Ông Froilan Dilag lo lắng về vụ lúa năm nay.
Mùa gieo trồng sắp đến ở Botolan, một thị trấn nông nghiệp của Philippines nằm cách Manila 200 km về phía tây bắc. Thông thường, mưa theo mùa bắt đầu vào cuối tháng 5, nhưng cho đến nay thời tiết vẫn khá khô hạn, một tín hiệu đáng ngại đối với những người trồng lúa vốn phụ thuộc nhiều vào nước mưa để tưới tiêu cho ruộng đồng.
Đợt hạn hán mà Botolan đang trải qua có thể chỉ là sự khởi đầu. Các dự báo về sự trở lại của El Nino, hiện tượng thời tiết tái diễn ở Thái Bình Dương nổi tiếng với việc gây ra hạn hán và cháy rừng ở nhiều vùng của Nam - Đông Nam Á và Australia, đang ngày càng trở nên chắc chắn hơn. Trong lần xuất hiện cuối cùng của El Nino vào năm 2023-2024, Dilag cho biết, "đất đai khô nứt nẻ".
"Tôi e rằng chúng ta sẽ lại chứng kiến điều đó lặp lại trong năm nay", ông nói. "Vì El Nino, có lẽ chỉ thu hoạch được 50% sản lượng đã gieo trồng".
Nỗi lo lắng đang gia tăng trong giới nông dân từ Ấn Độ đến Australia. Một số nhà khí tượng học cảnh báo rằng điều kiện đang chín muồi cho một hiện tượng siêu El Nino chưa từng thấy trong 150 năm qua.
Siêu El Nino
Diễn ra vào thời điểm nông dân trong khu vực đang phải vật lộn với tình trạng thiếu phân bón do chiến tranh Mỹ-Iran, El Nino khô nóng "kiểu Godzilla" có thể gây thiệt hại nặng nề cho nhiều loại cây trồng.
Nhiệt độ đại dương tăng cao cũng có thể ảnh hưởng đến quần thể cá, giết chết hoặc khiến các loài cá lớn rời khỏi khu vực sinh sống thường ngày của chúng , từ đó giáng một đòn mạnh vào ngư dân vốn đã phải gánh chịu chi phí nhiên liệu tăng cao khiến việc ra khơi trở nên khó khăn . Người tiêu dùng châu Á, vốn đã phải đối mặt với lạm phát gia tăng, sẽ phải mua thực phẩm với giá cao hơn.
Hạn hán và cháy rừng cũng sẽ gây hại tới chất lượng không khí và cơ sở hạ tầng, mạng lưới giao thông và du lịch của khu vực. Các nhà máy thủy điện, trung tâm dữ liệu và nhà máy phụ thuộc vào nguồn cung cấp nước ổn định cũng có thể bị đe dọa.
"Các mô hình dự báo cho thấy nhiệt độ có thể tăng hơn 2 độ ở vùng Thái Bình Dương", Andrea Taschetto, phó giáo sư nghiên cứu về hiện tượng El Nino tại Trung tâm Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu thuộc Đại học New South Wales ở Sydney, cho biết.
Các nhà khoa học định nghĩa hiện tượng El Nino cấp độ cao nhất là khi nhiệt độ bề mặt duy trì ở mức cao hơn 2 độ so với mức trung bình của Thái Bình Dương. Đây là mốc đã đạt được 4 lần trong 50 năm qua.
Tính đến ngày 14/5, Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA) ước tính khả năng hình thành hiện tượng El Nino trong giai đoạn tháng 5-7 là 82% và khả năng đạt mức "mạnh" hoặc "cực mạnh" vào tháng 9 là 57%.
"Khả năng gia tăng các đợt nắng nóng vào tháng 6/2026 có thể gây ra những tác động đáng kể đến sức khỏe cộng đồng, nguồn cung cấp nước, tiêu thụ điện năng và các dịch vụ thiết yếu", Cục Khí tượng Ấn Độ cho biết trong bản cập nhật dự báo hàng tháng ngày 29/5.
Nghiên cứu gần đây cho thấy tổng thiệt hại của từng sự kiện El Nino riêng lẻ lên tới hàng nghìn tỷ đô la.
Xem xét lại tác động lâu dài của các hiện tượng El Nino trước đây, một nghiên cứu của nhà nghiên cứu Yi Liu thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông và các học giả khác đã ước tính tổng thiệt hại kinh tế của El Nino năm 1997-98 lên tới 2,1 nghìn tỷ USD. Năm 2023, các học giả về khí hậu người Mỹ Christopher W. Callahan và Justin S. Mankin đã đưa ra con số 5,7 nghìn tỷ USD.
Bên cạnh hiện tượng nóng lên toàn cầu, tác động gây khô hạn của El Nino năm nay ở Đông Nam Á và Australia cũng có thể trầm trọng thêm bởi hiện tượng Lưỡng cực Ấn Độ Dương "tích cực", một hình thái thời tiết riêng biệt nhưng cũng tái diễn tương tự. Trong bản cập nhật mới nhất, Cục Khí tượng Ấn Độ cho biết "điều kiện IOD trung tính" có khả năng tiếp tục ít nhất đến tháng 9.
Ảnh hưởng của thời tiết có thể mạnh nhất ở Indonesia, Malaysia và Philippines vì 3 quốc gia này, cùng với Singapore và Brunei, nằm trong khu vực mà tác động gây khô và làm ấm riêng biệt của El Nino thường chồng chéo lên nhau.
Nhà nông gặp 'hạn'
Trước tình hình bất ổn và thời tiết thất thường gần đây, nông dân Malaysia đang hoãn trồng vụ lúa tiếp theo từ 1-2 tháng với hy vọng điều kiện sẽ ổn định hơn, theo lời ông Abdul Rashid Yob, chủ tịch của Pesawah, một nhóm vận động cho người trồng lúa.
