Giá nhà tăng nhanh nhưng thu nhập chưa theo kịp khiến nhiều người trẻ cảm thấy việc tích lũy tài sản ngày càng khó khăn. Trong bối cảnh đó, đầu tư trở thành lựa chọn gần như tất yếu với không ít Gen Z. Nhưng khi ranh giới giữa đầu tư và FOMO ngày càng mong manh, AI đang được kỳ vọng sẽ trở thành "người giữ phanh", giúp người trẻ đưa ra quyết định tài chính tỉnh táo hơn.
Không chỉ kiếm tiền nhiều hơn, mà phải tích lũy nhanh hơn giá nhà
"Từng có lúc mình nghĩ sẽ mua được nhà trước tuổi 30. Nhưng càng đi làm, mình càng nhận ra việc sở hữu một căn nhà không chỉ phụ thuộc vào việc mình kiếm được bao nhiêu. Nó còn phụ thuộc vào tốc độ tăng giá của thị trường và khả năng duy trì thu nhập trong nhiều năm."
Đó là chia sẻ của Mỹ Anh, 25 tuổi, freelancer Gen Z đang làm trong lĩnh vực Content Marketing khi nói về kế hoạch tài chính của bản thân. Công việc mang lại cho cô sự linh hoạt và cơ hội tiếp cận nhiều dự án khác nhau, từ start-up đến doanh nghiệp lớn, nhưng đổi lại là thu nhập không ổn định và phải tự chịu trách nhiệm hoàn toàn với các quyết định tài chính của mình.
"Đây gần như là “đặc sản” của dân freelancer. Có tháng mình nhận được nhiều dự án nên thu nhập khá tốt, nhưng cũng có tháng khách hàng cắt giảm ngân sách hoặc dự án kết thúc cùng lúc thì thu nhập giảm đáng kể", Mỹ Anh chia sẻ. Vì vậy, thay vì lấy tháng có thu nhập cao nhất làm chuẩn, cô luôn lập kế hoạch tài chính dựa trên mức thu nhập trung bình, đồng thời ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng đủ để duy trì cuộc sống trong vài tháng nếu công việc chững lại.
Thực tế, áp lực tài chính đang trở thành mối quan tâm chung của thế hệ trẻ trên toàn cầu. Theo Deloitte Gen Z & Millennial Survey 2025, chi phí sinh hoạt tiếp tục là mối lo lớn nhất của Gen Z trong nhiều năm liên tiếp. Đáng chú ý, 48% Gen Z cho biết họ không cảm thấy an toàn về tài chính, trong khi nhiều người phải trì hoãn các kế hoạch lớn như mua nhà, kết hôn hoặc sinh con vì áp lực chi phí.
"Có một giai đoạn mình nhận ra nếu chỉ gửi tiết kiệm thì mình có cảm giác đang chạy chậm hơn mục tiêu mua nhà trước tuổi 30. Thu nhập vẫn tăng, nhưng giá nhà cũng tăng chóng mặt. Điều đó khiến mình bắt đầu suy nghĩ nhiều hơn về việc vừa tăng thu nhập từ nghề chính, vừa để tiền có thể tạo ra thêm giá trị thông qua đầu tư phù hợp."
Theo các chuyên gia tài chính, đây là tâm lý không hiếm gặp ở thế hệ trẻ. Khi các tài sản truyền thống như nhà ở ngày càng khó tiếp cận, nhiều người có xu hướng tìm đến các kênh đầu tư có khả năng sinh lời cao hơn để rút ngắn thời gian tích lũy. Một khảo sát do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) phối hợp cùng Robinhood Markets thực hiện trên hơn 13.000 người, tại 13 quốc gia cho thấy 30% Gen Z bắt đầu đầu tư ngay từ thời còn học đại học, cao gấp đôi Millennials (15%) và gấp sáu lần thế hệ Baby Boomers (5%).
Đáng chú ý, với nhiều người trẻ, tiền mã hóa là khoản đầu tư đầu tiên, thay vì cổ phiếu hay quỹ đầu tư như các thế hệ trước. Tuy nhiên, việc tiếp cận đầu tư sớm cũng đồng nghĩa với việc người trẻ dễ chịu tác động bởi tâm lý đám đông trên mạng xã hội.
"Mình xem YouTube, đọc Facebook rồi thấy rất nhiều người khoe lợi nhuận. Có thời điểm mình cũng bị FOMO và nghĩ “hay mình đang chậm hơn mọi người”. Nhưng sau vài lần tìm hiểu kỹ hơn thì mình nhận ra mạng xã hội thường chỉ cho mình thấy kết quả tốt nhất.", Mỹ Anh kể.
Theo TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, một trong những điểm yếu của thị trường tài chính cá nhân tại Việt Nam là mức độ hiểu biết về quản lý tài chính vẫn còn hạn chế. Ông cho rằng nhiều người chưa biết cách lập kế hoạch chi tiêu, quản lý nợ hay đầu tư một cách bền vững.
Trong khi đó, sự phát triển nhanh của các nền tảng số và sản phẩm FinTech khiến việc tiếp cận đầu tư trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Nếu thiếu kiến thức nền, nhà đầu tư rất dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông hoặc những lời mời gọi lợi nhuận cao.
Liệu AI có thể trở thành "người giữ phanh" của Gen Z?
Sau vài năm làm freelancer, Mỹ Anh cho biết điều thay đổi lớn nhất trong tư duy tài chính của cô không phải là tìm kiếm khoản đầu tư có lợi nhuận cao nhất, mà là học cách bảo vệ sự ổn định của bản thân. "Nếu hỏi mình cách đây vài năm thì chắc mình sẽ chọn danh mục đầu tư.
