Nhà giao dịch dầu mỏ vật lộn với “tam giác” địa chính trị và nỗi lo dư cung khó nắm bắt

Dầu Brent mở đầu năm ở mức 61 USD/thùng, trước khi rơi xuống dưới 60 USD sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gây chấn động thế giới bằng việc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Đà giảm này phản ánh kỳ vọng rằng Washington sẽ nhanh chóng khôi phục sản lượng và xuất khẩu dầu của Venezuela, quốc gia đang sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, khi các thông tin chi tiết về kế hoạch của Mỹ chỉ được hé lộ nhỏ giọt, tâm lý bi quan trên thị trường dầu phần nào dịu lại.

Tiếp đó là các cuộc biểu tình tại Iran cùng những lời đe dọa can thiệp của ông Trump nhằm ủng hộ người biểu tình trước một cuộc đàn áp đẫm máu. Diễn biến này đã góp phần đẩy giá dầu tăng 9% chỉ trong một tuần, lên trên 66 USD/thùng.

Dù việc thay đổi chế độ ở Tehran, nếu xảy ra, cuối cùng có thể khiến nhiều dầu hơn được đưa ra thị trường mở, nhưng rủi ro trước mắt lại là nguy cơ gián đoạn nguồn cung trong một môi trường vốn đã rất bất ổn và khó lường.

Căng thẳng ở Trung Đông và các khu vực khác càng gia tăng khi máy bay không người lái tấn công 2 tàu chở dầu ở Biển Đen hôm thứ Ba, trong đó có một tàu do tập đoàn năng lượng Mỹ Chevron thuê, khi các tàu này tiếp cận một cảng ven biển của Nga, nơi xử lý phần lớn dầu thô xuất khẩu của Kazakhstan. Danh tính thủ phạm hiện vẫn chưa được xác nhận.

Các cuộc tấn công nhằm vào tàu do phương Tây vận hành diễn ra ngay sau khi Mỹ bắt giữ một tàu treo cờ Nga trên Đại Tây Dương vào tuần trước, làm gia tăng nguy cơ nhiều nguồn cung dầu khác bị cuốn vào xung đột.

Quy mô những nguồn cung này là rất lớn. Tổng lượng dầu xuất khẩu từ Venezuela, Iran và khu vực Biển Đen trong năm 2025 đạt 4,6 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 4,5% nguồn cung toàn cầu. Dù trong những năm gần đây, thị trường năng lượng có xu hướng phản ứng chậm hơn với rủi ro địa chính trị, đây là con số mà giới giao dịch không thể làm ngơ.

Quay lại Hormuz

Trong số tất cả các rủi ro địa chính trị hiện nay, lớn nhất vẫn là Iran, cụ thể là khả năng xung đột đe dọa dòng chảy qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp gần Iran, nơi gần 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu được vận chuyển qua.

Tuy vậy, Tehran khó có khả năng lựa chọn “phương án hạt nhân” này, bởi làm vậy sẽ tự cắt đứt xuất khẩu dầu của chính mình và gần như chắc chắn kích hoạt phản ứng nhanh từ Mỹ cùng các quốc gia trong khu vực. Đây nhiều khả năng cũng là phép tính của chính quyền Iran trong cuộc chiến Israel - Iran kéo dài 12 ngày hồi năm ngoái.

Dẫu vậy, Iran vẫn còn những lựa chọn khác, chẳng hạn như nhắm vào các đồng minh khu vực của Mỹ. Cuộc tấn công của Tehran vào một căn cứ Mỹ tại Qatar hồi tháng 6 từng không gây nhiều tác động và thậm chí khiến giá dầu giảm, nhưng nếu kịch bản này lặp lại vào thời điểm hiện tại, tác động lên thị trường có thể rất khác.

Cần nhớ rằng vào năm 2019, một vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã làm tê liệt cơ sở xử lý Abqaiq của Saudi Arabia, khiến khoảng 5% nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn trong nhiều tuần và gây ra cú sốc giá mạnh.

Có thể bỏ qua nỗi lo dư cung?

Dù mức tăng 9% trong tuần qua là đáng chú ý, giá dầu thô vẫn nằm trong biên độ khá hẹp mà nó đã duy trì suốt nhiều tháng. Vậy tại sao làn sóng căng thẳng địa chính trị đầu năm 2026 lại không tạo ra một cú bứt phá mạnh mẽ hơn?

Nguyên nhân chính là bởi những căng thẳng này xuất hiện đúng vào thời điểm nguồn cung dầu toàn cầu được dự báo sẽ tăng mạnh, có nguy cơ vượt xa nhu cầu trong những năm tới. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo lượng tồn kho toàn cầu sẽ tăng trung bình 2,8 triệu thùng/ngày trong năm 2026.

Thực tế, khối lượng dầu đang được vận chuyển trên các tàu chở dầu đã tăng đáng kể trong những tháng gần đây, lên khoảng 1,3 tỷ thùng, mức cao nhất kể từ giữa năm 2020, thời điểm nhu cầu toàn cầu sụp đổ vì các lệnh phong tỏa COVID-19, theo công ty phân tích Kpler. Lượng “dầu trên biển” thường tăng khi nguồn cung vượt quá nhu cầu.

Dĩ nhiên, khoảng 1/4 trong số này hiện đến từ Iran, Nga và Venezuela, tức là các nguồn cung bị trừng phạt và thường mất nhiều thời gian hơn để tìm được người mua.

Tuy vậy, con số này vẫn ở mức cao, và đã xuất hiện những dấu hiệu ban đầu cho thấy tồn kho dầu thô và sản phẩm dầu trên đất liền đang gia tăng.

Bức tranh càng trở nên phức tạp khi đường cong giá dầu lại cho thấy giới giao dịch không kỳ vọng vào một đợt tích trữ lớn. Giá dầu Brent giao ngay trong những tuần gần đây đã chuyển sang trạng thái “backwardation”, tức là giá giao ngay cao hơn giá của các hợp đồng giao vào cuối năm 2026.

Để việc lưu trữ có lãi, giá giao ngay cần thấp hơn giá tương lai, một cấu trúc được gọi là “contango”.

Sự lệch pha giữa thị trường vật chất và đường cong giá có thể phản ánh việc thiếu minh bạch kéo dài xung quanh “đội tàu bóng tối” chuyên vận chuyển khối lượng lớn dầu bị trừng phạt, cũng như hệ thống lưu trữ khó nắm bắt của Trung Quốc.

Bên cạnh đó, giới giao dịch giờ đây còn phải suy đoán về những kịch bản có thể xảy ra từ các tình huống chính trị phức tạp, biến động nhanh tại ba khu vực xuất khẩu dầu then chốt, rồi đánh giá tác động của chúng lên nguồn cung.

Trước một loạt khả năng khó lường như vậy, nhà đầu tư đang đứng trước một mê cung kịch bản, khiến giá dầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục dao động trong biên độ hẹp cho đến khi ít nhất một số dấu hỏi lớn của thị trường được làm sáng tỏ.