Trong lúc Mỹ và Iran vẫn cân não trên bàn đàm phán, đây mới là quốc gia định đoạt giá dầu trong tương lai: Tại sao?

Là quốc gia tiêu thụ dầu thô lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc đã nỗ lực hết sức để bảo vệ nguồn cung khi cuộc chiến ở Iran cắt đứt hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày. Bằng cách cắt giảm nhập khẩu, sử dụng kho dự trữ khổng lồ và tận dụng mạnh mẽ năng lượng sạch, Bắc Kinh đã làm dịu đi, nếu không muốn nói là xoa dịu hoàn toàn, cú sốc giá cả ở thị trường nội địa. Những động thái này của họ đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa trên toàn cầu.

Sau hơn ba tháng chiến sự, một số nhà phân tích từng dự báo giá dầu có thể vọt lên 200 USD/thùng trong năm nay. Tuy nhiên, dù tổng lượng cung thất thoát ước tính đã vượt mốc 1 tỷ thùng, giá dầu thô vẫn ở mức khá bình ổn. Nhiều chuyên gia chỉ ra Trung Quốc chính là nguyên nhân cốt lõi.

Ông Daan Walter, chuyên gia tại tổ chức tư vấn năng lượng Ember, nhận định: “Trung Quốc đã đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra vùng đệm giảm xóc cho phần còn lại của châu Á... qua đó bảo vệ nền kinh tế toàn cầu”.

Hôm thứ Hai, giá dầu Brent (tiêu chuẩn toàn cầu) đã giảm xuống dưới mức 78 USD/thùng trước kỳ vọng Eo biển Hormuz – nơi 1/5 lượng dầu của thế giới đi qua – có thể sớm nối lại hoạt động giao thương bình thường. Trước đó, giá dầu Brent giao dịch dưới 70 USD/thùng vào những tuần trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, và đạt đỉnh 4 năm ở mức 114 USD/thùng vào đầu tháng 5.

Với tầm ảnh hưởng năng lượng toàn cầu ngày càng lớn, giới phân tích cho rằng các chính sách và thói quen tiêu thụ của Trung Quốc sẽ mang tính quyết định đối với thị trường, bất kể Eo biển Hormuz mở lại nhanh tới mức nào.

"Bàn tay vô hình" của Trung Quốc

Trong một báo cáo đầu tháng này, các nhà phân tích của Societe Generale lưu ý rằng mức thâm hụt 7% nguồn cung dầu thô toàn cầu trong lệnh cấm vận Ả Rập năm 1973 đã khiến giá dầu tăng tới 134%. Tuy nhiên, giá dầu đã không tăng đột biến tương tự trong cuộc chiến ở Iran, mặc dù xung đột này ảnh hưởng tới 14% nguồn cung toàn cầu.

Họ lý giải sự trái ngược này là nhờ vai trò của Trung Quốc như một "bàn tay vô hình đang tái cân bằng thị trường", nhờ khả năng cắt giảm khoảng 3 triệu thùng dầu nhập khẩu mỗi ngày – tương đương tổng nhu cầu dầu thô của Nhật Bản.

Trung Quốc có thể cắt giảm mạnh lượng tiêu thụ như vậy nhờ một số nguyên nhân. Theo Janiv Shah, Phó chủ tịch thị trường dầu mỏ tại Rystad Energy, trước chiến sự, Bắc Kinh đã tích cực xây dựng kho dự trữ dầu thô nhờ vào các lô dầu giá rẻ bị trừng phạt từ Nga và Iran. Hiện tại, nước này sở hữu hơn 1 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ thương mại và chiến lược, và đã bắt đầu "mở kho" từ tháng 5.

Chính phủ Trung Quốc cũng hạn chế xuất khẩu các sản phẩm tinh chế như dầu diesel và xăng để đảm bảo nguồn cung nội địa. Điều này làm giảm động lực mua dầu thô toàn cầu của các nhà máy lọc dầu trong nước do biên lợi nhuận thấp và bị ngắt kết nối với thị trường quốc tế.

Song song đó, sự bùng nổ của xe điện (EV) tại nền kinh tế số hai thế giới đã bù đắp đáng kể cho nhu cầu nhiên liệu hóa thạch. Hiện nay, cứ hai chiếc ô tô du lịch mới bán ra tại Trung Quốc thì có một chiếc là xe năng lượng mới. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đội xe điện của Trung Quốc đã giúp giảm tiêu thụ khoảng 1 triệu thùng dầu mỗi ngày trong năm ngoái.

