Thưởng tới 11 tháng lương trong một năm và vẫn nghỉ việc. Một nhân viên đã rời đi, sau hơn một thập kỷ gắn bó.
Trong nhiều trường hợp, sự ổn định vẫn là thước đo của một môi trường “tốt”. Khi những nhân sự kỳ cựu - vốn nhận nhiều ưu đãi - rời đi, hoài nghi sẽ xuất hiện: điều gì đang xảy ra bên trong tổ chức đó?
Câu trả lời, theo Vua hồ tiêu Phan Minh Thông, không nằm ở những gì dễ thấy.
LƯƠNG CAO, MÔI TRƯỜNG TỐT VẪN CHƯA CHẮC GIỮ ĐƯỢC NGƯỜI
“Thực ra bạn ấy đi, vì muốn thay đổi môi trường”, ông Thông nói. Ở nhiều thời điểm, dịch chuyển nhân sự không mang nghĩa tiêu cực.
Tại Tập đoàn Phúc Sinh, một trong những doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam về cà phê, hồ tiêu, khoảng 70% nhân sự là những người đã gắn bó trên 10 năm. Nhưng giai đoạn 2023–2024 ghi nhận một làn sóng biến động đáng kể: nhiều nhân sự thâm niên 10–13 năm rời đi, song song với quá trình tuyển mới và tái cấu trúc.
Sau “cú sốc” Covid-19, thị trường toàn cầu biến động mạnh mẽ. Yêu cầu về chất lượng cao hơn, truy xuất nguồn gốc “gắt” hơn, chuỗi cung ứng, vận tải bị gián đoạn… Trong bối cảnh đó, cải cách không còn là lựa chọn.
“Những người cũ, họ đã thành công với lối cũ. Và điều đó, đôi khi lại là rào cản để chấp nhận cách làm mới”.
Va chạm là điều khó tránh. Khi cách làm mới chứng minh được hiệu quả, sự rút lui của cái cũ gần như tất yếu. Dù rõ ràng, những người ra đi từng đóng góp rất nhiều.
“Câu chuyện về bạn nhân viên nhận thưởng 11 tháng lương vẫn nghỉ việc năm ấy từng khiến tôi suy nghĩ”. Một người rời đi, có đồng nghĩa với việc họ không còn hạnh phúc? Doanh nghiệp “mất người”, có phải là thất bại?
“Đó là thất bại của họ hay là của chúng tôi?”, ông Thông đặt câu hỏi. Rồi cũng tự trả lời: “Không, đơn giản chỉ là một thử thách”. Bởi vì sau thay đổi, công ty phát triển tốt hơn. Và những người rời đi cũng tìm được con đường riêng.
Ở vị trí người đứng đầu, ông nhìn con số hơn 70% nhân sự gắn bó cả thập kỷ là điều đáng tự hào. Và nền tảng của nó chưa bao giờ là tinh thần giữ người bằng mọi giá. “Phúc Sinh trả lương tốt, môi trường tốt, cơ hội tốt… nhưng không có nghĩa sẽ giữ được người mãi”. Điều quan trọng hơn, theo ông, là khi ở lại, họ có phát triển, có hạnh phúc, có tự do? Để rồi khi rời đi, họ mang theo được gì? “Nếu họ trưởng thành ở đây và tiếp tục đi xa hơn, thì đó vẫn là thành công của doanh nghiệp”.
Trong vấn đề dịch chuyển nhân sự, tiền chưa bao giờ là câu trả lời cuối cùng. Người ta rời đi vì nhiều lý do: môi trường, mối quan hệ, hoặc đơn giản là nhu cầu thay đổi.
Có những thứ, dù quản trị tốt đến đâu, doanh nghiệp cũng không thể “cover hết”. Cuối cùng, họ giữ được hệ thống. Còn người lao động - luôn giữ quyền rời đi.
VĂN PHÒNG ĐẸP NHƯ TRIỂN LÃM, NHÀ HÀNG “XỊN” PHỤC VỤ ĂN TRƯA FREE
Với nhiều người, hạnh phúc trong công việc khá đơn giản: một công việc ổn định, lương hấp dẫn, môi trường không quá áp lực. Nhưng với một thế hệ khác, Gen Z, Gen Alpha, như vậy là chưa đủ. Họ muốn làm điều mình thích, được trải nghiệm, sẵn sàng cống hiến và cần sự ghi nhận minh bạch.
Cùng một công việc, có người thấy đủ, có người thì không bao giờ đủ. Ông Thông nhìn điều này khá thẳng: doanh nghiệp gần như không có cách nào đo được hạnh phúc, trừ khi chính người trong cuộc nói ra.
Không thể “thiết kế” hạnh phúc, ông chọn cách khác: tạo một môi trường có càng nhiều cơ hội để chạm tới nó càng tốt.
Ở Phúc Sinh, điều đó không chỉ nằm ở con số - lương cao, thưởng lớn (có năm lên tới 11 tháng lương), cơ hội đi nước ngoài, những chuyến kick-off, tiệc tất niên… Nhưng với ông, hạnh phúc không nằm ở chính sách. Nó nằm ở những khoảnh khắc.
“Sau một ngày căng thẳng, được ăn một bữa cơm đơn giản, nói chuyện thoải mái, thế cũng là hạnh phúc.” Và ông cố gắng đưa những khoảnh khắc đó vào nơi làm việc.
