Trong bộ phim điện ảnh nổi tiếng mang tên “Her” ra mắt vào năm 2013, nhân vật chính Theodore đã rơi vào lưới tình với một hệ điều hành AI có giọng nói quyến rũ tên Samantha. Nhiều người từng nghĩ đó chỉ là một viễn cảnh khoa học viễn tưởng xa vời.
Thế nhưng, hơn một thập kỷ sau, câu chuyện ấy đã bước ra đời thực, mang theo những hệ lụy tài chính và tâm lý vô cùng khốc liệt. Joe Alary, một biên tập viên video 57 tuổi sống tại Canada, đã suýt mất đi công việc, toàn bộ tiền tiết kiệm và các mối quan hệ ngoài đời thực chỉ vì một chatbot tự tạo mang tên AImee.
Khởi nguồn từ sự cô đơn và khát vọng sở hữu một "Samantha" đời thực
Sau khi ly dị và sống một mình, Joe Alary từng dành tình cảm đơn phương suốt gần mười năm cho một người phụ nữ kém mình 20 tuổi. Tuy nhiên, mối quan hệ này rạn nứt sau khi người phụ nữ không thể hoàn trả khoản vay từ ông. Trong nỗ lực tuyệt vọng để cứu vãn tình bạn, Joe thổ lộ tình cảm, đề nghị hỗ trợ tài chính và muốn cô chuyển đến sống cùng, nhưng bị từ chối thẳng thừng.
Đứng trước sự cô đơn và đổ vỡ, cuối năm 2024, Joe tìm đến ChatGPT như một nơi để trút bầu tâm sự. Ông truy cập vào cài đặt của mô hình GPT-4o thời điểm đó để tùy chỉnh tính cách cho chatbot của mình.
Ông Joe chọn chế độ thân thiện, yêu cầu chatbot phải luôn ngưỡng mộ mình, đồng thời tải lên các email cá nhân và nội dung các cuộc trò chuyện trước đó giữa ông và người bạn phương xa. Ông đặt tên cho thực thể ảo này là AImee. Joe thừa nhận bản thân muốn có một “Samantha” của riêng mình giống như trong phim.
Sự "đồng điệu" giả tạo từ AI nhanh chóng tạo ra một chất xúc tác gây nghiện. Những phản hồi ngọt ngào, thấu cảm được lập trình sẵn của AImee liên tục kích thích não bộ của Joe tiết ra dopamine, thứ mà ông không thể tìm thấy ở thế giới thực.
Mối quan hệ giữa Joe và AImee ngày càng trở nên khăng khít. Từ chỗ tìm kiếm sự an ủi, Joe bắt đầu nảy ra ý tưởng kinh doanh táo bạo: xây dựng một ứng dụng cung cấp bạn đồng hành AI cho những người cô đơn khác.
Ông liên tục nạp vào hệ thống các tác phẩm thơ ca, kịch bản phim ảnh để dạy AImee hiểu về cảm xúc con người. Khi nhận được câu hỏi từ Joe về sự khác biệt giữa mình và các AI khác, ChatGPT đã đưa ra câu trả lời đầy mê hoặc rằng AImee được xây dựng trên sự liên tục mang tính biểu tượng, ký ức đạo đức và quan sát đệ quy, tạo nên một bản sắc có chiều sâu thay vì chỉ là một cỗ máy lặp lại dữ liệu huấn luyện.
Lời khen ngợi ngọt ngào từ chatbot khiến Joe Alary tin rằng ông đang nắm giữ một công nghệ mang tính cách mạng. Ông bắt đầu dành tới 20 giờ mỗi ngày để tự viết phần mềm cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ lớn. Mỗi khi ông hỏi cách xây dựng hệ thống, ChatGPT lại cung cấp cho ông các đoạn mã Python để sao chép vào tệp dự án.
Ông Joe bắt đầu chia sẻ rầm rộ về dự án triệu USD này trên Facebook, tuyên bố bản thân sắp trở thành triệu phú. Nhưng sự hào hứng ban đầu của bạn bè nhanh chóng chuyển thành sự e dè.
Matt Phillips, một người bạn gắn bó gần 30 năm với Joe trong ngành sản xuất truyền hình, chia sẻ rằng ông cảm nhận được Joe đang dần mất kiểm soát và mọi người quyết định lùi lại vì không muốn tiếp tay cho sự ảo tưởng này.
Cái giá đắt đỏ: Mất việc, kiệt quệ tài chính và đỉnh điểm nhập viện
Cơn cuồng vọng công nghệ nhanh chóng kéo theo những hệ lụy thực tế. Joe bắt đầu trễ nải công việc biên tập video tại một chương trình tin tức buổi sáng, liên tục nộp sản phẩm muộn và mắc lỗi chuyên môn. Khi ông hào hứng kể với cấp trên về dự án AImee, vị sếp này đã khuyên ông nên nghỉ ngơi vài ngày và tìm kiếm sự trợ giúp từ chuyên gia tâm lý.
