Trong nhiều năm, vị thế thống trị của Trung Quốc trong khai thác, tinh luyện và xuất khẩu đất hiếm được xem là một lợi thế chiến lược giúp Bắc Kinh nắm giữ chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của chính các nhà khoa học Trung Quốc cho rằng ngành đất hiếm nước này vẫn tồn tại một “điểm yếu chí mạng”, đó là thiếu năng lực làm chủ các công nghệ lõi ở khâu ứng dụng giá trị gia tăng cao.
Nghiên cứu mới được công bố trên số mới nhất của Bản tin Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và do các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) thực hiện. Nghiên cứu không tập trung vào trữ lượng hay năng lực sản xuất mà đánh giá mức độ làm chủ các công nghệ vật liệu chức năng đất hiếm tiên tiến.
Các tác giả kết luận rằng phần lớn bằng sáng chế then chốt đóng vai trò nền tảng đối với các vật liệu chức năng đất hiếm cao cấp vẫn nằm trong tay Nhật Bản và Mỹ.
Những sản phẩm ở khâu hạ nguồn như nam châm vĩnh cửu, chất xúc tác, vật liệu phát quang và vật liệu đánh bóng – được chế tạo từ đất hiếm đã qua tinh luyện – hiện chiếm hơn 80% tổng số bằng sáng chế liên quan đến đất hiếm trên thế giới và cũng là phân khúc mang lại giá trị thương mại lớn nhất của toàn ngành.
Trong lĩnh vực nam châm vĩnh cửu, Nhật Bản vẫn duy trì lợi thế công nghệ ở hầu hết các bằng sáng chế quan trọng. Trung Quốc chỉ vượt trội ở một số công nghệ liên quan đến hợp kim, trong khi vẫn xếp sau Nhật Bản và Mỹ ở nhiều lĩnh vực then chốt như vật liệu nam châm, công nghệ bột kim loại, hợp kim chứa cobalt, phương pháp thiêu kết và công nghệ lõi rotor.
Khoảng cách còn lớn hơn ở lĩnh vực vật liệu xúc tác, nơi Mỹ dẫn đầu gần như toàn bộ các công nghệ lõi. Báo cáo cho biết Trung Quốc chưa tạo được lợi thế rõ rệt so với các đối thủ lớn.
Xu hướng tương tự cũng xuất hiện trong lĩnh vực vật liệu phát quang. Mỹ tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu ở phần lớn công nghệ quan trọng, trong khi Trung Quốc chỉ có ưu thế ở một số vật liệu chứa silicon và vẫn tụt hậu về vật liệu phát quang hữu cơ, vô cơ, công nghệ điện phát quang cùng nhiều hệ vật liệu tiên tiến khác.
Đối với vật liệu đánh bóng, Mỹ tiếp tục dẫn trước ở hầu hết quy trình sản xuất quan trọng. Trung Quốc chỉ duy trì khả năng cạnh tranh ở một số công nghệ như phương pháp ủ nhiệt, nhưng vẫn yếu hơn trong các hợp chất đánh bóng, vật liệu mài mòn, hợp chất đất hiếm và nhiều quy trình sản xuất thiết yếu phục vụ ngành bán dẫn cũng như chế tạo chính xác.
Theo các nhà nghiên cứu, kết quả này cho thấy việc thống trị nguồn nguyên liệu không đồng nghĩa với việc nắm giữ công nghệ tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao nhất.
Báo cáo cho rằng một phần nguyên nhân xuất phát từ cấu trúc hệ thống đổi mới sáng tạo của Trung Quốc. Mặc dù nước này đăng ký số lượng lớn bằng sáng chế về đất hiếm, tỷ lệ bằng sáng chế quốc tế có giá trị thương mại và sức ảnh hưởng lớn vẫn còn khá thấp.
“Trung Quốc cung cấp hơn 60% sản phẩm đất hiếm của thế giới, nhưng việc xây dựng danh mục bằng sáng chế quốc tế vẫn chưa tương xứng, trong khi tỷ lệ bằng sáng chế giá trị cao còn thấp”, nghiên cứu nhận định.
Nhóm tác giả cũng phát hiện nhiều thành tựu nghiên cứu chưa được thương mại hóa. Phân tích các bài báo đăng trên Tạp chí Đất hiếm trong suốt hai thập kỷ cho thấy hơn một nửa các chủ đề nghiên cứu không phát triển thành các danh mục bằng sáng chế. Điều này phản ánh thực trạng nhiều kết quả khoa học vẫn chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm.
Một điểm yếu khác là sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các trường đại học, doanh nghiệp và hoạt động quản trị sở hữu trí tuệ.
Theo nghiên cứu, các trường đại học thường ưu tiên công bố bài báo khoa học và thực hiện đề tài nghiên cứu, trong khi doanh nghiệp lại chậm triển khai chiến lược đăng ký bằng sáng chế do thiếu sự phối hợp giữa bộ phận nghiên cứu - phát triển (R&D) và bộ phận sở hữu trí tuệ.
Các tác giả cũng cho rằng cơ chế khuyến khích hiện nay chưa tạo đủ động lực để phát triển và bảo vệ các bằng sáng chế có giá trị cao. Vì vậy, Trung Quốc cần tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực còn khoảng cách công nghệ, xây dựng các chương trình nghiên cứu chuyên biệt, đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và giới học thuật nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ trong chuỗi giá trị đất hiếm toàn cầu, báo cáo nhận định.
Theo SCMP
.png "Lịch chốt quyền cổ tức 6-10/7: Cổ tức tiền mặt cao nhất 40%, một ngân hàng lớn sắp chi hơn 8.000 tỷ đồng"){kind=avatar}
.png "Hé lộ nước cờ mới của ông trùm Mercedes Việt: Đưa công ty con lên sàn HOSE, xây biệt thự trên 6.280m2 đất vàng Võ Văn Kiệt")
