Sau Trung Quốc, đến lượt Nga siết xuất khẩu mặt hàng nuôi sống thế giới, làm rung chuyển thị trường lương thực toàn cầu

Chính phủ Nga vừa quyết định tạm dừng xuất khẩu amoni nitrat trong vòng một tháng, từ ngày 21/3 đến 21/4, nhằm ưu tiên nguồn cung cho thị trường nội địa trong giai đoạn cao điểm gieo trồng mùa xuân. Thông tin được hãng TASS dẫn lại từ thông báo chính thức của Bộ Nông nghiệp Nga. Các lô hàng theo thỏa thuận liên chính phủ vẫn được miễn trừ khỏi quy định này.

Theo phía Nga, việc tạm ngừng xuất khẩu nhằm đảm bảo nguồn cung phân bón không bị gián đoạn khi nhu cầu trong nước tăng cao, đồng thời ứng phó với xu hướng gia tăng nhu cầu từ thị trường quốc tế. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh thị trường phân bón toàn cầu đang chịu áp lực lớn do những gián đoạn nguồn cung liên quan đến căng thẳng tại Trung Đông.

Một trong những yếu tố then chốt là tình trạng gián đoạn tại Eo biển Hormuz – tuyến vận tải quan trọng kết nối Vịnh Ba Tư với các thị trường quốc tế. Đây là khu vực trung chuyển khoảng 1/3 lượng giao dịch phân bón toàn cầu, và việc lưu thông bị ảnh hưởng đã làm gia tăng lo ngại về nguồn cung. Bên cạnh đó, Trung Quốc – nhà sản xuất phân bón lớn nhất thế giới – cũng đang áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu, càng khiến thị trường thêm căng thẳng.

Áp lực nguồn cung trở nên rõ rệt hơn khi nông dân tại Bắc bán cầu bước vào mùa gieo trồng, thời điểm nhu cầu phân bón thường tăng mạnh. Việc thiếu hụt có thể khiến chi phí sản xuất nông nghiệp gia tăng, kéo theo nguy cơ giá lương thực leo thang trong thời gian tới.

Nga hiện là nhà sản xuất phân bón lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 20% thương mại toàn cầu. Trong năm 2025, nước này sản xuất gần 29 triệu tấn phân bón nitơ và đã áp dụng hạn ngạch xuất khẩu khoảng 10,6 triệu tấn cho giai đoạn từ cuối năm 2025 đến tháng 5/2026. Riêng với amoni nitrat, hạn ngạch xuất khẩu cho giai đoạn này vào khoảng 2,6 triệu tấn.

Tuy nhiên, năng lực sản xuất của Nga cũng đang chịu tác động từ xung đột tại Ukraine. Một số nhà máy phân bón trở thành mục tiêu tấn công, trong đó có cơ sở của Dorogobuzh PJSC với công suất khoảng 2 triệu tấn mỗi năm, bị hư hại sau sự cố hồi cuối tháng 2 và dự kiến phải ngừng hoạt động đến tháng 5.

Theo ước tính của các chuyên gia, Nga hiện chiếm khoảng 25% sản lượng và tới 40% thương mại amoni nitrat toàn cầu. Việc tạm dừng xuất khẩu trong một tháng có thể khiến thị trường thiếu hụt khoảng 250.000 tấn, tương đương giá trị hơn 100 triệu USD theo mức giá hiện hành. Brazil hiện là khách hàng lớn nhất của Nga đối với mặt hàng này.

Bà Nina Adamova thuộc Trung tâm Chính sách Môi trường của Gazprombank cũng chỉ ra rằng, do Nga chiếm thị phần lớn trên thị trường amoni nitrat toàn cầu, lệnh cấm này sẽ tiếp tục đẩy giá loại phân bón nitơ này, và có thể cả các loại phân bón nitơ khác, lên cao hơn nữa trên thị trường Mỹ và châu Âu. Bà cũng lưu ý rằng quy định mới có thể ảnh hưởng đến người mua ở châu Á.

Theo MMI, giá amoni nitrat và các loại phân bón nitơ khác đã tăng nhanh trong những tuần gần đây do xung đột ở Trung Đông. Giá amoni nitrat FOB Baltic đã tăng 2% lên mức 390-440 USD/tấn trong tuần từ ngày 12-19/3.