Thách thức giải ngân vốn đầu tư công

Năm 2026, quy mô đầu tư công lớn nhất từ trước tới nay với tổng kế hoạch vốn lên tới 1,08 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy vẫn còn không ít nút thắt ảnh hưởng tới khả năng đưa dòng vốn này vào nền kinh tế.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính đến hết tháng 5/2026, các bộ, ngành và địa phương đã phân bổ chi tiết hơn 1,004 triệu tỷ đồng cho các chương trình, nhiệm vụ và dự án. Sau khi loại trừ phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng thêm, số vốn đã được phân bổ đạt khoảng 990.711 tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Hiện vẫn còn khoảng 22.732 tỷ đồng của 12 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương chưa được phân bổ chi tiết, chiếm 2,2% kế hoạch vốn. Theo Bộ Tài chính, phần vốn này chủ yếu thuộc các dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư hoặc chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện bố trí vốn theo quy định.

Về tiến độ giải ngân, lũy kế đến ngày 31/5/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt hơn 219.358 tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 19,4%, còn vốn ngân sách địa phương đạt 22,9%.

So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân gần tương đương nhưng giá trị tuyệt đối tăng thêm hơn 34.800 tỷ đồng. Điều này cho thấy dòng vốn đầu tư công vẫn đang được triển khai với quy mô lớn hơn và tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.

Cần đánh giá khả năng hấp thụ vốn đầu tư công vào nền kinh tế

Theo các chuyên gia, bên cạnh tỷ lệ giải ngân, khi quy mô vốn đã vượt mốc một triệu tỷ đồng, vấn đề quan trọng hơn là cần đánh giá khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng của BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, đầu tư công tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế trong bối cảnh hoạt động xuất khẩu và đầu tư toàn cầu còn đối mặt nhiều rủi ro.

Song, theo ông Lực, việc giải ngân cần đi đôi với nâng cao hiệu quả đầu tư, bảo đảm nguồn vốn được đưa vào các dự án có khả năng tạo động lực phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.

PGS.TS. Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng giá trị lớn nhất của đầu tư công không chỉ nằm ở quy mô vốn giải ngân mà ở khả năng khơi thông nguồn lực xã hội. Các dự án hạ tầng chiến lược nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo động lực thu hút đầu tư tư nhân, mở rộng không gian phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thực tế cho thấy, khi nguồn vốn đầu tư công liên tục được mở rộng, điểm nghẽn không còn chủ yếu nằm ở việc bố trí vốn mà chuyển sang chất lượng chuẩn bị dự án và năng lực tổ chức thực hiện. Nếu hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện, mặt bằng chưa sẵn sàng hoặc năng lực thi công không đáp ứng yêu cầu, việc bổ sung thêm nguồn lực cũng khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Bộ Tài chính và những đề xuất tháo gỡ nút thắt thực thi

Theo báo cáo số 408/BC-BTC của Bộ Tài chính, các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu xây dựng, công tác chuẩn bị đầu tư và năng lực triển khai dự án vẫn là những yếu tố chính ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.

Trong đó, giải phóng mặt bằng tiếp tục là rào cản lớn nhất đối với nhiều dự án. Việc xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số địa phương còn kéo dài, khiến tiến độ bàn giao mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu thi công.

Nguồn cung vật liệu xây dựng cũng là vấn đề được nhiều địa phương phản ánh. Nhu cầu triển khai đồng loạt các dự án hạ tầng quy mô lớn trong khi nguồn cung tại một số khu vực chưa đáp ứng kịp đã làm gia tăng áp lực về giá và tiến độ thi công. Biến động giá vật liệu còn khiến nhiều chủ đầu tư phải rà soát, điều chỉnh dự toán hoặc hợp đồng xây dựng.

Bên cạnh đó, những tháng đầu năm thường là giai đoạn các chủ đầu tư tập trung hoàn thiện hồ sơ thiết kế, thẩm định dự toán và lựa chọn nhà thầu. Do đó, khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa nhiều, ảnh hưởng đến kết quả giải ngân chung.

Ngoài các yếu tố khách quan, năng lực của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn là vấn đề được nhắc tới. Một số đơn vị chưa chủ động xử lý vướng mắc hoặc chưa theo sát tiến độ thực hiện dự án, làm ảnh hưởng tới hiệu quả triển khai nguồn vốn.

Để thúc đẩy tiến độ giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai các nhiệm vụ, giải pháp đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo. Trọng tâm là đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, chủ động bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng, nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư và xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh.

Cùng với đó, việc ứng dụng dữ liệu số và bộ công cụ KPI theo dõi giải ngân đang được đẩy mạnh nhằm tăng tính minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý và sớm nhận diện các dự án chậm tiến độ để có biện pháp xử lý phù hợp.