FiinRatings vừa công bố báo cáo “Vietnam Corporate Credit Conditions 2026” (Triển vọng điều kiện tín dụng doanh nghiệp Việt Nam năm 2026) về các giả định chính cho năm 2026, cùng những thách thức và triển vọng tín dụng trong giai đoạn tới.
Theo báo cáo, tăng trưởng tín dụng năm 2025 của ngành ngân hàng đã vượt mục tiêu khi cả phân khúc doanh nghiệp và bán lẻ đều tăng tốc trở lại. Tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 19% trong năm 2025, vượt mức mục tiêu “thông thường” 15% của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) trong các năm trước. Động lực tăng trưởng đến từ mở rộng hạ tầng, hoạt động công nghiệp nhờ FDI, bất động sản và sự phục hồi của cho vay bán lẻ.
Hạn chế về vốn tiếp tục là vấn đề xuyên suốt năm 2025. Bộ đệm vốn trong toàn ngành vẫn mỏng, phần lớn tăng trưởng vốn đến từ lợi nhuận giữ lại thay vì vốn cổ phần mới. Nhiều ngân hàng gia tăng phụ thuộc vào vốn cấp 2 từ năm 2024, đặc biệt là các ngân hàng quốc doanh và ngân hàng thương mại cổ phần quy mô trung bình. Thông tư 14/2025/TT-NHNN (Thông tư 14) đưa ra các khái niệm vốn cốt lõi cấp 1, vốn cấp 1 và bộ đệm bảo toàn vốn, qua đó siết chặt việc phụ thuộc vào lợi nhuận giữ lại và vốn chủ sở hữu cốt lõi.
Biên lãi ròng (NIM) của ngành thu hẹp, trong khi ROA nhìn chung được duy trì. NIM toàn ngành giảm mạnh xuống 2,9% năm 2025 (so với 3,3% trong nửa đầu 2025, 3,5% năm 2024; mức đỉnh 3,8% năm 2022), trong khi ROA chỉ giảm nhẹ xuống 1,4% nhờ thu nhập ngoài lãi hỗ trợ giảm áp lực biên lợi nhuận.
Chất lượng tài sản cải thiện được báo cáo phần lớn chịu ảnh hưởng từ tăng trưởng tín dụng nhanh và việc xóa nợ mạnh mẽ. Tỷ lệ xóa nợ ròng trên dư nợ bình quân ổn định ở mức 1,1%–1,2% và duy trì từ năm 2023. Chi phí dự phòng tại thời điểm cuối năm 2025 ở mức thấp nhất kể từ năm 2021. Mặt khác, các quy định gần đây (như nâng cấp khuôn khổ VAMC/AMC và hợp pháp hóa Nghị quyết 42…) đã hỗ trợ các ngân hàng trong công tác thu hồi nợ.
Các giả định chính cho năm 2026?
Chúng tôi kỳ vọng tăng trưởng tín dụng năm 2026 sẽ thấp hơn năm 2025, do tỷ lệ tín dụng trên GDP đã ở mức cao trên 140%. Các biện pháp mới của NHNN năm 2026 (ví dụ yêu cầu tăng trưởng tín dụng quý I/2026 của mỗi ngân hàng không vượt quá 25% mục tiêu cả năm và tăng trưởng tín dụng bất động sản không vượt quá tổng tăng trưởng tín dụng năm 2025…) được kỳ vọng sẽ giúp làm chậm cho vay bất động sản.
Các ngân hàng được dự báo sẽ tìm kiếm nguồn vốn bên ngoài nhiều hơn để duy trì tăng trưởng tín dụng. Phát hành trái phiếu tiếp tục là động lực chính, trong khi một số ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu và trung bình có thể tăng vốn cổ phần mới trong giai đoạn 2026–2027. Các ngân hàng hàng đầu sẽ cân bằng giữa giữ lại lợi nhuận và tăng vốn cấp 2 cơ hội để thúc đẩy tăng trưởng; các ngân hàng nhỏ hơn sẽ phải lựa chọn giữa bổ sung vốn cổ phần mới hoặc giảm tốc tăng trưởng.
NIM của ngành có thể tiếp tục dưới 3,0% trong năm 2026 và khó cải thiện đáng kể, do chi phí vốn tăng và lợi suất cho vay thấp hoặc ổn định để hỗ trợ khách hàng. Tuy nhiên, việc tập trung vào cho vay trung dài hạn và cho vay tiêu dùng có thể giúp duy trì NIM ở mức năm 2025.
Chất lượng tài sản năm 2026 sẽ chịu áp lực gia tăng nhưng vẫn trong tầm kiểm soát. Xu hướng chuyển sang cho vay tiêu dùng và hạ tầng có thể tạo ra các cấu trúc rủi ro khác nhau.
Các rủi ro chính đối với kịch bản cơ sở?
Tăng trưởng có thể bị cản trở nếu hạn chế về vốn tiếp tục kéo dài. Nhiều ngân hàng đang đối mặt với sự đánh đổi giữa tăng trưởng và an toàn vốn. Việc phụ thuộc lớn vào vốn cấp 2 sẽ làm suy yếu khả năng hấp thụ rủi ro và vị thế thanh khoản nếu chất lượng tài sản xấu đi.
Rủi ro chất lượng tài sản có thể trở nên rõ ràng hơn. Khi tăng trưởng tín dụng chậm lại và chi phí dự phòng trở về mức bình thường từ mức thấp lịch sử, áp lực chất lượng tài sản tiềm ẩn, đặc biệt từ các khoản bất động sản cũ có thể bộc lộ rõ hơn. Một kịch bản kinh tế suy yếu bất ngờ cũng có thể làm gián đoạn phục hồi của phân khúc bán lẻ và hạn chế hiệu quả xử lý tài sản đảm bảo, dù khung pháp lý đã được cải thiện.
Rủi ro thanh khoản và cơ cấu nguồn vốn. Việc tiếp tục phụ thuộc vào nguồn vốn bán buôn (liên ngân hàng, phát hành trái phiếu) để duy trì tăng trưởng có thể làm tăng rủi ro tái cấp vốn, đặc biệt với các ngân hàng có cấu trúc kỳ hạn tập trung. Sự thay đổi tâm lý thị trường có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường vốn, nhất là đối với các tổ chức nhỏ.
