Trong nhiều năm, các chính trị gia và lãnh đạo ngành ô tô Mỹ và châu Âu vốn thường cho rằng các khoản trợ cấp lớn của chính phủ Trung Quốc dành cho ngành xe điện làm méo mó cạnh tranh toàn cầu, giúp các hãng xe đại lục nhanh chóng vươn lên dẫn đầu thị trường.
Tuy nhiên, một báo cáo mới từ công ty nghiên cứu Rhodium Group lại đưa ra góc nhìn khác. Theo nhóm nghiên cứu, lợi thế của các hãng xe điện Trung Quốc không chỉ đến từ trợ cấp nhà nước, mà chủ yếu xuất phát từ những ưu thế cấu trúc trong chuỗi sản xuất và mô hình kinh doanh - những yếu tố giúp họ giảm chi phí và tăng hiệu quả sản xuất vượt trội so với các đối thủ phương Tây.
Trợ cấp quan trọng, nhưng không phải yếu tố quyết định
Theo ước tính của MIT Technology Review, kể từ năm 2009, chính phủ Trung Quốc đã chi hơn 29 tỷ USD dưới dạng ưu đãi thuế và trợ cấp để hỗ trợ các nhà sản xuất xe điện. Những khoản hỗ trợ này được xem là nền tảng giúp ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc phát triển nhanh trong giai đoạn đầu.
Ông Bo Chen, nhà nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng trợ cấp nhà nước đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với các startup xe điện khi ngành này mới hình thành.
“Những khoản hỗ trợ đó cực kỳ quan trọng trong giai đoạn đầu, giúp các công ty khởi nghiệp tiếp cận nguồn vốn cần thiết để phát triển công nghệ và mở rộng sản xuất,” ông Chen nhận định.
Tuy nhiên, theo ông, bối cảnh ở Mỹ lại khác. Thị trường vốn tại Mỹ đủ mạnh để cung cấp nguồn tài chính lớn cho các doanh nghiệp công nghệ và xe điện, điển hình như Tesla, mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào trợ cấp từ chính phủ.
Dù vậy, sự phát triển nhanh chóng của ngành xe điện Trung Quốc cho thấy chiến lược hỗ trợ của Bắc Kinh đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo Tu Le, nhà sáng lập công ty tư vấn ô tô Sino Auto Insights, sự kết hợp giữa trợ cấp nhà nước, tinh thần đổi mới và tốc độ phát triển nhanh đã giúp các hãng xe điện Trung Quốc vượt lên trước nhiều nhà sản xuất ô tô truyền thống của phương Tây.
Tích hợp dọc và chuỗi cung ứng
Dù không phủ nhận vai trò của trợ cấp, Rhodium cho rằng những lợi thế cấu trúc trong sản xuất mới là yếu tố quyết định giúp các hãng xe điện Trung Quốc duy trì mức giá cạnh tranh mà vẫn đảm bảo lợi nhuận. Những lợi thế này bao gồm quy mô sản xuất lớn, chi phí vận hành thấp và đặc biệt là mức độ tích hợp dọc cao trong chuỗi sản xuất.
Tích hợp dọc - tức việc doanh nghiệp kiểm soát nhiều khâu trong quá trình sản xuất - được Rhodium đánh giá là yếu tố quan trọng nhất giúp các hãng xe Trung Quốc giảm chi phí sản xuất xe điện. Ví dụ điển hình là BYD, hãng xe điện lớn nhất Trung Quốc. Theo ước tính của Rhodium, BYD tự sản xuất gần 80% các linh kiện cốt lõi, tỷ lệ cao gấp hơn hai lần so với Tesla.
Nhờ tự sản xuất phần lớn linh kiện, BYD không phải trả thêm lợi nhuận cho các nhà cung cấp trung gian. Điều này giúp hãng tiết kiệm khoảng 2.369 USD chi phí linh kiện cho mỗi chiếc sedan Seal so với Tesla Model 3.
Kết quả là, dù Tesla Model 3 tại Trung Quốc có giá khoảng 235.000 nhân dân tệ (gần 34.000 USD) - gần gấp ba lần so với 79.800 nhân dân tệ của phiên bản Seal tiêu chuẩn - BYD vẫn đạt biên lợi nhuận gộp khoảng 20% vào năm 2025, cao hơn mức 18% của Tesla.
Một trong những yếu tố giúp BYD giảm chi phí mạnh là tự sản xuất pin, bộ phận chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chi phí của một chiếc xe điện.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng không phải mọi hãng xe điện Trung Quốc đều có mức độ tích hợp dọc cao như BYD. Ông Leon Cheng, người đứng đầu mảng tư vấn di chuyển tại công ty YCP, cho biết chỉ một số ít hãng xe điện Trung Quốc theo đuổi chiến lược này.
“Trong số các hãng xe điện Trung Quốc, chỉ có một vài công ty như BYD thực sự đạt được mức tích hợp dọc sâu. Nhiều hãng ô tô truyền thống vẫn phụ thuộc khá nhiều vào nhà cung cấp,” ông nói.
Báo cáo của Rhodium cũng chỉ ra Leapmotor, một startup xe điện có cổ phần của tập đoàn Stellantis, là một trường hợp đáng chú ý. Công ty này tự sản xuất khoảng 60% linh kiện, giúp tiết kiệm khoảng 816 USD chi phí cho mỗi chiếc sedan B01 so với Tesla Model 3.
Ông Chris Liu, chuyên gia phân tích cao cấp tại Omdia, nói: “Các nhà sản xuất xe tại Trung Quốc có những lợi thế cấu trúc mà nhiều người chưa đánh giá đúng. Chu kỳ thanh toán dài hơn với nhà cung cấp giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn về vốn lưu động, trong khi chi phí lao động thấp hơn giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất,” ông nói.
Theo ông Liu, chính những yếu tố này, chứ không chỉ trợ cấp, đã giúp xe điện Trung Quốc giữ được mức giá cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Trong khi nhiều hãng xe Trung Quốc theo đuổi chiến lược tích hợp dọc, các hãng xe phương Tây lại đi theo hướng ngược lại trong nhiều thập kỷ qua.
Theo Rhodium, nhiều nhà sản xuất ô tô phương Tây đã giảm mức độ tích hợp dọc và chuyển sang thuê ngoài các linh kiện quan trọng cho các nhà cung cấp chuyên biệt. Chiến lược này được cho là giúp tăng hiệu quả và đổi mới công nghệ.
Tuy nhiên, chi phí xây dựng nhà máy và sản xuất tại Trung Quốc thấp hơn đáng kể, khiến các hãng như BYD vẫn có thể duy trì sản xuất nội bộ với chi phí cạnh tranh.
Việc các hãng xe phương Tây quay trở lại mô hình tích hợp dọc sẽ không hề dễ dàng. Theo ông Cheng, sau nhiều năm thuê ngoài sản xuất, các hãng xe truyền thống đã hình thành mối quan hệ phụ thuộc sâu sắc với các nhà cung cấp linh kiện. Không chỉ chi phí đầu tư lớn, việc đưa sản xuất linh kiện trở lại nội bộ còn có thể dẫn đến làn sóng sa thải tại các nhà cung cấp, khiến quá trình chuyển đổi trở nên phức tạp về cả kinh tế lẫn xã hội.
Theo: CNBC
.png "“Bất kỳ ai khẳng định chứng khoán đã chạm đáy đều đang chủ quan nguy hiểm”")