Nhưng bây giờ thì mình sẽ chọn khoản tiết kiệm trước. Freelancer sẽ có những lúc khách hàng thanh toán chậm hoặc vài tháng ít dự án. Khi đã có nền tảng đó rồi thì mình mới thấy đầu tư thực sự phát huy tác dụng, vì mình không phải đầu tư trong trạng thái lo lắng."
Chia sẻ này phản ánh một xu hướng đang được nhiều tổ chức tài chính quan tâm. Thay vì chỉ giúp khách hàng tìm kiếm lợi nhuận, các nền tảng FinTech đang chuyển sang hỗ trợ người dùng quản trị hành vi tài chính và rủi ro. Theo báo cáo The Longevity Dividend: The Business Case for Linking Health and Wealth của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), ngành tài chính đang bước vào giai đoạn chuyển đổi từ mô hình cung cấp sản phẩm sang mô hình "đồng hành suốt vòng đời".
Thực tế, AI cũng đang trở thành công cụ quen thuộc với thế hệ trẻ. Theo Deloitte Gen Z & Millennial Survey 2025, khoảng 57% Gen Z trên toàn cầu đã sử dụng các công cụ AI tạo sinh trong công việc, tăng mạnh so với năm trước. Trong đó, nhiều người cho biết AI giúp họ tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn.
Xu hướng này không chỉ dừng ở công việc mà còn lan sang lĩnh vực tài chính cá nhân. Khảo sát 2025 Homebuyer Insights Report của Bank of America cho thấy 31% người mua nhà thuộc Gen Z đã sử dụng AI trong quá trình tìm hiểu và lên kế hoạch mua nhà, từ tính toán khả năng chi trả, ước tính khoản vay cho tới so sánh giá bất động sản. Tuy nhiên, đa số người tham gia khảo sát cũng cho biết AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, còn quyết định cuối cùng vẫn cần sự cân nhắc của bản thân hoặc tư vấn từ chuyên gia.
Trong tương lai, AI được kỳ vọng sẽ phát hiện những hành vi đầu tư thiếu lý trí trước khi chúng trở thành quyết định tài chính. Thay vì đưa ra lời khuyên chung cho mọi người, các hệ thống AI có thể phân tích thu nhập, chi tiêu, dòng tiền và mục tiêu của từng cá nhân để đưa ra những cảnh báo hoặc gợi ý được cá nhân hóa.
Theo McKinsey, AI tạo sinh có thể mang lại từ 200 - 340 tỷ USD giá trị mỗi năm cho ngành ngân hàng toàn cầu. Trong đó, quản trị rủi ro và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng là hai lĩnh vực hưởng lợi lớn nhất.
Với Mỹ Anh, điều cô kỳ vọng ở AI cũng rất khác so với hình dung về một "cỗ máy kiếm tiền".
"Mình có theo dõi chi tiêu và dòng tiền vì làm freelancer phải tự quản lý tất cả, từ thu nhập, thuế đến các khoản chi cho công việc. Nếu có một ứng dụng không chỉ ghi lại mình đã tiêu gì mà còn phân tích được xu hướng chi tiêu hoặc nhắc mình khi mình đang đầu tư theo cảm xúc thì mình khá hứng thú. Đôi khi điều mình cần không phải là thêm thật nhiều thông tin, mà là một người nhắc mình cân nhắc kế hoạch tài chính trước khi “xuống tiền.”
Ở góc độ này, AI được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như một "người giữ phanh" hơn là một "người cầm lái". Thay vì đưa ra quyết định thay khách hàng, AI có thể phân tích dòng tiền, đối chiếu với mục tiêu tài chính, nhận diện các dấu hiệu đầu tư theo cảm xúc hoặc chi tiêu vượt kế hoạch để đưa ra cảnh báo kịp thời.
Đó cũng là điều mà cô cho rằng thế hệ mình đang thiếu. "Mình nghĩ Gen Z không thiếu thông tin, mà thiếu một hệ thống để biến thông tin thành hành động. Mỗi ngày mình lướt mạng đều thấy rất nhiều lời khuyên về tài chính. Người thì bảo nên tiết kiệm, người thì bảo phải đầu tư ngay, người khác lại khuyên khởi nghiệp. Nếu không có kiến thức nền thì rất dễ bị cuốn theo xu hướng.
Mình hy vọng trong tương lai AI sẽ đóng vai trò như một “cố vấn tài chính cá nhân”. Không phải để quyết định thay mình, mà giúp mình hiểu dòng tiền của chính mình, nhắc nhở khi chi tiêu vượt kế hoạch hoặc khi mình đang bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và FOMO. Mình nghĩ đó sẽ là một ứng dụng rất thiết thực, đặc biệt với những người làm nghề tự do như mình."
Trong bối cảnh giá nhà vẫn là mục tiêu dài hạn của nhiều người trẻ, đầu tư có lẽ sẽ tiếp tục là một phần tất yếu trong hành trình tích lũy tài sản. Tuy nhiên, thay vì tìm kiếm những "công thức làm giàu nhanh", điều Gen Z cần có thể là những công cụ giúp họ hiểu rõ hơn hoàn cảnh tài chính của chính mình, biết khi nào nên tiến lên và khi nào cần dừng lại. Nếu làm được điều đó, AI sẽ không thay thế nhà đầu tư, nhưng hoàn toàn có thể trở thành "người giữ phanh" đáng tin cậy trên hành trình hướng tới mục tiêu sở hữu ngôi nhà đầu tiên.
.png "Tài khoản Vietcombank đột ngột nhận được 40 triệu đồng, người đàn ông SN 1990 lập tức báo công an điều tra")
.png "Dragon Capital \"chạy\" khỏi PNJ, không còn là cổ đông lớn")
