"Siêu tỉnh" của VN có “rừng vàng, biển bạc” muốn xây trung tâm đấu giá sản vật gần tỷ USD đầu tiên ở ĐNÁ

Thông tin về dự án được chia sẻ tại buổi làm việc của UBND tỉnh Gia Lai với đoàn công tác Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, ngày 13/5. UBND tỉnh đã kiến nghị nhiều nội dung quan trọng nhằm phát triển kinh tế biển và nông nghiệp bền vững.

Lãnh đạo UBND tỉnh Gia Lai đề xuất đầu tư dự án cảng cá thông minh Tam Quan gắn với trung tâm logistics thủy sản và đặc biệt là trung tâm đấu giá cá ngừ đại dương. Đây là mô hình đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á.

Cụ thể, theo ông Nguyễn Tuấn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Gia Lai, địa phương đã phê duyệt đề án phát triển thủy sản bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2050. Trong đó, trọng tâm của đề án là tái cấu trúc hệ thống cảng cá, từng bước di dời tàu cá từ Quy Nhơn và đầm Đề Gi về khu vực phía Bắc, cùng với đầu tư mở rộng cảng cá Tam Quan theo hướng hiện đại.

Đề án hướng đến hình thành cảng cá thông minh tích hợp khu neo đậu tránh trú bão cấp vùng, trung tâm logistics, hệ thống phân loại – truy xuất nguồn gốc và sàn đấu giá cá ngừ. Việc này góp phần kiểm soát hoạt động khai thác, chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) và nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm.

Đáng chú ý, theo đề án này, tỉnh Gia Lai sẽ nghiên cứu mô hình đấu giá thủy sản điện tử của Nhật Bản và châu Âu để triển khai chợ đấu giá cá ngừ tại cảng cá thông minh. Điều này nhằm minh bạch giá bán, hạn chế ép giá và nâng giá trị xuất khẩu.

Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành trung tâm đấu giá cá ngừ

Nhiều tàu cá ở Gia Lai trúng đậm cá ngừ đại dương trong thời gian gần đây. Ảnh: NLĐ

Đồng thời, tỉnh Gia Lai cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành trung tâm đấu giá, phân loại cá ngừ đạt chuẩn xuất khẩu; và nâng tỷ lệ cá ngừ đạt tiêu chuẩn xuất khẩu lên 30 - 35%, đạt 50 - 60% vào năm 2050.

Dự án trên được định hướng tích hợp trung tâm logistics thủy sản, đấu giá cá ngừ đại dương đầu tiên tại Đông Nam Á, truy xuất nguồn gốc và phân loại phục vụ xuất khẩu.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng dự kiến di dời, sắp xếp tàu cá từ cảng Quy Nhơn và đầm Đề Gi về khu vực phía bắc tỉnh (phường Hoài Nhơn Bắc), mở rộng cảng cá Tam Quan thành cảng cá thông minh gắn với khu neo đậu tránh trú bão cấp vùng.

Tỉnh Gia Lai còn kiến nghị điều chỉnh quy hoạch, đưa ra khỏi danh mục 4 cảng cá gồm Quy Nhơn, Đề Gi, Vĩnh Lợi và Tân Phụng, nhằm tập trung nguồn lực phát triển Tam Quan thành cảng cá trung tâm cấp vùng. Đồng thời, tỉnh bổ sung quy hoạch mở rộng cảng cá Tam Quan, nâng công suất từ 40.000 tấn lên 130.000 tấn thủy sản mỗi năm. Khu neo đậu tránh trú bão dự kiến tăng sức chứa từ 1.200 lên 3.600 tàu cá.

Tổng vốn đầu tư dự án này là khoảng 3.300 tỷ đồng. Trong đó, tỉnh Gia Lai đề xuất ngân sách Trung ương hỗ trợ 2.000 tỷ đồng.

Cá ngừ là một trong những mặt hàng tiềm năng của Việt Nam. Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ trong năm 2025 đạt 924 triệu USD, giảm 7% so với năm 2024. Tính trong 3 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của nước ta đạt 208 triệu USD, giảm 4% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, bức tranh xuất khẩu cá ngừ đang có sự phân hóa rõ giữa các thị trường. Cụ thể, Mỹ và EU vẫn nhiều khó khăn, trong khi Nga, Trung Đông, Ai Cập, Philippines hay Mexico tiếp tục là những điểm sáng tăng trưởng.

Sau khi sáp nhập với Bình Định vào tháng 7/2025, tỉnh Gia Lai mới trở thành một "siêu tỉnh" có diện tích hơn 21.500 km² (lớn thứ 2 cả nước). Tỉnh Gia Lai sở hữu lợi thế "rừng vàng, biển bạc" độc đáo kết hợp đại ngàn Tây Nguyên và biển xanh duyên hải. Đây cũng là nơi đang định vị trở thành tâm điểm du lịch và đầu tư chiến lược.