Khác với mũi khoan hợp kim cacbua vonfram có thể tái chế, vonfram sử dụng trong đạn dược sẽ bị tiêu hao hoàn toàn khi phát nổ. Một khi đã sử dụng là mất vĩnh viễn.
Cuộc chiến tại Iran, diễn ra trong bối cảnh xung đột ở Ukraine đã bước sang năm thứ năm, đang làm cạn kiệt không chỉ kho tên lửa mà còn cả các kim loại giúp chúng trở nên hiệu quả chết người.
Việc thay thế lượng kim loại đã tiêu hao sẽ là một thách thức lớn. Thị trường vonfram vốn đã gặp khó khăn trước khi Trung Quốc siết chặt kiểm soát xuất khẩu vào tháng 2/2025 nhằm đáp trả thuế quan của Mỹ. Hiện nay, thị trường này đang rơi vào khủng hoảng.
Giá vonfram tăng phi mã
Giá vonfram đã tăng dựng đứng kể từ đó. Thị trường Rotterdam đối với ammonium paratungstate (APT) - một sản phẩm trung gian dùng để sản xuất kim loại vonfram - đã tăng từ dưới 400 USD/tấn cách đây một năm lên hơn 2.200 USD/tấn, theo hãng báo giá Trung Quốc Shanghai Metals Market.
Điều này khiến vonfram trở thành một trong những hàng hóa tăng mạnh nhất trong thời gian gần đây, vượt qua cả đồng, vàng và dầu mỏ.
Theo công ty tư vấn Project Blue, trích dẫn dữ liệu từ Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), các sản phẩm vonfram hiện đang giao dịch ở mức cao nhất trong ít nhất 90 năm.
Trung Quốc chiếm khoảng 80% sản lượng khai thác toàn cầu, theo USGS, và đang tận dụng vị thế thống trị nguồn cung vonfram giống như cách họ đang làm với đất hiếm.
Xuất khẩu vonfram đã giảm gần 40% kể từ khi các biện pháp kiểm soát mới được áp dụng, theo William Parry-Jones, nhà sáng lập công ty tư vấn Wolfram Advisory.
Ngoài hạn chế xuất khẩu, còn một vấn đề khác. Project Blue ước tính sản lượng khai thác của Trung Quốc giảm 10% so với cùng kỳ, xuống còn 61.000 tấn trong năm 2025 do hạn ngạch thấp hơn và các biện pháp siết chặt môi trường đối với các mỏ nhỏ.
Bên cạnh đó, nhu cầu nội địa của Trung Quốc cũng đang hấp thụ ngày càng nhiều vonfram. Khối lượng xuất khẩu từ nhà sản xuất lớn nhất thế giới có thể vẫn giảm ngay cả khi không có các hạn chế mới.
Nỗ lực tăng nguồn cung
Nguồn cung từ phương Tây đang được cải thiện, dù vẫn ở mức thấp. Sản lượng ngoài Trung Quốc tăng 20% so với cùng kỳ năm trước, đạt 19.000 tấn, theo ước tính của Project Blue.
Điều này phần lớn nhờ vào việc đưa vào hoạt động mỏ Boguty tại Kazakhstan - quốc gia đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng vonfram không phụ thuộc Trung Quốc.
Công ty đầu tư khai khoáng của Mỹ Cove Capital đã ký thỏa thuận vào tháng 11 để dẫn dắt phát triển một mỏ vonfram lớn khác tại Kazakhstan, với sự hỗ trợ 900 triệu USD từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ.
Lầu Năm Góc đã tìm kiếm nguồn cung mới cho 13 khoáng sản quan trọng, bao gồm vonfram, từ các đối tác trong ngành ngay trước khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu.
Chính phủ Mỹ cũng đã cấp ngân sách cho Guardian Metal Resources để nghiên cứu mỏ Pilot Mountain tại Nevada và cho Amermin nhằm nâng cao năng lực tái chế.
Tuy nhiên, vấn đề là các dự án chủ chốt trong danh mục này vẫn cần nhiều năm nữa mới có thể sản xuất thực tế.
Ngành dân sự chịu tác động
Điều này tạo ra sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa lĩnh vực quốc phòng và dân sự đối với nguồn cung hạn chế.
Ngành quốc phòng chiếm khoảng 10% nhu cầu toàn cầu năm ngoái, theo Project Blue.
Tỷ lệ này sẽ còn tăng khi các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ, tìm cách tái xây dựng kho đạn dược sau khi bị hao hụt bởi chiến tranh ở Ukraine và xung đột căng thẳng sử dụng nhiều tên lửa tại vùng Vịnh.
Người mua quân sự luôn có khả năng trả giá cao hơn, điều này có thể gây khó khăn cho các nhà sản xuất công nghệ cao sử dụng vonfram trong chất bán dẫn, bảng mạch in và tấm pin năng lượng mặt trời.
Ngành điện tử là một lĩnh vực tăng trưởng nhanh trong nhu cầu vonfram, bên cạnh việc sử dụng kim loại này trong các công cụ hợp kim cứng phục vụ xây dựng, khai khoáng và dầu khí.
Nút thắt khoáng sản
Vonfram chỉ là một trong nhiều khoáng sản quan trọng được sử dụng trong đạn dược.
Ví dụ, tên lửa hành trình Tomahawk được cho là chứa tới 18 loại kim loại quan trọng trong hệ thống dẫn đường, điện tử và đầu đạn, dù thông tin chi tiết được giữ bí mật.
Amanda van Dyke, nhà sáng lập Critical Minerals Hub, cho rằng “bài toán tên lửa chính là bài toán khoáng sản” và xung đột hiện tại ở vùng Vịnh tương đương với một “hố hút khoáng sản” khổng lồ.
Tuy nhiên, phần lớn các khoáng sản này hiện đang được sản xuất tại Trung Quốc.
Cuộc chiến tại Iran sẽ càng thúc đẩy phương Tây theo đuổi mục tiêu tự chủ khoáng sản. Nhưng việc xây dựng nhiều chuỗi cung ứng mới, từ khai thác đến chế biến và sản xuất, sẽ cần thời gian.
Một thứ mà phương Tây có thể không còn nhiều.
.jpg "Iran vừa báo tin vui từ eo biển Hormuz")
.png "Giá xăng dầu hạ sâu, mặt bằng giá trong nước xuống mức trung bình trong khu vực")
.png "Imexpharm (IMP) đặt kế hoạch tăng trưởng hai con số, hướng tới lợi nhuận 502 tỷ đồng")
.png "Từ 6 nhân sự, 20 năm tìm \"vàng\" nơi sỏi đá đến \"gã khổng lồ\" 10 tỷ USD mang thương hiệu Việt đến 11 nước")