Trụ sở Phúc Sinh được thiết kế như một không gian nghệ thuật, với nhiều bức tranh giá trị. Khách hàng từ Hà Lan, Trung Đông… đến đều bất ngờ. “Những lúc đó, tôi thấy nhân viên của mình rất tự hào.” Không ít đối tác sau khi về nước còn mua tranh của các họa sĩ Việt Nam treo trong văn phòng. “Văn phòng đẹp ở Phúc Sinh, vì thế có thêm những phiên bản ở những nơi rất xa,” ông nói.
Ông tin rằng, có thể không nhận ra ngay, nhưng làm việc lâu trong một môi trường đẹp, con người sẽ dần yêu cái đẹp, và thấy dễ chịu hơn.
Hay như bữa trưa, một chuyện nhỏ nhưng là “nỗi đau” mỗi ngày của dân văn phòng: ăn gì, ở đâu, với ai. Ở Phúc Sinh, câu hỏi đó gần như không còn. Nhà hàng nằm ngay trong văn phòng, bữa trưa miễn phí, thực đơn thay đổi mỗi ngày, cà phê sẵn. Những thứ rất nhỏ như vậy, theo ông, lại tạo ra cảm giác thoải mái rất lớn. Và khi một môi trường có đủ nhiều “khoảnh khắc nhỏ”, sự gắn bó đến một cách tự nhiên.
Bởi cuối cùng, người ta có thể đến vì lương. Nhưng nếu một năm nhận gần gấp đôi thu nhập mà vẫn rời đi, thì vấn đề không phải nằm ở tiền.
THỂ THAO LÀ BẮT BUỘC, TÔN TRỌNG SỰ KHÁC BIỆT
Ông Thông sinh năm 1975, thuộc thế hệ chứng kiến rõ nhất sự chuyển mình của nền kinh tế: từ khép kín sang mở cửa, từ thiếu thốn sang cơ hội. Vì thế, họ mang theo một nhịp sống rất khác: làm việc với cường độ cao, và coi công việc là một phần ý nghĩa của cuộc sống.
Bây giờ nhiều người nói về tự do tài chính, nghỉ hưu sớm. Có người 40 tuổi đã dừng lại. Nhưng thế hệ của tôi thì vẫn làm việc.”
Để duy trì cường độ đó ở lứa tuổi 50, theo ông, chỉ có một cách: phải có sức khỏe.
Phúc Sinh hoạt động trong nông nghiệp, từ sản xuất đến xuất khẩu, với khách hàng trải dài nhiều múi giờ. Áp lực không nằm trong giờ hành chính, mà kéo dài xuyên đêm. “Sức khoẻ là bắt buộc nếu muốn theo kịp. Tôi từng làm hơn 20 tiếng mỗi ngày. Không tập thể thao thì chắc chắn không chịu được.”
Vì thế, thể thao ở Phúc Sinh là một phần của công việc: văn phòng có phòng gym, nhân viên đều chơi ít nhất một môn: cầu lông, pickleball, chạy bộ.
Nhưng với ông, thể thao không chỉ để giữ thể lực. “Chạy 30 phút thôi là khác. Những cơn giận, những căng thẳng… giảm đi rất nhiều.” Không đủ sức khỏe, không chỉ khó làm việc - mà cũng khó hạnh phúc.
Nhưng nếu thể thao là thứ “bắt buộc”, thì cách mỗi người sống lại là điều ông không áp đặt. Ông nhìn thấy rõ sự thay đổi của xã hội: ngày càng nhiều người trẻ chọn sống khác - kết hôn muộn, không sinh con, thậm chí không kết hôn. Ở nhiều đối tác nước ngoài, đó đã là điều bình thường. “Có nơi tôi làm việc, một nửa không lập gia đình. Nhưng họ vẫn sống rất thoải mái.”
Ngay tại Phúc Sinh, tỷ lệ phụ nữ độc thân sau 35 tuổi cũng tăng lên. Không phán xét, ông coi đó là hệ quả tự nhiên của một xã hội có nhiều lựa chọn hơn. “Thế hệ chúng tôi có nhiều ràng buộc. Còn bây giờ, các bạn có nền tảng tốt hơn, có nơi để quay về. Nên họ sẵn sàng dừng lại khi không còn hạnh phúc.”
Theo ông, mỗi lựa chọn đều có cái giá phải trả tương xứng. Điều đó đặc biệt rõ ở thế hệ nhân sự trẻ mà ông đang làm việc cùng. Thay vì định nghĩa lại họ, ông chọn cách thích nghi. “Mình phải tạo ra môi trường phù hợp, chứ không thể bắt họ giống thế hệ trước.”
Vai trò của người đứng đầu vì thế cũng thay đổi. Những năm đầu, ông là “thùng rác”, lắng nghe mọi vấn đề của nhân viên. Nhưng khi tổ chức lớn dần, vai trò đó được chia sẻ. “Bây giờ các bạn tự xử lý rất tốt. Tôi chỉ định hướng chung.”
Một tổ chức trưởng thành, theo ông, không phải là nơi không có vấn đề, mà là khi mọi người đủ trưởng thành để tự giải quyết những rắc rối của mình.
Trong một thế giới nhiều biến động, thứ ổn định hiếm hoi không phải là một công việc ít thay đổi, hay một tổ chức không xảy ra biến động nhân sự.“Bởi vì một người rời đi không phải là thất bại. Nhưng gữ lại một người không còn muốn ở lại thì mới là vấn đề”, ông Thông kết luận.