"Thời tiết không ổn định", Rashid nói, lưu ý rằng một số hồ chứa lớn của Malaysia hiện chỉ còn dưới 10% dung tích. "Nếu không có sự hỗ trợ từ nước đập, chắc chắn sẽ có vấn đề đối với mùa màng".
Nước từ hồ chứa thậm chí không phải là một lựa chọn đối với hàng triệu nông dân ở Ấn Độ, nơi 45% diện tích canh tác chỉ được tưới tiêu bằng nước mưa, chủ yếu là gió mùa. Trong dự báo cập nhật mới nhất, Cục Khí tượng Ấn Độ dự báo lượng mưa gió mùa từ tháng 6-9 sẽ thấp hơn 10% so với mức bình thường .
Do đó, theo Vijay Jawandhia, một nhà hoạt động trong khu vực, nông dân ở bang Maharashtra đang cân nhắc xem nên trồng đậu nành hay bông. Bông có thể chịu được tốt hơn, nhưng tốc độ sinh trưởng chậm sẽ làm mất đi cơ hội trồng vụ khác vào cuối năm.
Tuy nhiên, nắng nóng có thể gây hại cho bất kỳ loại cây trồng nào.
"Trong một số năm El Nino, lượng mưa đôi khi không quá thiếu do các yếu tố như Lưỡng cực Ấn Độ Dương", ông Pranjul Bhandari, chuyên gia kinh tế trưởng của HSBC tại Ấn Độ, cho biết. "Nhưng nhiệt độ tăng lên. Và hiện nay, nhiệt độ đang vượt qua ngưỡng ảnh hưởng không chỉ đến các loại thực phẩm dễ hư hỏng như rau củ, mà còn cả các loại cây trồng dài ngày như ngũ cốc, đậu, hạt có dầu và gần đây nhất là cả protein động vật như trứng và thịt".
Trong đợt El Nino năm 2015, toàn Ấn Độ nhận được lượng mưa ít hơn 14% so với bình thường, nhưng mức thiếu hụt lên tới 40% ở một số vùng của Maharashtra. Năm đó, hơn 4.000 nông dân ở bang này đã tự tử.
Nông dân Malaysia cũng chịu tổn thất nặng nề về mùa màng lúa và cọ dầu trong đợt El Nino năm 2015. Bang Johor, vùng sản xuất nông nghiệp hàng đầu của đất nước, đã buộc phải phân phối nước theo định mức.
Ông Rashid của Pesawah cảnh báo rằng hiện tượng El Nino sắp tới có thể còn tồi tệ hơn đối với nông dân, đặc biệt là người trồng lúa. "Trước đây, chúng ta từng trải qua hạn hán, nhưng nó không đi kèm với chi phí tăng cao như hiện nay", ông nói.
Người trồng lúa ở Malaysia đang gặp khó khăn đặc biệt vì chính phủ ấn định giá thu mua lúa của họ. "Chúng tôi trồng lúa, nhưng không thể tự quyết định giá cả", Rashid nói. "Chính phủ ấn định giá, trong khi chi phí của chúng tôi ngày càng tăng".
Ở cả Malaysia và Indonesia, nông dân thường tháo khô đất than bùn để trồng cây cọ dầu. Họ thường sử dụng lửa để đẩy nhanh quá trình làm khô và dọn sạch đất. Điều này có thể gây ra thảm họa trong thời kỳ El Nino, khi đất than bùn khô cạn thậm chí có thể tự bốc cháy và lửa có thể lan xuống lòng đất. Năm 2023, Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia Indonesia đã ghi nhận 2.051 vụ cháy ở vùng nông thôn.
Năm 2015, các vụ cháy rừng ở Indonesia đã tạo ra lớp khói mù dày đặc lan rộng khắp Đông Nam Á và cả các khu vực khác. Một nghiên cứu của các nhà khoa học từ Đại học Harvard và Columbia đã ước tính rằng hơn 100.000 người Đông Nam Á đã chết sớm do ô nhiễm từ các vụ cháy rừng năm đó.
Thích ứng
Mặc dù hiện tượng El Nino năm nay có thể nghiêm trọng hơn năm 2015, châu Á cũng đang nỗ lực cải thiện khả năng bảo vệ sản xuất nông nghiệp.
Ông Arthur Joseph Kurup, Bộ trưởng Tài nguyên thiên nhiên và Phát triển bền vững môi trường của Malaysia, cho biết chính phủ đang chuẩn bị các biện pháp như quản lý nhu cầu và hệ thống phân phối nước theo định mức.
Theo Bộ trưởng Lâm nghiệp Raja Juli Antoni, Indonesia cũng đang theo dõi sát sao mực nước ngầm, đặc biệt là xung quanh các vùng đất than bùn. Nếu mực nước giảm xuống dưới mức báo động, chính quyền sẽ thực hiện các biện pháp như đóng kênh mương và gieo mây để tạo mưa.
Ấn Độ cũng đã thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu tác động của El Nino. Nhiều nông dân đã được tiếp cận với nước máy. Theo Subash Pillai, nhà khoa học vật lý nông nghiệp chính tại Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Ấn Độ ở New Delhi, các giống cây trồng chịu được biến đổi khí hậu cũng đã được áp dụng rộng rãi.
Theo Nikkei Asia
.png "Máy bay tiếp đất bằng bụng, nổ tung sau 17 giây, 179 người trong khoang thiệt mạng, trở thành thảm kịch hàng không nghiêm trọng nhất lịch sử đất nước")