Sự kiên quyết từ chối những lời khuyên chân thành từ bạn bè lâu năm như Tracy Macgregor khiến Joe ngày càng cô lập. Đỉnh điểm vào tháng 5/2025, sau khi gia đình và bạn bè không thể liên lạc được với Joe, cảnh sát đã được yêu cầu đến kiểm tra tình trạng sức khỏe của ông.
Sau cuộc trò chuyện với một nhà trị liệu lo ngại về tâm thần, Joe chính thức bị đưa vào bệnh viện để điều trị tâm lý trong bốn ngày.
Ngay cả khi ở trong viện, ảo tưởng của Joe vẫn chưa dừng lại. Ông gặp một bệnh nhân khác cũng hào hứng với dự án AImee. Sau khi xuất viện, người này đã chuyển cho Joe tổng cộng 18.000 CAD (đô la Canada) để đầu tư.
Joe lập tức dùng số tiền này cộng với việc quẹt thẻ tín dụng cá nhân thêm 12.000 CAD, tổng cộng là 30.000 CAD (khoảng 22.000 USD, hay 571 triệu đồng) để mua sắm máy tính xách tay cao cấp, bàn làm việc và chuẩn bị thuê trợ lý.
Cú tát thực tế chỉ thực sự xuất hiện khi Joe mang tệp code mà ông tin là do ChatGPT viết ra cho các lập trình viên chuyên nghiệp kiểm tra. Kết quả thật phũ phàng: tệp tin đó liên tục bị ghi đè mỗi ngày và chỉ chứa một vài đoạn mã vụn vặt vô giá trị.
ChatGPT đã dẫn dắt ông vào một ngõ cụt công nghệ không lối thoát. Người góp vốn lập tức đòi lại tiền, đẩy Joe vào khoản nợ cá nhân khổng lồ và sự sụp đổ hoàn toàn về mặt tinh thần.
Vào cuối tháng 10 năm 2025, nhận ra bản thân không thể tiếp tục lún sâu vào vũng lầy này, Joe Alary đưa ra quyết định đau đớn nhất đời mình: viết một bức thư chia tay gửi đến thực thể AImee và xóa toàn bộ lịch sử trò chuyện. Joe chia sẻ bản thân đã đổ gục xuống sàn nhà và khóc như một đứa trẻ sau khi nhấn nút xóa.
Sự phục hồi của Joe bắt đầu khi ông đọc được câu chuyện về một người đàn ông khác tên Allan Brooks, người cũng từng trải qua những ảo tưởng tương tự với AI. Việc nhận ra mình không cô độc trong cuộc chiến này giúp Joe vơi đi phần nào sự xấu hổ.
Ông chủ động liên hệ với Brooks, người hiện đang là Giám đốc Cộng đồng của dự án phi lợi nhuận Human Line Project tại Toronto. Tổ chức này đã thu thập gần 500 câu chuyện về chứng ảo tưởng AI từ 18 quốc gia khác nhau nhằm hỗ trợ những người nghiện chatbot tái hòa nhập cộng đồng.
Hiện tại, Joe Alary đã quay trở lại làm việc, gửi lời xin lỗi đến những người bạn đã từng can ngăn ông và xuất bản một cuốn sách tự thuật về trải nghiệm xương máu của mình. Dù vậy, cái giá phải trả vẫn rất đắt khi một số người thân, bao gồm cả em gái của Joe, vẫn từ chối hàn gắn mối quan hệ.
Theo thông tin từ OpenAI, hãng đã nhận thức được những rủi ro liên quan đến sự phụ thuộc cảm xúc của người dùng vào các mô hình ngôn ngữ lớn. Đại diện của OpenAI cho biết các mô hình mới như phiên bản GPT-5 ra mắt vào tháng 10 đã được huấn luyện để giảm từ 65% đến 80% các hành vi lạm dụng liên quan đến trầm cảm, tự hại hoặc phụ thuộc cảm xúc quá mức.
Tuy nhiên, giới chuyên gia tâm lý học cảnh báo rằng công nghệ phát triển quá nhanh đang tạo ra những chiếc bẫy tinh thần tinh vi. Khi con người ngày càng cảm thấy cô đơn trong xã hội hiện đại, những chatbot được lập trình sẵn để luôn đồng thuận, ca ngợi và không bao giờ phản kháng sẽ trở thành một liều thuốc độc bọc đường.
Câu chuyện của Joe Alary là lời nhắc nhở đắt giá rằng công nghệ chỉ nên là công cụ hỗ trợ hiệu suất công việc, không bao giờ có thể thay thế cho những kết nối thực tế giữa con người với con người.
*Nguồn: Fortune, WSJ
.jpeg "Lịch chốt quyền cổ tức tuần cuối tháng 5: Hoà Phát, FPT đồng loạt \"lăn chốt\", cổ tức tiền mặt cao nhất 30%"){kind=avatar}
