tải. Tại Geneva, hàng hóa thậm chí phải vận chuyển bằng đường bộ sang Paris vì các chuyến bay đã kín chỗ.
Cuộc chơi chỉ dành cho những hãng có “chống lưng”
Trong bối cảnh hiện tại, sự khác biệt lớn nhất giữa các hãng hàng không không còn nằm ở quy mô hay thị phần, mà ở khả năng được hỗ trợ tài chính.
Các chuyên gia nhận định những hãng hàng không quốc gia tại Trung Đông nhiều khả năng sẽ cần tới các gói cứu trợ từ chính phủ để vượt qua khủng hoảng. Ngược lại, những hãng không có “hậu thuẫn” có thể sẽ gặp rủi ro nghiêm trọng.
Dù bức tranh hiện tại khá u ám, một số lãnh đạo ngành vẫn giữ niềm tin vào khả năng phục hồi nhanh chóng nếu xung đột sớm hạ nhiệt.
Theo CEO easyJet, giá cổ phiếu các hãng hàng không có thể bật tăng trở lại ngay khi có tín hiệu ngừng bắn, bởi phần lớn sự sụt giảm hiện nay đến từ tâm lý thị trường hơn là yếu tố nền tảng dài hạn.
Tuy nhiên, trong một thế giới ngày càng biến động, ngành hàng không - vốn phụ thuộc sâu sắc vào địa chính trị và giá năng lượng - dường như sẽ phải làm quen với trạng thái bất ổn như một “bình thường mới”. Và lần này, bầu trời không chỉ bị ảnh hưởng bởi thời tiết, mà còn bởi những cơn gió ngược từ địa chính trị toàn cầu.
Theo: Financial Times, Reuters
.png "Việt Nam trước “ngưỡng vàng” GDP bình quân 6.000 USD/người: Tiền sẽ đổ mạnh vào kênh nào?")