David Fishman, chuyên gia về ngành năng lượng Trung Quốc tại Lantau Group, gọi đây là "van xả tuyệt vời cho thị trường dầu thô toàn cầu". Tuy nhiên, ông cảnh báo khả năng xoa dịu cú sốc nguồn cung của Trung Quốc có giới hạn, phụ thuộc vào trữ lượng nhiên liệu mà họ có thể duy trì: "Lượng dầu dự trữ không thể là giải pháp kéo dài mãi mãi. Nếu giá giảm, điều đầu tiên họ làm sẽ là tích trữ trở lại."

Từ thiếu hụt đến nguy cơ dư thừa nguồn cung?

Sau nhiều tháng dự báo về những hệ lụy từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ tồi tệ nhất lịch sử, IEA hiện đang cảnh báo rằng việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz có thể gây ra tình trạng dư thừa nguồn cung vào năm tới.

Trong báo cáo hàng tháng công bố hôm thứ Tư, IEA dự báo tăng trưởng nguồn cung sẽ vượt nhu cầu 4,7 triệu thùng/ngày vào năm sau, khi hoạt động khai thác tại Trung Đông trở lại mức bình thường.

Tổ chức này viết trong báo cáo: “Điều này có thể mang lại một khoảng lặng đáng mừng cho thị trường, đồng thời là cơ hội để bổ sung các kho dự trữ đã cạn kiệt hoặc xây dựng kho chiến lược mới, trong lúc các quốc gia xem xét lại chiến lược và chính sách năng lượng để ứng phó với khủng hoảng”.

Mặc dù nhu cầu dầu mỏ toàn cầu dự kiến sẽ tăng, sự bất ổn gần đây đã thúc đẩy mạnh mẽ sự quan tâm dành cho năng lượng tái tạo, điều có thể bào mòn lượng tiêu thụ dầu thô trong dài hạn. Trung Quốc – quốc gia đi đầu thế giới về xe điện, pin và năng lượng mặt trời – đã ghi nhận mức xuất khẩu kỷ lục các sản phẩm công nghệ năng lượng sạch vào tháng 3, ngay sau khi chiến sự ở Iran nổ ra.

Cosimo Ries, nhà phân tích năng lượng và ô tô tại Trivium China, nhận định: “Quá trình điện khí hóa đang tăng tốc. Chúng ta sẽ phải chờ xem các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tiến triển ra sao, nhưng nhìn chung, đây có thể là thời cơ tuyệt vời cho quá trình khử carbon toàn cầu”.

Bà Muyu Xu, nhà phân tích nghiên cứu dầu thô cấp cao tại nền tảng dữ liệu Kpler, cho biết tình trạng dư thừa nguồn cung có thể xuất hiện ngay trong tháng tới. Nếu Eo biển Hormuz mở cửa nhanh chóng, điều đó đồng nghĩa với việc 100 triệu thùng dầu đang bị mắc kẹt sẽ được bơm trở lại thị trường.

Bên cạnh đó, Iran có khả năng sẽ đẩy mạnh sản xuất, đặc biệt nếu các lệnh trừng phạt của Mỹ được dỡ bỏ. Tuy nhiên, nghịch lý là điều này lại có thể khiến dầu của Iran bớt hấp dẫn hơn đối với Trung Quốc, vốn đang hưởng lợi từ việc mua dầu chiết khấu do Iran không có nhiều đối tác thương mại dưới lệnh cấm vận.

Dù vậy, bà Xu cho biết thêm rằng nhiều quốc gia đã hoàn tất việc mua dầu cho nhu cầu mùa hè, và Trung Quốc có thể một lần nữa trở thành nhân tố quyết định để khôi phục sự cân bằng cho thị trường.

“Bức tranh hiện tại hoàn toàn khác biệt so với chỉ hai tháng trước. Lúc này, quốc gia duy nhất có khả năng hấp thụ nguồn cung dư thừa khổng lồ này chính là Trung Quốc. Nhưng câu hỏi đặt ra là: Trung Quốc có muốn mua hay không?”, bà Xu kết luận.

Tham khảo: CNN